Heimskringla - 04.12.1929, Qupperneq 2

1. BLAÐSIÐA
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 4. DES., 1929
r
I suðurveg
Þœttir úr Spánarför norrœnna
iðnaðarmanna 1929
Niðurlag.
Fjöldinn allur af ferðafólkinu fóf
til þess að sjá nauta-at. Eg fylgd-
ist meö hópnum. Nauta-atið fór fram
í Plaza de Toros Monumental, og
rúmar sú bygging í sæti mörg þús-
und manns. Leiksviöið er hring-
myndað og byggingin er þaklaus. Að
þessu sinni voru það ungir nauta-
atsmenn og naut, sem sýna áttu list-
ir sínar, og hestar voru ekki hafðir
til aðstoðar. Þótti víst flestum okk
ar það stórum betra. Sex naut voru
særð og drepin á sýningu þessari.
Margir af samferðamönnunum fóru
þegar eftir að fyrsta nautið hafði
verið stungið, enda var það hrylli-
leg sjón, er nautið fór um leiksviðið
með sverðið upp á hjöltum sér og
blóðstrauminn lagði fram úr því.
Spánverjar klöppuðu. Ekki var það
eins hroðalegt með hin fimm nautin,
þó að öll væri sýning þessi ógeðsleg
frá upphafi til enda. — Nauta-atsmenn
irnir voru unigir, eins og áður er sagt,
og misheppnaðist bæði nautabana
(matador) og örvaskotsmönnum
(bandarillosj er þeir skyldu stinga
nautin eða festa örvar í herðakambi
þeirra. Áhorfendur píptu þá og
gerðu ótrúlega mikinn hávaða. Tæk-
‘ist þeim aftur á móti vel, varð hrifn
ing áhorfenda svo mikil, að þeir köst-
uðu höfuðfötum sínum niður á leik-
sviðið. — Af Spánverja hálfu voru
áhorfendurnir mestmegnis karlmenn.
Að vísu var þarna margt kvenna og
sumar með börn og unglinga með
sér. En mikið hvað fara í rénum
að kvenþjóðin felli sig við þessa
fornu “þjóðleigu skemtun.”. Hefir
hugur þeirra, eins og áður er sagt,
mjög beinst að. íþróttum, og hefi ég
séð þann spádóm einhversstaðar, að
nauta-atið muni áður langt líði hverfa
úr sögunni, og virðist bættur skað-
inn. Annars sá ég þess annars-
staðar merki, að Spánverjar hirða
lítt um, að hlífa skepnum við kvöl-
um. Mér varð reikað um í hinni
miklu “söluhöll” borgarinnar, og
varð starsýnt á kvenmenn er reyttu
hænsn, vegna þess hve fuglarnir
sprikluðu meðan þeir voru reittir.
Eg stóð stundarkorn og horfði á
þetta. Sá ég þá, er þær tóku fugl
til þéss að reyta, að þær börðu hann
í höfuðið með dálitlu kefli. Eftir
að þær höfðu reytt Um stund rakn- , , . . ... - „
. , , husi og a gotum uti. Það annast
aði fuglinn ur rotinu, en það skeyttu „. . , . , ,
■ Gyðingar, sem eru þar í þusunda-
stíginn, ýmist hægt eða hratt. Var
það undarleg sjón, að sjá tvö til þrjú
hundruð manns dansa þannig. All-
ir virtust alvarlegir og enginn mælti
orð af munni. Hljóðfæraflokkurinn
var prýðilega samsettur og lögin, sem
leikin voru,*einföld og falleg; sum
mintu jafnvel á rímnalögin íslenzku.
—Flestir drukku þarna kaffi og heita
mjólk til helminga og síðan kaffi og
kalt vatn á sama hátt. (Féll mér
vel við mjólkina og kaffið saman.
en var lítið gefið um vatnsblandið).
Helgi Guðmundsson erindreki bauð
okkur Islendingunum heim til sín. Var
okkur þar mjög vel fagnað af þeim
hjónum og sátum við þar i miklum
fagnaði fram á nótt. Var Helgi
Guðmundsson reiðbúinn að liðsinna
okkur með allt, er við þurftum að fá
upplýst, og var okkur mikill fengur
að hitta hann.
