Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 06.08.1898, Síða 1

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 06.08.1898, Síða 1
Verð árgangsins (minnst j 48 ttrka) 3 kr.; erlendis 4 lcr ., ng í Amerílcu doll.: í 1.20. Borgis tfyrir júní- | mánaðarlok. M 44. UNGrL -1= SjoUNDI ÁBÖAN&UR. ....... =--- ---+—RITST JÓBI: SKÚLI THORODBSEN. -i-- .-'TJ—V.t- .1 W. . ... ' ' "'l .' 4.""* I_ Ísapirði, 6. ÁOÚST. i 1898. Vppsngn skrifleg, ó- gild nema knmin sé til útgtfanda fyrir 30. dng júnímánaðar. ÞJOÐVILJINN Lánsstofnun. i A síðasta alþingi yar, sem kunnúgt er, skorað á stjórnina, að leggja fyrir næsta alþingi lagafrumvarp um lánsstofnun, er veitt gæti veðlán um sera le.ngst árabil, og með sem vægustum vaxtakjörum. Hvort nú stjórninni þóknast, að verða við þessari áskorun er auðvitað óvist, því að hún sinnir yfir höfuð fæstu af því, sem á stjórnum er talið livíla í öðrum löndum. En hvað sem um það verður, þá má ganga að því vísu, að lagafrumvarp í ofan nefnda átt komi fram á næsta þingi, ef ekki frá stjórninni, þá frá einkverjum þingmanna, með því að þörfin á slíkri stofnun er orðin svo mikil, svo sem ber- lega hefur komið í ljós á yfirstandandi ári, er landsbankinn hefur, fjárskorts vegna, orðið að stöðva útlán sin. Hað er því mjög vel til fallið, að bankagjaldkeri Halldór Jönsson hefur í þ. á. „Andvara" ritað mjög fróðlega ritgjörð um lánsstofnun, og um væntanlegt fyr- irkomulag á kenni. I upphafi ritgjörðar þessarar getur hr. Hdlldór Jónsson þess, að um síðustu ára- mót muni, úr ýmsum sjóðum, hafa staðið um 1 milj. 800 þús. króna í fasteigna (og húsa) veðlánum, og hafði landsbankinn lánað út nálega helming þess fjár, eða um 850 þús. Bankalánin eru flest lánuð með þeim kjörum, að */i0 lánsins sé endurborgaður árlega, en lán rtr öðrum sjóðum tíðast án afborgana, en þannig, að öllu láninu má segja upp með missirisfyrirvaoa. En, eins og hr. H. J. tekur réttilega fram í ritgorð sinni, þá eru bændum siik lán ónóg; þeim er það ofvaxið, að greiða svo liáar árlegar afborganir, kvern- ig sem árar, og markaðir fyrir afurðir þeirra eru, en bankanum á hinn bóginn um megn, að gefa lengri afborgunar- fresti, eigi hann ekki algjörlega að van- rækja það aðal-starf sitt, að vera víxil- banki, og greiða sem bezt fyrir stærri viðskiptum. Hér á landi hefir því lánsstofnun ærið hlutverk fyrir höndum, og spurningin er að eins, hvemig henni verði haganleg- ast fyrir komið. Hr. H. J. telur nú heppilegast, og kostnaðarminnst, að ‘ ekki só sett á stofn sérstök lánsstofnun, heldur sé mynduð sérstök lánsdeild, í landsbankanum, og bankanum svo veittr lieimild til þess, að gefa út vaxtabréf, og selja þau. Vér skulum og ekki neita því, að þetta fyrirkomulag, sem hr. H’ J. fer fram á, myndi verða töluvert kostnaðarminna, en stofnun sérstakrar lánsstofnunar, enda þótt afleiðingin yrði óefað, að auka þyrfti laun gæzlustjóra, og starfsmanna bank- ans, að góðum mun, ef jafh mikluin störfum yrði á þá dembt; en þrátt fýrir þann sparnað, teljurn vér þó vafalaust, að heppilegra sé, að hafa