Norðanfari


Norðanfari - 02.05.1879, Blaðsíða 1

Norðanfari - 02.05.1879, Blaðsíða 1
MANFAM, m 18. ár. Akureyri, 2. maí 1879. Nr. 21—22. Cm jarðyrkju á íslandi, m. fl. (Niðurl.). Eitt, sem gagnar mjög garð- yrkjunni og enn er ótalið, eru liinar svo- kölluðu hitaldstur. (Drivbænker). í>ær eru notaðar alstaðar í liinum kaldari löndum, par sem garðyrkjVer stunduð til muna, pví með peim geta; nlenn lengt vaxtartímann fyrir „pær jurtir er:purfa pess, og í peim tilgangi eru pær fundnar upp. Menn hafa fleiri tegundir af pessum hitakistum eptir pví, bvernig pær eiga að notast. Jpannig eru til bæði alheitar og hálfheitar kistur. Vjer skulum hjer drepa lítið eitt á'eina peirra. Maður tekur hesta- tað, sem er nýtt eða sem hiti er í, og legg- nr pað par, sem kistan á að vera, t. d. á einn stað ámóti suðri. Hestataðið hitnar ¦svo optast nær af sjálfu sjer eptir lítinn tíma, við gang sem kemur í pað, ef pað er ekki orðið heitt áður pað er tekið. Vilji pað ekki verða nógu heitt, má einnig hafa meðöl til að koma hitanum í pað, svo sem ósiokið kalk, er vatn hellist á, sjóðandi, vatn o. s. frv.- J>egar svo h'estátaðið er orðið nógu heitt, er kistan latin.ofan á pað, og hún fyllt'til. hálfs með^"m*ldu, sem tekin er úr gafðinum. Kistan er búin til úr trje, helzt plönkum, ¦og líkist gkiggakirmi cða botnlausri kiitu með gluggum með rúðum í að ofanverðu, sem hægt er að taka af og leggja á eptir Tild sinni. Stærðin á kistunum og mikilleiki hestataðsins, fer eptir stærðinni á garðinum. Hestataðið parf samt að vera æði pykkt til pess pað hakli lengi í sjer hitanum, og mold- in ofan á pví niá ekki vera minni en 6—8 puml. á pykkt. Síðan er sáð í pessar kistur fræi af jurtum, sem purfa ianga vaxtartíð, pví við hitann af hestataðinu, sem leggur upp í moldina, geta pær vaxið par, pó pær geti pað ekki annarstaðar fyrir kulda, og nreð pví móti er hægt að sá peim einum eða jafnvel tveim mánuðum fyr en annars. |>egar kald- ast er, og á nóttunni má einnig breiða eitt- hvað ofan á pessar kistur, sem aptur tekst af pegar heitt er. J>egar svo plöntumar eru orðnar nokkuð stórar, takast pær upp úr kistunum og flytjast á pann stað, sem peim er ætlaður yfir sumarið. Sje nú allt petta viðhaft, sem hjer er upp talið, jafnframt ástundan og góðri kunn- áttu við ræktunina á garðsávöxtunum, pá er væntanlegra að garðyrkjan geti prifizt lvjá oss, og orðið oss að miklum notum, pví pó hún hafi ekki orðið pað hingað til, eða tekist illa, par sem hún hefir verið reynd, pá er pað ekki nema von, er vantað hefir ræsan, vaxta- skipti, jörðin illa blönduð, lítið borið á, engar hitakistur, og ef til vill lítil sem eng- in kunnátta í neinu. Oss liggur jafnvel við að halda að fiestar pær garðjurtir, sem upp eru taldar, geti ef lag er með vaxið hjá oss. Sömuleiðis eru pað stöku tegundir af vínberj- um, er pola vel kulda, eða sem vaxa norðarlega og hátt til fjalla. Eru pað einkum sólher og ríbsber. fessar tvær tegundir og jafnvel fleiri, getum vjcr eflaust ræktað, og haft af peim gagn og gaman. far að auki jarðarber, rabarber, o. fl. Einnig gætum vjer sjálfsagt ræktað ýmsar smáviðar-tegundir, sem einung- is eru til prýðis og engan ávöxt gefa, og ^>ar að auki margskonar blóm, ekki einungis í pottum inní húsum vorum, heldur í jurta- görðunum. í>að væri ef til vill ekki svo illa tilfallið, að minnast lítið eitt á skógrækt hjá oss um leið og jarðyrkjuna, pví jarðyrkjan og skóg- ræktin standa í mjög nánu sambandi hver við aðra. Skógræktin væri oss sannarlega nauð- synleg ekki síður en jarðyrkjan, og pað munu menn finna einna bezt, pegar peir eru að kaupa timbrið hjá verzlunarmönnum vorum, en skógræktin er pó pað, sem aldrei getur tek- izt eins vel hjá oss, eða komið oss að eins góðum notum eins og jarðyrkjan, og pvísíð- ur eins fljótum. Skógræktin gæti að sönnu orðið oss að miklum hagnaði eins og öðrum pjóðum, ef hún gæti tekizt eins vel hjá oss eins og annarstaðar, par sem hún er stund- uð, en pað er pó pað sem ekki verður, eða að minnsta kosti getur skógræktin hjá oss ekki orðið nema takmörkuð, pannig að pað verða ekki nema stöku trjátegundir er vjer getum ræktað. J?