Heimskringla - 19.09.1923, Blaðsíða 1

Heimskringla - 19.09.1923, Blaðsíða 1
Verolaun gefin fyrir Coupont oe Sendio eftir veríllsta tll Ro7»l Crown Sonp Itd. 654 Main St., Wlnnlpes. UmbllOir Verolaun gefin fyrir Conpona og umbúðir Sendlfi eftlr verSllstn «11 Royal l'rown Soap L,td. 034 Main St., Winnipeg. XXXVII. ÁRGANGUR. WINNIPEG, MANITOBA, MIÐVIKUDAGINN 19. SEPT. 1923. NÚMER51 Ganada. Baron Renfrew. Hann kom s. 1. laugardag til "Winnipeg. Ekki stóð hann nema fimm mínútur við í borginni. Hann Tiélt afram vestur í land til High River, Alberta ftg ætlar um *i: <nd að gæta nauta sinna þar. Er s& bústofn sagður uni 120 niiutrripir. Veizlur þiggur ge>turinn er.sar að þcssu sinni. Hann er búinn að fá nóg af slíku og æskir hvíldar. Þes-! "Baron Renfrew" titill varð íyrst til á Englandi 1398, og er elnr. af titlum prinsins af Wale.s. Það sjá því allir, að það er hann sem hér er átt við, því á þessari ferð sinni ^engur hann undir þcssu nafni. Þegar Edvvard (síðar Bretakon- ungur) heimsótti Bandaríkin fyrir mörgum árum, bar hann og l)enn- an titil. Eld-vatnið komiS. S. 1. laugardag komu 11 járnbraut- ar vagnhlöss iaf áfengi til Winni- peg, til vínsölubúðar fylkis-stjórn- arinnar í Manitoba. Vínið kom frá Bretlandi og er mikið af því búið til þar, en sumt í Svíþjóð, Erakk- landi og Spáni. Svo margar eru tegundir þess, að ekki verður tölu lákomið. Verður byrjað að selja það í þessari viku. Alt sem til þess þarf nú að veita sér það, er því vínkaupaleyfið og borgunin fyrir brúsann. En eins er vert að geta. Það er óvarlegt að neyta afengis hvar sem er. Eftir lögun- um virðist helzt hvergi leyfilegt að neyta þess, nema í heimahúsum. Á götu úti eða á víðavangi er því ekki treystandi að hafa það um hönd, ef eftirlitið verður eins og það á að vora. Þessa er hér getið til þess, að minna á hvernig lögin geta leikið þá, er vínið hafia ógæti- lega um hönd, og að það er aldrei of varlega með það farið. Aukakosning í Winnipeg. Aukakosning fer fram í Norður- Winnipeg 24. október n. k. Tilefni hennar er, að E. J. McMurray, sam- bandsþingmaður fyrir þann hluta bæjarins, hefir hlotið ráðgjafa- stöðu hjá Kingsstjórninni Útnefn- ingu verður lokið 10. okt. Emlbætti íþað er E. J. McMurray hlaut, er málafærslu-'embætti stjórnarinnar (solicito^generali. Þeir sem nefndir eru og líklegt er talið að þreyti kosningu á móti honum, era Dr. M. R. Blake íhaldsmaður og A. A. Heap fyrir hönd verkamanna- floksins. Dr. Blake var áður þing- maður fyrir Norður-Winnipeg. Sala inneigna í Home-bankanum. Þeim, scm áttu fé inni í Home- bankanum, sem hætti að starfa fyr- ir nokkru, er nú boðið 60—70 cents 1 hvern dollar af inneign sinni. Eru það menn í Montreaal er þetta bjóða. Hafa þeir keypt eitthvað »f inneignum manna í bankanum með þessum hætti. Hvernig því víkur við með þennan kaupskap veit enginn. En við tvö bankahrun í Bandaríkjunum kvað hið sama hafa átt sér stað og þar varð raun- in sú, að þeir sem seldu töpuðu á þvf. ÞakkagjörSardagur. Þakkagjörðardagurinn í Canada verður 12. nóv í ár; það er á