Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 06.08.1898, Blaðsíða 1

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 06.08.1898, Blaðsíða 1
Verð árgangsins (minnst 4rt arka) 3 kr.; erlendis 4 kr ., og í Ameríku doll.: 1.20. Borgist fyrir júni- má/naðarlok. ÞJÓÐVILJINN UNGI. SjÖUNDI AB8AÍ9HR. Upp s ög n skrifleg, 6- gild nt'.ma komin sé iil útgefanda fyrir HO. d«g júnimánaðar. -Ssc<s<|:__ RITSTJÓRI: SKÚLI THORODBSEN. ==|te<asi- M 44. ÍSA.FIRBI, 6. ÁGÚST. 1808, Lánsstofnun. A síðasta alþingi var, sem kunnúgt er, skorað á stjórnina, að leggja fyrir næsta alþingi lagafrumvarp um lánsstofnun, er veitt gæti veðlán um sera le.ngst árabil, og með sem vægustum vaxtakjörum. Hvort nú atjórninni þóknast að verða við þeasari áskorun er auðvitað óvíst, því að hún sinnir yfir höfuð fæstu af því, sem á stjórnum er talið hvíla í öðrum löndum. En hvað sem um það verður, þá má ganga að því vísu, að lagafrumvarp í of'an nefnda átt komi fram á næsta þingi, ef ekki frá stjórninni, þá frá einhverjum þingmanna, með því að þörfin á slíkri stofnun er orðin svo mikil, svo sem ber- lega hefur komið í ljós á yfirstandandi ári, er landsbankinn hefur, fjárskorts vegna, orðið að stöðva útlán sín. Það er því mjög vel til fallið, að bankagjaldkeri Salldór Jónsson hefur í þ. á. „Andvara" ritað mjög fróðlega ritgjörð um lánsstofnun, og um væntanlegt fyr- irkomulag á henni. I upphafi ritgjörðar þessarar getur hr. Hattdór Jónsson þess, að um síðustu ára- mót muni, úr ýmsuna sjóðum, hafa staðið um 1 milj. 800 þús. króna í fasteigna (og húsa) veðlánum, og hafði landsbankinn lánað út nálega helming þess fjár, eða um 850 þús. Bankalánin eru flest lánuð með þeim kjörum, að J/io lánsins sé endurborgaður árlega, en lán úr öðruin sjóðum tíðast á'n af'borgana, en þannig, að öllu láninu má segja upp með missirisfyrirvaBa. En, eins og hr. H. J. tekur réttilega fram í ritgorð sinni, þá eru bændum slík lán ónóg; þeim er það ofvaxið, að greiða svo háar árlegar afborganir, hvern- ig sem árar, og markaðir fyrir afurðir þeirra eru, en bankanum á hinn bóginn um megn, að gefa lengri afborgunar- fresti, eigi hann ekki algjörlega að van- rækja það aðal-starf sitt, að vora vixil- banki, og greiða sem bezt fyrir stærri viðskiptum. Hér á landi hefir því lánsstofiaun ærið hlutverk fyrir höndum, og spurningin er að eins, hvernig henni verði haganleg- ast fyrir komið. Hr. H. J. telur nú heppilegast, og kostnaðarminnst, að'ekki só sett á stofh sérstök lánsstofnun, heldur sé mynduð sérstök lánsdeild, í landsbankanum, og bankanum svo veittr heimild til þess, að gefa út vaxtabréf, og selja þau. Vér skulum og ekki neita því, að þetta fyrirkomulag, sem hr. H J. fer fram á, myndi verða töluvert kostnaðarminna, en stofnun sérstakrar lánsstofnunar, enda þótt afleiðingin yrði óefað, að auka þyrfti laun gæzlustjóra, og starfsmanna bank- ans, að góðum mun, ef' jafn miklum störfum yrði á þá dembt; en þrátt fyrir þann sparnað, teljum vér þó vafalaust, að hoppilegra sé, að hafa