ær trjátegundir er ætlandi væri að vjer gætum ræktað, er fyrst og fremst pað, sem vjgr höfum, eða birki og reyni. Reynirinn ar að sönnu lítilsverður se-m skógartrje, en er allvel fallinn tii að plantast kringum hús, og sem forsæiutrje með fram veigi. Birki par á mót, hefir mikla pýðingu fyrir oss, par sem pað er hið eina trje, sem teljandi er að vaxi hjá oss, og pessvegna getum vjer einn- ig plantað pað, en fyrst af öllu ættum vjer pó að láta oss mjög annt um, að friða og bæta pær litlu leifar, sem enn eru eptir af birkiskóg hjá oss, *pví pað er^ óefað að pað mætti gjöra fjarska mikið í pví tilliti. Af útlendum skógartrjám verða pað pvi miður ekki margar tegundir, er vjer getum ræktað, og ekki nema pær, sem bezt pola kuldann, og par af fylgir að minna verður hægt að taka tillit til gæðanna eða stærðar- innar á trjánum við skógrækt vora. Af greni er pað pó ein tegund, er vjer vafalaust get- um ræktað, og pað er hvítagreni (Abies alba). |>að polir allt að 40° R. kulda, og vex jafn- vel par sem ekki fer frost úr jörðu yfir sum- arið, en pað heíir ekki eins góðan við, nje verður eins stórt eins eg almennt greni, pó getur pað orðið hjer um bil 50 feta á hæð, og sjálfsagt pættumst vjer betur staddir, ef vjer ættum stóra skóga af peirri hæð, pó viðurinn væri ekki sem aiira beztur. Sama er að segja um svokallaða bjarg- eða búsk- furu (Pinus montam) að hún óefað getur vaxið hjá oss, pví hún polir jafnvel meiii kulda en hvítagrenið, en viðurinn er heldur ekki eins góður og af annari furu. Húnverð- ur 30 feta á hæð. |>að væri heldur ekki ó- hugsandi að fleiri furutegundir gæti vaxið hjá oss, svo sem norsk fura (P. sylvestris), er vex norður við íshaf, og austurrísk fura (P. austriaca), en pað verður pó ekki sagt með vissu fyr en með reynslunni. Af öðrum trjátegundum höldum vjer ó- hætt að segja að almur (TJlams) geti vaxið - 41- hjá oss, pví pað er trje, sem polir vel kulda og sjóstorma; pað vex norður við heimskauts- baug. Álmurinn getur orðið allt að 100 fetum á hæð. Meðal hæð er 60 fet. Hann vex 'fljótt og gefur góðan efnivið. J>essar prjar viðartegundir eru pær, sem vafalaust geta vaxið hjá oss, en pað eru líka fleiri, sem mikil líkindi eru til að gæti pað svo sem ösp (Populus tremula), heypur (Prunus padus) og píll (Salix) og jafnvel enn fieiri, en pað vcrður ekki sagt með vissu, og pað er einungis reynslan, er getur stað- fest pað. Öspin t. d. polir vel kulda og storm. Hún vex mjög fljótt eða er fullvaxin á 40— 50 árum og getur orðið 100 fet á hæð og fleiri faðmar ummáls. Viðurinn er laus, og er mikið hafður í eldspítur, en getur einnig notast til húsa. Heypur vex bæði hátt til fjalla og mjög norðarlega og polir vel storm. |>að er fallegt trje og gefur góðan efnivið. Píllinn er einungis hafður í körfur og til sviga og er fullvaxinn til pess á 3—4 árum, er hann pá skorinn, cn ræturnar geta endst í 20—30 ár, og pannig borið 6—7 shmurn píl, sem fullvaxinn er í sviga. Gætum vjer nú ræktað pessar trjáteg- undir, er nú eru taldar, væri sannarlega mikið unnið, og ef svo væri ættum vjer að leggja stund á skógræktina af öllu niegni vcgna eptirkomandi tímanna. • Vjer erum samt hræddir um að peim, sem ekki finnst tilvinnandi að stunda jarðyrkju hjá oss, íinn- ist pað enn síður um skógræktina, pví skóg- ræktin gefur ekkert beinlinis af sjer fyr en eptir hálfan eða heilan mannsaldur, heldur hefir hvin árlega mikinn kostnað í för með sjer, ef hún á að verða að gagni. Skógræktin gefur að sönnu óbeinlínis töluverðan árlegan ágóða, par sem hún heppnast, pað er að segja, pað sem trjen vaxa árlega pangað til pau eru fullvaxin til að höggvast, en sá á- góði kann ef til vill mörgum að finnast ljctt- vægur, eða einkum peim, sem farnir eru að eldast og ekkí eiga von á að njóta ávaxtanna af erfiði sínu sjálfir. Vjer höfum nú með línum pessum leit- ast við að sýna fram á, hverja pýðingu jarð- yrkjan geti haft fyrir oss, en vera má að sumum kunni að finnast í'arið æði hátt í pví tilliti og haldi sumt af pví vera grobb 'eða ó- missandi. J>að er nú hver og einn bær ad ráða sinni skoðun bæði um pað og jarðyrkj- una yfir höfuð, vjer höfum einungis sagt sannfæringu vora og nauðgum engum til að trúa öðru en pví sem honum bezt pykir. Oskandi væri samt að menn færu að fá augun upp fyrir jarðyrkjunni, betur en verið hefir hingað til, pví hennar purfum vjervið, ef landinu og oss sjálfum á að fara fram. Menn verða einungis að geta pess, að jarð- yrkjan hjá oss ekki getur farið fram eptir stórum mælikvarða í samanburði við aðrar pjóðir, eða í sömu mynd og í öðrum heitari löndum — að halda pað væri hið sama og hugsa að hægt væri að flytja ísland suður að Danmörku — og pað er heldur varla nokkur sem ímyndar sjer pað. J?að verður einnig munux á pvi í landinu «jálfu, hvað

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.