Einn daginn, meðan staðið var við
í Barcelona, var farið til fjallsins
Monserrat (Tmdafjalls). Það er
1236 metra hátt, og farið upp með
sporbraut. Þar uppi í 887 metra
hæð, er víðfrægt Benedikts-munka-
klaustur. I klaustur-kirkjunni er
Maríu-líkneski (La santa Imagen),
sem mikil helgi er höfð á. Pílagrím
ar leggja leið sína þangað svo þús-
undum skiftir árlega. Áheit og stór
gjafir hafa klaustrinu borist, og er
þar mikið safn til sýnis af dýrgripum.
Þá hafa margir hlotið lækningu við
áheit og komu sína þangað, og er
annað safn þar af hækjum og vott-
orðum þeirra, er læknast hafa. Þang-
að fara nýgift hjón gjarnan brúð-
kaupsferð. Hjónabandið á þá að
reynast haldbetra og farsælla en ella.
—Kirkjan er mjög íburðarmikil bæði
utan og innan. — Uppi á háfjallinu
eru veitingahús, og er þaðan gott út-
sýni. — Hitinn var þenna dag allmik-
ill, og voru margir, sem ekki treystust
að ganga spöl þann, er var milli braut
arenda og veitingahússins.
Frá Barcelona var siglt síðari hluta
dags. Sáust vígin á Gibraltar, er
þar var siglt um. Var nú haldið
að ströndum Afríku og komið til
Ceuta, sem er á norðurströnd Mar-
okko. Þar var þegar farið í eim-
lest áleiðis til Tetúan, sem er 35 km.
suður af Ceuta. Tilsýndar er Tet-
úan falleg borg, umgirt fornum múr,
húsin með flötum þökum og hvít-
máluð. — Farið var fyrst um elzta
borgarhlutann. Þar eru húsin lág
og igöturnar þröngar. Sóðaskapur
virtist mér þar fram úr öllu hófi og
fátækt mikil. Verzlað er í hverju
þær ekki um.
Eitt af þvi sem mér þótti merki-
legt að sjá, voru þjóðdansar á göt-
um úti. Þeir voru dansaðir sum-
part í gangstéttunum og á sjálfri göt-
unni, fyrir utan nokkur veitingahús,
sem voru hvort við annað, við eina
aðalgötu borgarinnar. Fólkið tiók
höndum saman, þetta 6—20 manns, og
myndaði hring. Siðan var dansinn
tali. Mest bar þar á leðuriðnaði,
og er þar í þeirri grein margt snilld-
arvel gert. Nokkuð var verðið mis-
jafnt á varningi þessum, og heldur
hátt, en um það leyti sem farið var
aftur til skips, mátti fá flest fyrir einn
fjórða hluta verðs, móts við hið upp-
haflega verð, en þá höfðu flestir keypt
meira og minna af þessum vörum.
Innan um óhreint og töturlega bú-
TIL ÍSLANDS 1930
Símatilkynning er nýkomin frá aðalskrifstofu Canadian
Pacific í Montreal að hið ágæta
“SS MEUTA
tt
(15,200 TONN)
hafi verið valið til þess að flytja þá er fara til Islands að
ári á vegum hinnar opinberu hátíðarnefndar íslendinga
Siglt Frá Montreal kl. 10 f.h. II. Júní
Nefnd yðar, er þessu hefir nú fengið ráðstafað vill brýna
fyrir yður, að—
Sérstök lest er fengin frá Winnipeg til Montreal.
Sérstakar skemtanir verða um borð á lest og skipi.
Svo margir hafa nú tryggt sér far með niðurborgunum, að
enginn efi er á því að ferðin verður hin veglegasta.
Sérstök vildarkjör hafa fengist meðan dvalið er í Reykja-
vík—$52.80 í 14 daga að meðtöldu fæði og húsnæði.
Fulltrúi nefndar yðar, sem nú er staddur í Reykjavík, er
að semja um aukaferðir um landið fyrir heimfarendur að
lokinnl hátíðinni.
