Norðurljósið - 01.01.1948, Síða 3

NORÐURLJÓSIÐ
3
Það eru fjórar töflur, sem menn verða að leggja á minnið,
til þess að geta reiknað hinn einfalda hugarreikning, sem á
að sýna okkur, hvaða vikudagur einhver mánaðardagur eða
dagsetning er eða verður.
Töflurnar A, B og C sýna okkur lykiltölur. Við leggjum
þær saman, deilum með 7, og afgangurinn sýnir vikudaginn,
samkvæmt töflu D.
Taflan A fjallar um mánuðina og er þannig: —
Mánuður. Táknorð. Lykil- tala. Mánuður. Táknorð. Lykil- tala.
Janúar. Joð. 0 Júlí. Júlíus. 6
Febrúar. Fram. 3 Ágúst. Ágústín. 2
Mars. Múmía. 3 September. Sæll! 5
Apríl. Aprikósa. 6 Október. Ótíð. 0
Maí. Mædd. 1 Nóvember. Nám. 3
Júní. Jór. 4 Desember. Depill. 5
Fyrsti bókstafur í táknorðunum er hinn sami og 1. bók-
stafur mánaðarins. En síðasti samhljóðandinn í hverju tákn-
orði gefur lykiltöluna, sem tengd er við mánuðinn.
Það er ekki erfitt að festa þessi tólf orð við mánuðina. Það
getur hjálpað, t. d. að muna eftir „Sæll“ í sambandi við
september, af því að við förum þá að kveðja sumarið. í októ-
ber byrjar oft „ótíð“; í nóvember eru skólarnir komnir á
fulla ferð með „nám“, og í desember kemur enda-„depill“
ársins. Æfðu þetta vel, uns þú ert orðinn fljótur að hugsa
um þessi 12 táknorð, er þú hugsar um mánuðina.
Taflan B sýnir lykiltölu aldanna, þannig: —
ÖLD. 1700 (frá 1753) 1800 1900 2000
LYKILTALA. 4 (r) 2 (n) 0 (þ) 6 (s)
Hjer er auðvelt að muna eftir, hvaða tala fylgir hverri öld,
með því að liafa yfir orðin: „áRiN ÞeSsi!" (r, n, þ, s). Ef ártal
dagsetningarinnar byrjar á 17.. (samt ekki fyr en 1753), eru
4 sú tala, sem á við. Ef ártalið byrjar á 18.., þá eru það 2;
ef það eru 19.., þá 0; sje ártalið 20.., þá eru það 6.
Aðallega munu þeir vikudagar, sem við þurfum að finna,
vera á þessari öld (19..), sem hefir lykiltölu 0. Þetta þýðir,
að byrji dagsetning á 19.., þurfum við ekki að hugsa neitt
um það, á hvaða öld hún er. Við notum þá ekkert þessa
töflu (B).
Taflan C fjallar um árin, sem eru 100 í liverri öld. Hlaup-
árin skapa óreglu, sem veldur því, að við verðum að leggja
100 orð á minnið. En það er ekki erfitt fyrir þá, sem nokkuð
hafa þjálfað minnið samkvæmt áðurgefinni tilsögn, og kunna
talnakerfið sæmilega vel. Taflan C er þannig: í 1. dálki cr
ártalið, í 2. dálki er lykiltalan. Fyrsti samhljóðandinn í fyrra
orðinu minnir á lykiltöluna, samkvæmt tölukerfinu, sem allir
nemendur þekkja. Tölugildi síðara orðsins, sem cr úr frum-
kerfinu, er sama sem ártalið. Taflan er notuð þannig: Ár-
talið minnir á samsvarandi kerfisorð, og þá man maður strax
eftir fyrra orðinu, sem lijer er tengt við það, og kemst hann
þannig að lykiltölunni.
'00 0
'01 1 Tóm hetta.
’02 2 Ung hæna.
’03 3 Mikið mý.
’04 5 Lítið úr.
’05 6 Stutt ól.
'06 0 Þung ausa.
’07 1 Heitt egg.
•08 3 Málaðhof.
’09 4 Ríkur api.
'10 5 Lítil taða.
’l 1 6 Særður dáti.
’12 1 Tóm tunna.
'13 2 Nett dama.
1’14 3 Mjótt trje.
’15 4 Rauð tala.
'16 6 Síldar-dós.
T7 0 Þornað díki.
’18 1 Dauðdúfa.
T9 2 Nýtt teppi.
'20 4 Rakin hnoða,
’21 5 Latt naut.