mánu- dag, en hinn 11. nóv. vopnahlés- dagurinn, er á sunnudag, og verða því baðir dagarnir helgir haldnir þann 12. mánaðarins. Kulvísi. Einn af mönnum þ;eim, er hingað komu í haust frá Bretlandsnyjum til þess að vinna að uppskéru, hét Robert McCormick, og var fra Skotlandi. Meðan hann var á inn- ílytjendahúsinu f Winnipeg, var ilt að balda honum hlýum á n^eturna. Hann bað ávalt um meira og meira ofan á sig og kvað kuldan ætla sig að drepa. Og í hvert skifti sem hann bað um ábreiðu, var honum al'hent hún. Loks var farið að at- liuga hvað margar ábreiður Robert hefði nú. Taldist þá svo til að þær væru 45 alls. En samt hélt bann áfram að kvarta um kulda. Einn daginn gengur umsjónarmað- ur á innflytjendahúsinu suður Aðalstrætið. Sér hann þá hvar Robert er á undan sér með böggul af ábreiðum á bakinu. Og eftir litla stund, skundar Robert inn í (íyoingabúð eina og selur ábreið- urnar þar — 18 talsins. Þarf ekki að sökum að spyrja úr því, og með Robert var farið inn í dómsalinn. Játaði hann strax sekt sína og var hann dæmdur til 2 mánaða fang- aMs vistai'. Þegar hann var kom- inn inn í fangaklefan spurði hann his»á, livort að hann ætti að vera hér inni. Þegar honum var svarað, að svo væri, segir hann að það sé ómögulegt, þvi hann sé vissum að hann drepist þar á svipstundu úr hita. En við þann hita verður hann nú að búa, þar til að hann leggur af stað heim til Skotlands, því þangað er ráðgert að hann fari þegar vistin er útrunnin. Vinsæll gestur. í Winnipeg er maður staddur, er R. L. Beeckman heitir frá Rhode Island. Hann hefir gengt þar ótal störfum, og nú sfðast verið fylkis- stjóri um þrjú kjörtímabil. En nú í fjórða skiftið, er átti að útnefna hann, neitaði bann með öllu að gefa kost á sér til starfsins. Traust- ið, sem íbúar ríki.-tins bera til hans má fara nærri um af því, að þeir skildu ennþá æskja að hann yrði í vali. Þegar Mr. Beeckman var spurður að því, hversvegna að hann tæki ekki útnefningu, svaraði hann því til, að hann skoðaði nauðsyniegt, að ungt blóð biand- aðist saman við hið gamla í stjórn- málum; hann væri alls ekki sömu skoðunar og brezkir feður í því efni, að álí^a ekki soninn fulltíða fyr en hann væri orðinn sextugur. 'Hann sagði þann hugsunarhátt einn stærsta gallann í sambandi við skoðanir Breta og fleiri E\TÓpu 'þjóða. Mr. Beeckman ferðast um Canada nokkrar vikur sér til skemt- unar. Önnur lönd' Lloyd George. David Lloyd Geonge, fyrrum stjórnarformaður á Bretlandi kem- ur til New York 5. október. í Winni- peg verður hann 13. og 14. október og flytur ræðu. Mun margan fýsa að sjá og hlýða á þennan heims- fræga stjórnmála grjótpál. Nýi stjórnarformaíurinn í Japan. Sá ee við stjórnarformensku tók í Japan, að barón Kato látnum, heitir Gombei Yamamoto og er gfeifi að nafnbót. Hann hefir verið forsætisráðherra áður. Hlaut það embætti 1913, en fór frá éri seinna vegna óreiðu, er átti sér stað í sambandi við herskipasmíðar. Nokkrir yfirmenn í sjóhernum, sem umsjón höfðu með verkinu stungu geysimiklu fé í sinn vasa í sam- bandi viið það starf. Varð