Lögberg - 26.08.1891, Blaðsíða 4

Lögberg - 26.08.1891, Blaðsíða 4
LÖGBERG, MTÐ VIKTJDAGINN 20. ÁGÚST 1891. IJ Ö % b t i' Q. Gefið ót að 573 Main Str. Winnipcg, af The L'ógberg Priniing &" J'uhlis/iitig Coy. (Incorporated 27. May 1890). Kitstjóri (Editor): EINAR HJÖRLEIFSSON business managek: MAGNÚS J'AULSON. AUGLÝSINGAR: Smá-auglýsingar 1 eitt skipti 25 cts. fyrir 30 orS eCa 1 þuml. dálkslengdar; 1 doll. um mánuðmn. Á stærri auglýsingum eða augl. um lengri tíma af- slattur eptir samningi. BÚSTADA-SKIPTI kaupenda verður að til- kynna skrijlega og geta um fyrverandi bú- staö jafnframt. UTANÁSKRIPT til AFGREIÐSLUSTOFU blaðsins er: TrJE L0CBER.C Pr\INTINC & PUBUSr|. CO. P. O. Box 368, Winnipeg, Man. UTANÁSKRIFT til RTTSTJÓRANS er: EDITOR LÖCiBERO. P. O. BOX 368. WINNIPEG MAN. ----- MJDVIRUL. 26. AGUST i8gi----- <&T Samkvæmt, landslögum er uppsögn kaupanda á blaði ógild, nema hann sé skuldlaus, þegar haDn segir upp. — Ef kaupandi, sem er í skuld við blað- ið, flytr vistferlum, án þess að tilkynna heimilaskiftin, þá er það fyrir dómstól- unum álitiu sýnileg sönuun fyrir prett- vísum tilgang'. Eftirleiðis verðr á hverri viku prent- uð í blaðinu viðrkenning fyrir móttöku allra peuinga, sem því hafa borizt fyrir- farandi viku í pósti eða með bréfum, en ekki fyrir peningum, sem menn af- henda sjálfir á afgreiðslustofu blaðsins' því að þeir menn fá samstundis skrifiega viðrkenning. — Bandaríkjapeninga tekr blaðið fullu verði (af Bandaiíkjamónn- um), og frá íslandi eru Sslenzkir pen ingaseðlar teknir gildir fullu verði sem burgnn fyrir blaðið. — Seadið borgun í P. 0. Money Orders, eða peninga Jie- gistered Letter. Sendið oss ekki bankaá- vísanir, sem borgast eiga annarstaðar en í Winnipeg, nema 25cts aukaborgun fylg fyrir innköllan. _ es Kjett fyrir næst-síðustu helgi barst sú fregn út um bæinn, að Gestar Pálsson væri orðinn mjög hættulega Teikur. Miðvikudags- kveldið, 19. p. m. ljczt hann á spítala bæjarins. Hann varð 38 ára gamall — ári eldri en Jónaa Hall- grímsson. Hann útskrifaiist úr Reykjavlkurskóla vorið 1875, og sigldi pá samsumars til Kaupmanna- hafnar-háskóla til pess að stunda par guðfræðisnám. Kptir tvö ár fór hann heim til íslands aptur og dvaldi hjá föður sínum eitt eða tvö ár. Svo sigldi liann aptur tij Kaup- maiinahafnar og stundaði nám sitt pryðilega vel nukkurn tíma, ein tvö ár, eptir pví sem jeg hef heyrt. Þau ár var hann trúlofaður stúlku á íslandi og unni henni heitt. Sv« brá hnn lieiti við hann og mun pað hafa átt mjög mikinn pátt í að koma lífi hans á ringulreið. Samt stundaði hann allt af nám sitt með köflum meðan hann var í Kaupmannahöfn, og einn af hans beztu kunningjum, guðfræðisnem- andi, sem var honum samtíða við háskólann, sagði mjer, að ef Gestur hefði nokkurn tíma haft áræði til að ganga undir próf síðustu árin sín par, pá mundi hann hafa stað- izt prófið. Svo fðr hann alfarinn heim til Reykjavíkur sumarið 1882. Þar hafði hann ofan af fyrir sjer með skrifstofustörfum, alpingisskript- um o. s. frv., og var auk pess rið- inn við ritstjórn Þjóðólfs nokkurn tíma, pó að nafns hans væri ekki getið á blaðinu; ritstjóri Suðra var hann og pau prjú ár, sem p?