>22 6 Svartklædd nunna. ’61 6 Svart sót.
’23 0 Auðug náma. ’62 0 Óður asni.
’24 2 Núa nýra. ’63 1 Dýr sími.
’25 3 Mjó nál. ’64 3 Mýkja sár.
'26 4 Rista hnaus. ’65 4 Rautt sjal.
’27 5 Loðinn hnakki. '66 5 Löng sessa.
'28 0 Þykkt nef. ’67 6 Sía ösku.
’29 1 Heit næpa. ’68 1 Dökkgrænn sófi.
’30 2 Næla miða. ’69 2 Núa sápu.
'31 3 Mæla mottu. '70 3 Mjó keðja.
’32 5 Laglegt men. ’71 4 Rifinn koddi.
’33 6 Svört múmía. ’72 6 Islensk kona.
'34 0 Þungur hamar. '73 0 Þykk komma.
’35 1 Dýrt mjöl. ’74 1 Dauð kría.
’36 3 Mórauð mús. •75 2 Ensk kol.
’37 4 Rautt mauk. ’76 4 Rusla-kassi.
’38 5 Hlý múffa. ’77 5 Ljúffeng kaka.
’39 6 Svört hempa. ’78 6 Sykurlaust kaffi.
’40 1 Trje-hurð. ’79 0 Þykk kápa.
’41 2 Nagandi rotta. ’80 2 Núa höfuð.
’42 3 Móður örn. ’81 3 Mjólkur-fata.
’43 4 Rifin ermi. ’82 4 Rauður fáni.
'44 6 Svart ör. ’83 5 Leiðinleg væma.
’45 0 Þægileg róla. ’84 0 Óður hafur.
’46 1 Drúpandi rós. ’85 1 Deyjandi fíll.
’47 2 Nóa örk. ’86 2 Niðandi foss.
’48 4 Rakandi hrífa. ’87 3 Mjó vagga.
’49 5 Löt rjúpa. ’88 5 Ljót vofa.
’50 6 Svart hlið. ’89 6 Svört vepja.
’51 0 Æðandi alda. ’90 0 Þungt peð.
’52 2 Ungt ljón. ’91 1 Dauð padda.
’53 3 Myglað lím. ’92 3 Máluð panna.
’54 4 Rifið læri. ’93 4 Rauð bóma.
’55 5 Ljómandi lilja. ’94 5 Löng brú.
’56 0 Iðandi ljós. '95 6 Stór bíll.
’57 1 Heitt lakk. ’96 1 Heit byssa.
’58 2 Núa lófa. '97 2 Nýr poki.
’59 3 Mögur loppa. ’98 3 Magur páfi.
'60 5 Lítið soð. ’99 4 Reykjar-pípa.
Taflan D er einfaldari. — Þegar búið er að leggja saman
lykiltölurnar, sem A-, B- og C-töflurnar gefa okkur, og deila
útkomunni með 7, J)á sýnir afgangurinn vikudaginn, sem við
ætlum að finna, þannig:
0 1 2 3 4 5 6
Sunnud. Mánud. Þriðjud. Miðv.d. Fimtud. Föstud. Laugard.
Efri línan sýnir afgangstölurnar, en neðri línan vikudag-
ana, sem [>ær vísa á.
Nú skal jeg gefa þjer nokkur dæmi til að reikna í liuganum
og sýna þjer um leið, hvernig farið er að [iví.
Þú ert, ef til vill, fæddur 4. mars 1920. Hvaða vikudagur
var það? Við tökum tölu mánaðardagsins 4, til að byrja með.
Mars minnir okkur á „MúMíu“, og m er = 3. 19.. má
sleppa, eins og sagt var áður, og 20 er „Rakin hnoða" (r = 4).
Samanlagt er þetta 11 (4+3+4). Sje deilt með 7, verður af-
gangurinn auðvitað 4. Taflan D sýnir, að afgangur þessi vísar
á fimtudag. 4. mars 1920 var þá fimtudagur.
Þú vilt vita, t. d., hvaða vikudagur 19. sept. 1936 var.
19 + 5 (sæll) + 0 (19..) + 3 (. .36) = 27. En 27 deilt með 7
hefir 6 afgangs = laugardagur. 19. sept. 1936 var þá laugar-
dagur. Það mundi vera enn þá ljettara að deila 19 með 7 strax
og taka afganginn 5. Þá eru 5 + 5 + 0 + 3 = 13, og þegar
þeim er deilt með 7, ganga 6 af = laugardagur.