ráðu- neyti hans að fara frá er það varð uppvfct. Yamamoto var aðmíráll í sjóhernum fyrir 1913, og hefir oft- ast haft einhver ábirgðar mikil stjórnarstörf á hendi. Eitt hið fyrsta af lians stjórnarverkum, verður nú að ráða á einhvern hátt fram úr vandræðunum sem af jarðskjálftunum niiklu stöfuðu. Hann kom nokkru sinnum til Bandaríkjanna í sambandi við yf- irhershöfðingja stöðu sina í sjó- hernum. Cuno kemur til Bandaríkjanna. Dr. Wilhelm Cuno, fyrrum for- sætisráðherra á Þýzkalandi og að- al stjórnandi Hamborg-American skipafélagsins, er væntanlegur til New York innan skamms. Er ]>ess getið til, að hann muni flytja nokkra fyrirlestra í Bandaríkjunr um um Þýzkaland og fjármál Evrópu. Hugarburður. Sondilærra Rússa í Berlín segir söguna um ókyrð og rfppþot í Moskva og morð Leon Trotzky, séu hugarburður og skáldskapur frá rótum. Trúlofun, 1 fréttum frá Brussel er á það minst, að belgiska prinsessan, Marie Jose, og prins Humbert, erf- ingi konungstólsins ítalska, séu um það að trúlofast. Belgisku kon- ungshjónin er'u gestir drotningar- innar á Italíu um þessar mundir. Geddes veikur. Sir Acklánd Geddes sendiherra Breta í Bandaríkjunum hefir verið mjög veikur undanfarið. Fréijtir af honum í byrjun þessarar viku eru ]>ess efnis, að hann muni ekki ná heilsu aftur, til þess að gegn sendi- hoi-ra-embættinu. Hann er á Eng- landi. Hnefaleikur. Laugardaginn 14. þ. m., börðust hinir heimsfrægu hnefaleikakappar Jack Dempsey og Louis Firpo. Lauk virtureigninni svo, að Dompsey vann frægan sigur. Orustan var liin snarpasta. Barði Dempsey Eirpo flatan aftur og aftur, on Eirpo spratt upp jafnhraðan og hefndi sín. Rak hann Dempsey slíkt feikna kjaftshögg f fyrstu "umferð", að hann hófst á lo£t, kollsteyptist aftur n bak út af pallinum og sá 8,000,000 stjörnur. Samt enduðu viðskiftin svo, að Eirpo lá endi- langur í blóði sínu, meðan dóm- arinn taldi tíu og vissi hvorki í þennan heim né annan. ViíSreisn Rússlands. Sir Donald Mann o? samverka- maður hans, Sir. Wllliam Mac- kenzie, eru einir af hinum stærri járnbrautasmiðum sem uppi eru. Þeir lögðu um 3325 mílur af járn- brautum í Vestur-Uandinu og um 2000 mílur í austur hluta Canada. Og þssar brautir ^ftu þeir þar til að Canada-stjórnin fékk þær í hendur. Sir Donald er um sjötugt, en hann skoðar sig samt nægilega ungan ennþá til þess, að ferðast til Rússlands, til þess að líta éftir tækifærum þar til þess að leggja járnbrautir. Er hann nýkominn heim úr því ferðalagi, segir blaðið "Manchester Guardian", sem gefið er út á Englandi, .og hefir blaðið ])að eftir Sir Donald um ástandið á Rússlandi, sem hér fer á eftir: "Eg fór til Rússlands í von um að takast þar störf á hendur en af því hefir ennþá ekkert orðið. Ó- rnögulegt að segja hvað seinna get- ur orðið uppi á tenimgi. Járn- brautir á Rússlandi eru ekkt 1 slæmu ásigkomulagi. Eg ferðaðist um 2500 mílur vegar og voru járn- brautirnar eins góðar og þar seni eru beztar annarstaðar. Vegstæð- in eru ágæt. Svefnvagnarnir voru oins góðir og þeir gerast annars- .staðar í moginlandinu. Lestirnar