sórstaka láns- stofnun, til þess að peningavaldið drag- ist eigi um í hendur sömu manna, og til þess að myndast geti nokkur sam- keppni milli bankans og lánsstofnunar- innar, þar sem starfsvið þeirra nær saman. Aðaltekjur lánstofnunarinnar verður mismunurinn á útlánsvöxtum og vaxta- bréfavöxtum, og telur H. J., að eigi só hyggilegt, að hafa þann mismun meiri, en þ), °/0, þannig, að vaxtabréfin gefi eig- endum sínum í árlega vöxtu 4 °/#, en útlánsvextirnir sóu 41/, °/0. Sýnir hr. H. J. fram á, að enda þótt útlánsvextirnir séu ákveðnir 4l/.2 °/0, þá geti menn þó, með all-lágu hundraðs- gjaldi árlega, lokið skuldum sínuin á hæfilega löngum tíma, svo sem tafla þessi sýnir: Yextir 4'/á °/„, árl. gjald 5°/„; láni lokið á 52,3 árum ------------------ 5 'IfU------44,2 - __------------ - 5«/s°/0-------38,7 - -------------- -6 «/#-----------<81,5 - ------------------ 70/,---------27,7 - Væri nú árlegt gjald (rentur og af- borganir samanlagt) ákveðið 5°/0, o'/4u/0, eða 5V.J0/,,, af fasteignaveðlánum, yrði skuldinni lokið á rúmum 52, 44 eða 3S árum, og verður ekki annað sagt, en að slíkt væru all-viðunanleg lánkjör fyrir bændur. En að því er lán gegn hrnsaveðum snertir, bendir hr. H. J. róttilega á það, að árgjaldið yrði þar að vera nokkru hærra, 6-^7°/0, og afborgunartíminn styttri, með því að slík veð eru einatt óvissari, og ganga fremur úr sér, en jarðarveðin. Til þess að gera vaxtabréfin sem tryggilegust bendir og hr. H. J. á, að ákveða þurfi, að landssjóður leggi stofn- uninni í byrjun nokkurn stofn- eða trygg- ingar-sjóð, og að ákveðið sé, að stofnunin megi aldrei hafa meiri upphæð í vaxta- bréfum á gangi manna á milli, en sem samsvari upphæð þeirri, er hún eigi úti- standandi í fasteignarveðslánum; en til þess að gæta þessa telur hann þó eigi nauðsynlegt, að vaxtabréfin sóu höfð inn- kallanleg (amortisabel) þannig, að ákveð- inn flokkur, eða deild, þeirra só innleyst- ur á vissum tímum, heldur megi nægja, að stofnuninni só heimilt að innkalla, og innleysa, nokkurn hluta þeirra, er þörf þykir. Yfir höfuð er þessi ritgjörð hr. H. J. ágætlega glögg og skýrandi, og á hann því góðar þakkir fyrir hana skyldar, þó að sumar tillögur hans um fyrirkomulag lánsstofiiunarinnar, svo sem um samein- ingu liennar við landsbankann, nái að líkindum eigi ffam að ganga, og mál þetta. þurfi yfir höfuð á ýmsar hliðar grandgæfilega að skoða. ---------------- ísland erlendis. Eptir því sem skýrt er frá i danska blaðinu „Politíken“ 1. júli síðastl., héldu oddfélagar í Kaupmannahöfii daginn áður hátíð mikla, og afheoti þá dr. Petrus Beyer, stórsír oddfélaga, ráðaneytisforseta Hörring, sem í fjarveru Rumps gegndi störfum Islands ráðherra um tima, gjafa- bróf fyrir holdsveikraspítalanum, og vott- aði stjórnarforseti Hörring, sem verðugt var, félaginu þakkir fyrir íslands hönd. — Siðar um daginn söfnuðuat svo odd- fólagar. o. fl. að miðdegisverði, og segir „Politíkenu, að deildarstjóri isl. ráða- neytisins svo nefnda A. Dyhdal hafi þá,

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.