Eftir kaupum á farbréfum, upplýsingum og öllu aðlútandi
ferðinni snúi menn sér til—
W. C. Casey, General Agent, Can. Pac. Steamships.
R. G. McNeillie, General Passenger Agent,
Canadian Pacific Railway, eða
J. J. Bildfell, formanns Heimfararnefndarinnar,
708 Standard Bank Bldg., Winnipeg.
Catmdian Paciffc
Sama Atlætið — Canadian Pacific — Á Sjó og Landi
ið fólk á götunum, brá fyrir mjög
höfðinglegum mönnum með vefjar-
hött og i hvítum skikkjum. Það
voru Márar. Konur voru þar og
hvítklæddar með skýlu fyrir andliti
og sá aðeins í augu þeim. Sjálf-
pyndingamann (fakir) sá ég þar illa
kominn. A einni umferðarmestu
götunni lá gömul kona í hnipri, með
slitið brekán yfir sér og með eitthvað
undir höfðinu. Sagt var að hún
hefði verið látin þarna út til þess að
deyja. Eniginn virtist gefa henni
gætur, af þeim sem nær voru stadd-
ir. Betlarar, eldri og yngri, rúnnu
eftir fólki í hópum, og gæfi einhver
eitthvað, var sá umkringdur, og varð
lögreglan stundum að koma til hjálp-
ar. — I hinum nýrri hluta borgarinn-
ar eru falleg stórhýsi, og veitingahús;
kom ég í eitt þeirra sem í engu stóð
að baki þeim beztu í Spáni. Þar
fékkst þýzkt öl, en var dýrara en
kampavín. — Þegar. komið var til
Ceuta aftur, var allur hafnarbakkinn
orðinn að verzlunartorgi. Gengu
kaupmenn þar berserksgang, og var
þar hægt að verzla fyrir “lítinn pen-
ing.” Mikið var þó óselt þegar lagt
var frá landi.
Næsti viðkomustaður var Lisabon
í Portúgal. Skipið var orðið nokk-
uð á eftir áætlun; átti að koma þang-
að að morgni, en kom þar að áliðn-
utn degi. Varð þetta til þess, að eng me'r á úrkastsrusli og
in tiltök voru að litast um í borg-
inni, því að bifreiðir biðu eftir far-
þegunum, sem ferðast áttu til fornra
sögustaða í nágrenni borgarinnar.
Komið var fyrst til bæjarins Cintra
og þar skoðuð gömul höll í márískum
stíl. Þar var allmikið safn af alls-
konar forngripum. Þá var komið
við i frægum trjágarði, sem er skamt
frá bænum. Þar hefir verið plant-
að trjám og blómum frá flestum
löndum heimsins, að því er sagt var.
Eftir að gengið hafði verið um garð
þenna um stund, var enn haldið áfram,
og næst skoðuð höll, sem heitir Pen-
ha. Þegar þar kom var orðið skuigg
sýnt; þó var gengið um höllina en
lítið sást af þvi merkilega safni, sem
þar er geymt. Ekki fræddist maður
um sögu þessara staða, vegna þess
hve flausturslega varð að fará um.—
Til Lissabon óku bifreiðastjórarnir
með 80—90 km. hraða, og var þá
mörgum farþega nóg boðið.
Það síðasta markverða í för þess-
ari var siglingin um Kielarskurðinn.
Skurðurinn er rúmlega 100 km. lang
ur, og var fullgerður árið 1914.
Nokkurar járnbrýr eru yfir hann og (hefi ég safnað ýmsum tegundum af
sumar mjög langar. Ræktað land og leir á ferðalögum mínum og baslast
víða skógi vaxið er beggja megin j við að rannsaka þær, en fullnaðar-
reyna að gera grein fyrir því, sem hef
ir hvatt mig til að byrja á leir-
brennslu.
Það er skoðun mín, að listamönnum
sé skylt að vinna fyrir þjóð sína ýmsa
hluti með almennu listrænu formi,
list þeirra þarf ekki að bíða neitt tjón
við það; en aftur á móti geta þeir
þar með eignast samúð þjóðarinnar
og það er ómetanlegur gróði.
Á dögum Della Robbia og annara
hinna beztu ítölsku listamanna
vár búið til af þeim og lærisvein-
um þeirra myndskraut fyrir heimilin,
svo fagurt, að jafnvel amerískir
boxarar verða hugsandi, er þeir
líta þær smíðar.