fóru ekki hratt yfir, en þær fylgdu áætlun nákvæmlega. Eg fór frá Moskv* tH Petrogard, um 400 mil- ur vegar á tólf klukkustundum. Einnig ferðaðist eg til borganna við Svartahafið. Hraði lestanna var frá 27—40 mílur & klukkustund. "Hvað sem sagt hefir verið um stefnu mína í þjóðfélagsmálum, og fylgi mitt við auðvaldið, lít eg nú á ]iað aera hugsanlegt, að Russ- land vorði einna fyrst af öllum Evrópu þjóðunum, sem tóku þátt í .stríðinu, að rétta við. Landið er feikna auðugt. Eg ferðaðist um ]>iisund nííiur vegar, þar sem ó- slitnir akrar blöstu alstaðar við auganu. Og hveiti-akrar voru það nnsstmognia Landið er eins frjó- sanit og vestur hlutinn at Canada or Uppskeran er ekki með bczta móti i ár, en hún er vel í meðal- lagi. í norður hulta Rússlands, hafa irigningar gengið og þær ey8i- lögðu uppskéru víða. 1 suður hlut- anum ollu þær ekki skaða, og tíð- in meðan eg var þar, var inndæ.l- asta uppskéru tíð. Það var um miðjan júlí, sem eg kom þangað og var þá verið að slá og þreskja og flytja hveiti til markaðar alt í senn. Allar stéttlr í Rússlandi, frá æðsta valdsmanni landsins og nið- ur að þeim lægsta, vinna af kappi. Allir virðast hafa jafnan áhuga fyrir, að gera það bezta sem þeir geta. í>á fýsir að koma ríkinu & sem boztan fót aftur. Hvern sem eg heyrði minnast á stjórnina, var hlýtt til hennar og breytinga æskja engir. Rússland átti í sjö ára stríði, bæði innbyrðis og út á við. Viðhald bæjanna var ekkert á þeim tíma. Alt var rifið niður, en ekkert bygt upp. Nú er óðum verið ao reisa alt þetta við í Moskva. Gamlar byggingar bættar — éf hægt er, en rifnar niður og nýjar roistar annars. Og við málningu og annað sem lítur að því að skreyta borgina, er nú mikið átt. Pólkstraumurinn um borgina er 'geysimikill. Það er um 4300 stórbrýr og bryggj- ur sem viðgerðar þurfa við. Bíður þar geysimikið verk einhverra. Um fjörutíu þúsund já.rnbrauta vagna rr nú verið að gora við, og geng- ur verkið ágætlega. Það vakti mikla undrun hjá mér, að sjá sumt af þvf er á Rússlandi bar fyrir augu, eftir blaðafréttirnar, sem ínaður var áður búinn að fá .af ástandinu þar. Rússland flytur nú ,út í stórum stfl loðvöru, hveiti. riig og við. Þar er nú ekki hið vanalega séreignar-fyrirkomulag. Námur og verksmiðjur og önnur fyrirtæki eru leigð einstökum mönmim til skamms tfma gegn upp- fyllingu ýmsra ákvæða sem stjórn- in setur. Svo eru og til félög, som bæði einstaklingar og stjórnin rekur sameiginlega. Það er aðeins tíma spursmál nú orðið, hvenær Rússland verður farið að gera cins mikla verzlun við útlönd og það aður gerði." Abyssinía. Abyssinía hefir sótt um upptöku i Alþjóðafélagið. f Abyssiníu eru mörg simá-konungs,ríki, konungar þeirra hafa samt allir einn konung yfir sér. Kallar einvaldurinn sig "konung konunganna". Segir sig kominn fi'á Salómon konungi og drotningunni af Sheba. En hvað sem því líður, viðgengst í ríki hans þrælahald og fjölkvæni. Og þar sem Alþjóðafélagið hefir gert það að mikilsverðu atriði í stefnuskrá sinni, að afnema þrælahald, er hætt við að það óttist, að