sérstaka láns- stofnun, til þess að peningavaldið drag- ist eigi um í hendur sömu manna, og til þess að myndast geti nokkur sam- keppni milli bankans og lánsstofnunar- innar, þar sem starfsvið þeirra nær saman. Aðaltekjur lánstofnunarinnar verður mismunurinn á útlánsvöxtum og vaxta- bréfavöxtum, og telur H. J., að eigi sé hyggilegt, að hafa þann mismun meiri, en % %) þannig, að vaxtabrófin gefi eig- endum sínum í árlega vöxtu 4 °/„, en útlánsvextirnir séu 4*/^ ft/o- Sýnir hr. H. J. fram á, að enda þótt útlánsvextirnir séu ákveðnir 4y2 °/0, þá geti menn þó, með all-lágu hundraðs- gj&ldi árlega, lokið skuldum sínum á hæfilega löngum tíma, svo sem tafla þessi sýnir: Voxtir 41/., "/„, árl. gjald 5°/0; láni lokið á 52,3 árum -------------------_ B'V^/,-----------44,2 - - W/o-----------38,7 - --------------_ _ 6»/0--------31,5 - -------------------_ 7*/„--------27,7 - Væri nú árlegt gjald (rentur og af- borganir samanlagt) ákveðið 5%, B1/^0/,,, eða 5s/._>"/„, a^ fasteignaveðlánum, yrði skuldinni lokið á rúmum 52, 44 eða 3S árum, og verður ekki annað sagt, en að slíkt væru all-viðunanleg lánkjör fyrir bændur. En að því er lán gegn húsaveðum snertir, bendir hr. H. J. réttilega á það, að árgjaldið yrði þar að vera nokkru hærra, 6-^7%, og afborgunartíminn styttri, með því að slík veð eru einatt óvissari, og ganga fremur úr sér, en jarðarveðin. Til þess að gera vaxtabréfm sem tryggilegust bendir og hr. H. J. á, að ákveða þurfi, að landssjóður leggi stofn- uninni í byrjun nokkurn stofn- eða trygg- ingar-sjóð, og að ákveðið sé, að stofnunin megi aldrei hafa meiri upphæð í vaxta- bréfum á gangi manna á milli, en sem samsvari upphæð þeirri, er hún eigi úti- standandi í fasteignarveðslánum; en til þess að gæta þessa telur hann þó eigi nauðsynlegt, að vaxtabréfin séu höfð inn- kallanleg (amortísabel) þannig, að ákveð- inn flokkur, eða deild, þeirra sé innleyst- ur á vissum tímum, heldur megi nægja, að stofnuninni sé heimilt að innkalla, og innleysa, nokkurn hluta þeirra, er þörf þykir. Yfir höfuð er þessi ritgjörð hr. H. J. ágætlega glögg og skýrandi, og á hann því góðar þakkir fyrir hana skyldar, þó að sumar tillögur hans um fyrirkomulag lánsstofhunarinnar, svo sem um samein- ingu liennar við landsbankann, nái að líkindum eigi fram að ganga, og mál þetta þurfi yfir höfuð á ýmsar hliðar grandgæfilega að skoða. ísland erlendis. Eptir því sem skýrt er frá í danska blaðinu „Politiken" 1. júlí síðastl., héldu oddfélagar í Kaupmannahöfh daginn áður hátíð mikla, og afhenti þá dr. Petrus Beyer, stórsír oddfélaga, ráðaneytisforseta Hörring, sem í fjarveru Rumps gegndi störfum íslands ráðherra um tíma, gjafa- bréf fyrir holdsveikraspítalanum, og vott- aði stjórnarforseti Hörring, sem verðugt var, félaginu þakkir fyrir íslanda hönd. — Síðar um daginn söfnuðuat svo odd- félagar, o. fl. að miðdegisverði, og segir „Politiken", að deildarstjóri ísl. ráða- neytiiins svo nefnda A. Dybdal hafi þá,

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.