Leirker Forngrikkja eru svo fög-
ur, að þau verða metin með beztu
verkum þeirra. — Kínverjar hafa
aldrei aðskilið listir og listiðnað, þar
með hafa þeir náð þeim þroska, sem
einstæður er í heiminum. Á sín-
um beztu öldum voru þeir sam-
stilt listræn heild — það er takmark-
ið.
Hjá okkur er dauflegt um að lit-
ast, ef athugað er híbýlaskraut al-
mennt. Þó er árlega flutt inn í
landið “myndir” og annað rusl úr
leir og gibsi fyrir tugi o,g jafnvel
hundruð þúsunda.
Þótt góðir hlutir fljóti með, ber
hrákasmíði.
Það er mál til komið að hefjast
handa og hrista af sér þennan ófagn-
að, sem stóriðjuþjójðirnar veita yf-
ir okkur, og skapa í landinu vísj að
listiðnaði, sem gæti orðið okkur til
gagns og sóma.
Eg veit, að það verður erfitt að
stöðva það öfugstreymi, sem nú er
á þessum sviðum; við sjáum, hvað
málmsmíði og vefnaður á erfitt upp-
dráttar.
Því hefir verið haldið fram, að
verksmiðjuruslið — sem kom í stað
lúsarinnar—, sé heppilegt til að vekja
einhverja “byrjunarlisthneigð” hjá
þjóðinni, en það er lýðskrum og
langavitleysa. Því að heimili með
skræptu veggfóðri, póstkortarömm-
um, grafskriftum og klúrum stömp-
uðum “plöttum” vex aldrei innbyrð-
is listþroski. Eða hvaða hugmynd
fær ferðamaður um “Sögulandið,”
er hann biður um minjagripi og fær
vanskapaða belju með Gullfoss á mag-
anum (fossinn en ekki skipið).
Eg hefi þjáðst af að sjá allt þetta
skarn og það innan um góð listaverk
og það hjá bezta fólki. I þrjú ár
skurðarins, og víða fagurt um að
lítast. — Staðið var við í Kiel nokk-
urar klukkustundir og farið víða um
borgina. Skipasmíðastöðvar eru þar
miklar og hávaðasamt í námunda við
þær. Verksmiðjur eru þar og marg-
ar.
Eg læt nú hér staðar numið. Vil
með þáttum þessum gefa mönnum
hugmynd um flokksferðir með hin-
um stærri skipum. Þær hafa sína
kosti og galla. Farið er víða, en
rannsókn var fyrst gerð í Munchen
síðastliðinn vetur og reyndist leirinn
yfirleitt vel, og sýnishornin ágætlega.
Rannsóknir þessar kostuðu mikið
fé, en ekki var leggjandi í kostnað
með leirbrennslutæki fyr en vissa
var fengin fyrir gæðum leirsins og
efnasetningu hans.
í vetur fæ ég smá “Asbest”-ofn,
sem nægir til að gera frekari tilraun-
ir og til að brenna í smáhluti, en það
verður óhjákvæmilegt að byggja stór-
staðið að jafnaði stutt við á hverj- an ofn og fá ýms nauðsynleg áhöld
um stað og skoðað það helzta, en
hinu eiginlega þjóðlífi kynnist maður
ekki, nema á yfirborðinu. Þá er
það og mjög þreytandi, að skoða hvert
safnið eftir annað, og þá sérstaklega
margt merkilegt, sem maður kemur
ekki auga á.
Þó að þessi fö^r hafi aðallega verið
farin til að sjá heimssýninguna í
Barcelona, eins og áður er getið, og
ég hafi sérstaklega ætlað að skrifa
um sjálfa sýninguna, þá hefir hún
fáum að gagni komið í þá átt, vegna
þess hvað viðstaðan var þar stutt.
Þess vegna kaus ég að skrifa um
allt, sem ég sá markverðast og vona,
að lesendur fyrirgefi, hve langt þetta
er orðið.—Vísir.
seinna — vitaskuld verður þetta
leirbrennslufyrirtæki mitt aldrei nein
stóriðja, því ég álít að slíkt sé háska
leg og ósamborið norrænum anda.
Leirbrensla
á tslandi
Morgunblaðið hefir áður sag‘ frá
tilraunurtt þeim, sem Guðm. Einarsson
myndhösgvari frá Miðdal, hefir gert
með brennslu á íslenzkum leir. Hefir
hann fundið hér leir, sem reynist
vel, og með mikluni dugnaði er hann
nú að koma sér á fót leirbrennslu,
sem verða má til mikils gagns í fram
tíðinni.