félagið fái það álit á sig, að vera heldur sukksamt, ef það veitir Abyssinu upptök án þess, að einhver höft sé fyrst lögð á þessa siði ríkisins. Frá Islandi, Stórbruni í Birtingarholti 8 nautgripir brenna inni. Aðfaranótt 18. ág. var stórbruni í Birtingaholti í Árnessýslu. Brann til ösku fjós, haughús, hlaða og skemma, og 8 kýr inni. Björguðust út úr haughúsinu 3 kálfar, 1 vetr- ungur, og 2 kýr, önnur dauðvona og einn kálfurinn. Kýrnar som ekki komust út, brunnu svo að segja til ösku og alt það sem í skemmu og fjósi var ,en furðu lítið af heyi. Yar hjálpin, að lágt var í hlöð- unni enn þá, og raki ofan á af töðu- hita. Var svo mokað mold ofan á og kæfður eldurinn í heyinu með l>ví. En allmið brann alt í kring utan af stabbanum um leið og veggirnir brunnu af hlöðunni. Elds in.s varð vart nálægt miðnætti. Hefir ofjaust kviknað út frá ösku sem borin var í fjósið. Er tjónið allmikið, húsin lág>t vátrygð, miðað við núverandi verð á byggingarefni, en gripir, hey og nmnir allir, þar á meðal sex sekkir af kbrnvöru, var alt óvátrygt. 1- búðarhúsinu bjargaði torfveggur, si'iu á milli þess og þeirra bygginga scin brunnu, og svo það að logn var um nóttina. Hefði vindstaðan verið af bálinu á húsið, hefði það sjálfisagt ekki orðið varið. Róorarbátur fórst þann 20. ágúst frá Skálum á Langa- nesi. Voru fjórir menn á bátnum, 3 menn frá Vestmannaeyjum og fonmaðurinn, Sigfús Jónsson, frá Bakkafirði, og druknuðu þeir allir. Landhelgisgœslan fyrir Norður- landi hefir í fyrsta sinni í sumar veirið eingöngu í höndum íslend- inga. Jclhann P. Jónsson, skipstjóri á Þóv, heflr haft yfirumsjón henn- ar á hendi, en til aðstoðar honum hefir e. s. Kakali verið, undir stjórn Kristjáns Bergssonar skipstjóra. f fyrra hafði foring danska varð- skip.sins yfirumsjónina, en þá var e. s. Þór undir hann settur. Tundurdufl rak nýlega við Kóru- n«a á Mýrum. Fer "Fylla" upp eftir í kvöld eða fyrramálið til að eyði- leggja það. tímann, og veiði x'itlendinga utan landhelgi því væntanlega iítil. En vitalega getur talsvert veiðst enn, því að 2—3 vikur eru enn eftir af síldveiðatfmanum. Aldurshlutföll. Þegar manntalið fór fram 1. des. 1920 skiftist þjóðin þannig eftir aldri: Innan 15 ára .. .. 3.321 eða 33.1% 15—20 ára........8.998 —„9.5 — 20—40 ára........27.071 — 28.6 — 40—60 ara........17.348 — 18.3 — Yfir 60 ára........9.708 — 10.3 — Ótilgreint..........244 — 0.3 — Samtals 94.690 100.0% Þessi aldursskifting er mjög svip- uð eins'og við manntölin næstu á undan. Það má því telja svo, að hér á landi sá hér um bil þriðjungur landsbúa á barnsaldri (innan 15 ára), hér um bil tíundi hlutinn á unglingsaldri (15—20 ára) og annar tíundi hlutinn á gamals aldri {yfir sextugt), en tæplega, helmingurinn á því skeiði, sem menn alment eru fullvinnandi (20—60 ára). Þessi hlutföll eru samt ails ekki eins í bæjunum og í sveitunum, Stafar það af flutningi fólks úr sveitunum til bæjanna, sem einkum er ungt fólk uppkomið. Verður því tiltölulega færra af börnum og gamalmennum í bæjunum heldur en aftur á móti tiltölulega fleira á vinnuskeiðinu. Á aldrinum 20—60 ára voru þannig við manntalið 1920 í Reykjavík 53% af íbúunum þar, í hinum kaupstöðunum (,sex) 49%, í verzlunarstöðum með 300 íbúum og þar yfir 47%, en í sveitunum 44%%. Yfir sjötugt voru aiis 3.830 manns eða 4% at' óllum iandsmönnum, en yfir nírætt voru 85 manns, 62 kon- ur og 23 karlar. Af þeim bjuggu 68 f sveit en 17 í kauptúnum (með 300 íbúum og þar yfir). 