ð blað var geíið út. í fyrra sumar kom hann hing- að vestur og gerðist ritstjóri Heims- kringlu, fyrstu mánuðina ásamt Mr. Eggert Jóhannssyiii, og einn frá síðasta nyjári. Um næstu mán- aðamót ætlaði hann að bætta við pað starf, og fara til Norðurlanda, fyrst til Kristjaníu og par á eptir til KaupmaB«ahafnar, og reyna að leita sjer atvinnu par. En áður en pví áformi hans yrði íramgengt, lá fyrir honum önnur ferð, sú sem á fyrir oss öllum að liggja fyrr eða síðar, og enginn kemur aptur úr. * * * Jeg kynntist Gesti Pálssyni ekkert fyrri en jeg kom til Kaup- mannahafaar háskóla sumarið 1881. Mjer stendur enn mjög lifandi fyr- ir hugskotssjónum eitt af pví fyrsta sem jeg sá til hans. Hjá lindi- trjenu mikla á Garði stóð hópur af íslenzkum stúdentum, og var að ræða um eitthvað. Yzt í hópnum stóð unglegur maður, grannvaxinn, hálslangur, kviklegur, fríður synum, með einkennilega punglyndislegt og viðkvæmnislegt augnaráð. Það var Gestur Pálsson. Hann sneri allt af sama eyranu að peim sem talaði í pað og pað skiptið, pví að hann heyrði lítið eða ekkert með hinu evranu, en vildi ekki missa af neinu, sem sagt var. Meðan pessu stóð kom beiningamaður inn í garðinn. Hann bar par að, sem Gestur stóð og hlustaði, og fór að bera upp fyrir lionum kveinstafi sína og biðja hann að gefa sjer eitthvað ofurlítið. Gestur brást stirð- lega við, pví að meðan betlarinn ljet dæluna ganga, gat hann ekki heyrt pað sem hann var að hlusti á. Hann yppti öxlum, og bað betl- arann heldur ópolinmóðlega, en pó alveg illindalaust, að láta sig vera. Beiningamanninum leizt víst ekki svo á, sem sjer mundi mikið verða ágengt par í garðínum, snerist á hæli og lötraði út. En pegar hann er kominn rjett að hliðinu, verður Gesti eitthvað að orði á pá leið, að pað megi pó ekki minna vera en menn taki slíkum olbogabörnum tilverunnar ónotalaust, tekur 25 aura upp úr vasa sínum —¦ alla þá pen- inga, sem hann átti pá til í eigu sinni — leggur á stað á eptir betl- aranum, nær honum fyrir utan hlið- ið og stingur tuttugu-og-fimmeyr- ingnum að honum. Þetta litla atvik hefur mjer aldrei úr minni liðið. Það hefur svo margsinnis ryfjast upp fyrir mjer í allri minni viðkynningu við Gest Pálsson. Því að bak við pað stóð sá eiginleiki mannsins, sem ríkastur var í sálarlífi hans, hjarta- gæzkan. Hún var pað vafalaust fremur öllu öðru, sem olli pví, að peir sem pekktu liann bezt báru ávallt hlyjan hug til hans og ljetu sjer ávallt annt um hann, hvað preyttir og leiðir sem þeir urðu á yíirsjðnum hans, er voru svo mikl- ar, eins og mörgum er kunnugt- Og hún er dypsta rótin að pví bezta, sem eptir hann liggur, og halda mun rithöfunds-nafni hans í heiðri meðal íslendinga um ókomn- ar aldir. Það var annars okkert auðvelt að átta sig á Gesti Pálssyni. Hann var fremur torskilinn, bæði vegna pess, að hugur hans syndist vera fullur af einlægum mðtsögnum, og jafnframt vegna pess að hann var að allmiklu leyti öíslenzkur í anda. Hann sem hafði jafnmikið af hjartagæzku, viðkvæmni, meðaumkv- un, hafði jafnframt, eða taldi sjálf- um sjer trú um að hann hefði, mjög mikið af mannfyrirlitning. Jeg btfst enda við, að ef hann hefði verið spurður, hver -væri sú aðal-upp- sprotta í karaktjer hans, sem skáld- skapargáfa hans fengi frá vökva og frjóvgun, pá mundi hann hafa svar- að, að pað væri fyrirlitningin fyrir mönnunum. En vafalaust hefði pað svar verið skakkt; pví að pað leyndi sjer ekki, að hjartagæzkan var part- ur af eðlisfari mannsins. Mannfyr- irlitningin par á móti var svo að segja utanaðlærð. Hún var honum bersynilega ekki meðsköpuð, naum- ast framkomin af lifsreynslu hans, heldur mestmegnis eða algerlega á- hrif frA ö^rum höfundum, og hve- nær sem eitthvað reyndi á hana I lífinu varð hún að engu. Maðurinn