Hrá GRÁVARA Keypt
Vér kaupum grávöru sem hér segir:
HED FOX $410.00 l| tLF .....$51.00
HINK ....«38.00 RACCOON «20.00
LYNX ....«75.00 M SAFALA .. .«38.00
for details
of prices
S. FIRTKO—426 Penn Ave.
I'ittKhurgh. Pennn. U. S. of Amerlea
SEND
TO
Að gera grein fyrir þvt hvað sé hægt
að smíða úr leir með og án glerlita,
er langt mál, en það má nota sama
efni í einfaldan bolla og í guðamynd-
ir.
Fyrst um sinn mun ég hugsa mest
um hluti sem hafa listgildi og starfa
í sameiningu við aðra menn, sem
vinna í norrænum anda — eða þannig
að leitast við að hefja hið gamla ís-
lenzka listeðli sem við þekkjum af
örfáum molum sem varðveizt hafa
frá þeim tímum er þjóðin hugsaði
sjálfstætt.—Mbl.
Guðmundur Einarsson.
Mön
Bréf frá Cristopher Shimmin
miklu gestrisni, sem ég naut i landi yð-
ar.
Eg þakka og mun bera kveðju frá
íslandi til Manar.
Eyjan Mön er miklu rninni en ís-
land. Hún er 33 enskar mílur að
lengd og 13,9 að breidd og telur 50
þús. ibúa. Þar eru fjórar aðalborg-
ir og nokkur þorp.
Þér báðuð mig að rita stutta grein
um eyna Mön, en áður en ég vík að
efninu finn ég mig knúðan til þess
að láta í ljós þakklæti mitt fyrir hina
-VICTCC-
13al>io-<IElectrola
MflKES NO COMPROMISE
WITH PURITY OF TONE
Hear The Tone Test Record
Judge for Yourself
E. NESBITT LTD.
SARCENT AT SHERBROOKE
Low.tt T.rmt in C.n.d.
CANADIAN
PACIFIC
Ó D Ý R
SKEMTIFERÐA
Fargjöld
AUSTUR CANADA
Farhréf t II nlilu (lafdeKa
1. DES. til 5. JAN.
Frfl öllum Ntöhum f Manltohn (WlnnlpeK
og ventnr), Siisk. og Alherta
FarKfllfll 3 inflimhlr
KYRRAHAFS STRÖND
VICTORIA - VANCOUYER
NEW WESTMINSTER
Fnrhréf tll nöIii
1. De.N. og fl hverjum þrlhjudeKÍ og fimmtu-
dfgl upp ah 6. felirflnr.
Farprildl til 15. aprfl, 1930
TIL GAMLA LANDSINS
Tll Atlanr.hnf« hnfna, St. John, Hallfnx
1. DES. til 5. JAN.
Gllda nheinH 5 mfinuhl
LeNtir helnt f gegn nh MkipMhlih
Umboðsmaður mun góðfúslega gefa allar upplýsingar
um fargjöld og ráðstafa ferð yðar. Spyrjið—
City Ticket Office, Cor. Portage & Main, Phone 843211—12-—13
Depot Ticket Office, Phone 843216—17.
A. Calder and Co., 663 Main Street, Phone 26313.
H. D’Eschambault, 133 Masson St., St. Boniface, Phone 201481.
Canadian Í PaciSic
Notið ávalt Canadian Pacific Traveller’s ávísanir
Stofnað 1882
Hitað hafa heimili í Winnipeg
síðan “82”
D. D. Wood& Sons, Ltd.
Löggilt 1914
VICTOR A. WOOD
President
HOWARD WOOD LIONEL E. WOOD
Treasurer Secretary
(Plltarnlr «rm ttllum reyna aV þlVknaHt)
KOLogKÖK
Talsími: 87 308 Þrjár símaiínur
MACDONALD’S
Fine Qit
Bezta tóbak í heimi fyrir þá,
sem búa til sína eigin vindlinga.
HALDID SAMAN MYNDASEDLUNUM
Eftir beiðni Morgunblaðsins vil ég