95 ára eða eldri voru 10 manns, 6 konur og 4 karlar. Elsti karlmaður á landinu var 98 ára gamall, en tvær konur voru 99. A bifreiSum hafa austursveita- menn flutt nokkuð af slaturfénaði hingað í sumar. Þykir þetta borga sig, einkum ef flutningur fæst í bifreiðarnar hina leiðina. Við rekstur hingað austan úr Rangár- vallasýslu er talið að dilkar léttist að keti um 3 pund. Dánarfregn. — María Lárusson, kona Carls Lárussonar, kaupmanns, andaðist í gærkveldi (23. ágúst). Þyngsti lax, sem sögur fara af að veiðst hafi hér á land í sumar, vóg 39 pund og veiddist í Laxa í Suður- Þingeyjarsýslu. Enskur maður veiddi hann á stöng og var hálfa þriðju klukkustund að þreyba hann. SÍLDIN. Eyrir viku síðan höfðu verið salt- aðar 86 þús. tunnur af síld á Siglu- firði og Eyjafirði, 16 þús. knr. kryddaðar og 50 þús. tunnur brædd ar, og síldaraflinn því samtals um 150 þús. tnr. Síðan mun ekki hafa verið saltað mikið nieira en svo, að það fylli 100 þús. Togararnir að sunnan hafa aflað allvel, "Glaður" um 5 þús. tnr., og hinir um 4 þús., eða alt að því. Búist er við að þeir fari nú að hætta að veiða til söltumar úr |>i'ssu, en veiði síðan í bræðslu. Er aflinn ekki meiri en svo, enn sem komið or, að markaður auti að vera nægur. Hefir og veiðin verið mest inn á fjörðunum allan GRÆNLANDSFÖR. Stjórn Grænlands hefir boðið Sig- urði Sigurðssyni forseta Búnaðar- félagsins að koma til Grænlands, til þcsvs að hafa kynna af landinu og bera fram 41it um landbúnaðar- möguleika þess. Verði úr förinni, mun hann fara héðan í lok þessa mianaðar, íyrst til Danmerkur og þaðan til Grænlands og koma aftur eftir 2—4 mánuði. Að vísu er það svo, að Sigurður forseti er maður sem landbúnað- urinn ísienzki iná ekki lengi af sjá, og nú í samband við fyrstu fram- kvæmd jarðræktarlaganna, sem fela Búnaðai'félaginu mun meiri störf en éður, er séistaklega mikið á hann lagt. En samt sem áður verður að líta svo á, að með þessu boði sé Islandi, Búnaðarfélaginu og Sigurði sjálf- um sýndur svo mikill sómi, og hins- vcgar mætti og af því hljótast gagn, að sjálfsagt er að hann legg- ist ekki undir höfuð að takast þassa ferð á hendur. Og vilji hann fara förina, má telja víst, að stjórn Búnaðarfélags- ins ljái til þess samþykki sitt. Bruni. 8. þ. m. brann í Vest iaannaeyjum bárujánisskúr, sem Sís átti. Var þar geymt Löluvert af ull. Giskað er á, að 1/5 hluti uU- arinnar hafi eyðilagst. Árbók Háskóla íslands er ný- komin út og fylgir löng ritgerð eft- ir Ólaf Lárusson prófe&sor um Grá- gás. Magnús Snæbjörnsson læknir í Flatey hefir sótt um og fengið lausn frá embætti.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.