var allt af að öðrum præði barn í anda, komst við af bágindum ann- ara eins og barn, og hafði barns- lega ánægju af að verða fyrir lofi annara manna. Samskonar mótsögn, eins og sú er hjer hefur í örfáum orðum verið gerð grein fyrir, átti sjer stað hjá honum að pví er trúarbrögðin snerti Af eðlisfari var hann hneigður í trúiríittina, eins og flestir viðkvæm- ir menn. Það lysti sjer í svo mörgu, að pað var ómögulegt á pví að villast fyrir pá sem pekktu manninn til muna. Hann valdi sjer guðfræðisnám við háskólann í Kaup- mannahöfn. Hann, vantrúarmaður- inn, sem annars var opt svo ögæt inn í ymsum efnum, heyrðist aldrei tala eitt einasta ógætilegt orð um trúarbrögðin, hvernig sem á honum stóð og með hverjum sem hann var, án pess hann pó drægi neinar dulur á vantrú sína. Hann hafði hið mesta yndi af að heyra fagrar prjedikanir og hlusta á kirkjulega sönglist, og sótti opt kirkjur að staðaldri, að minnsta kosti hjer I Winnipeg og í Kaupmannahöfn. Allt petta samanlagt beudir allljós- lega á eðlis-tilhneiging hans í pessu efni. Og af pví að sú tilhneiging var svo rík, og hann skildi svo Tel sannarlegt trúarlíf og hafði í raun og veru svo miklar mætur á pví, pá hafði hann að hinu leytinu rðtgróna óbeit á peim tilfinningar- lausa og andlausa skynsemispemb- ingi, sem einstakir menn eru á hin- um síðustu tímum að telja Vestur- fslendingum trú um að sjo trúar- brögð. Eh að hinu leytinu var lifs- skoðun hans kristindómnum mjög fjarstæð. Hann hafði nútímans for- lagatrú, var deterministi, hugði vilja mannanna Ófrjálsan og verk peirra Óhjákvsemilega aíleiðing af peim öflum lífsins, er á viljann verkuðu. Þess vegna varð ábyrgð mannanna í hans augura lítil eða engin, og ekkert absóliil gott rije absólýt illt, eins og cinna ljósast kom fram hjá honum í grein peirri sem hann rit- aði í fyrra um sögupáttinn „Vonir". t>að mætti nefna ymsar fleiri mótsagnir, sem gerðu mönnwm nokkuð örðugt að átta sig á pess- um manni. Hjá honum hefur t. d. kotnið fram einhver sú innilegasta náttúrudyrkun, sem sjezt hefur hjá nokkrti íslenzku skaldi. Jeg hef áður bent á pað í pessu blaði, að par sem Bjarni Thórarcnsen gat ekki á náttúruna iitið, án pess hún minnti hann á eitthvað persónu- legt og fornt og siðferðislegt, og par sem Jónas Hallgrímsson og Steingr. Thorsteinsson og Hannes Hafstein finna til óblandinnaf nautn- ar í skauti hennar, elska hana, p4 birtist hún Gesti Pálssyni eins og Ógurleg og tíguleg gyðja, og hann dró skó sína af fótum sjer, fleygði sj«r flötum í duptið og huldi and- lit sitt frammi fyrir henni. Hans lotningar-tilhneiging, sem jafnan er trúar-tilhneigingunni samfara, sam- gróin, brauzt par fram með sterku afli, sem náttúran var annars veg- ar. Blíða náttúrunnar og yndisleik- ur varð lionum ekki að yrkisefni, heldur hafsins ægilega dyrð og voðakraptur stórhríðanna. Og hann taldi sjálfum sjer trú um, að pví nær sem mennirnir stæðu villtri náttúrunni, pví meiri mætur hefði hann a peim. En að hinu leytinu var maðurinn svo eindregið kvlt-úr- barn, sem ef til vill nokkur íslcnd- ingui hefur verið. Ilann átti frá- munalega örðugt mcð að neita sjer um nokkur pau pægindi, sem hann hafði á annað borð nokkitrn tíma komizt á. Og pað var næstum pví lífsskilyrði fyrir hann að geta um- gengizt menntaða menn. Þessar mótsagnir, sem jeg hef hjer minnzt á, og fleiri, sem jeg hef ekki tækifæri til að gera grein fyrir í p.tta sinn, áttu vafalaust pátt í að koma lífi hans á ringul- reið á ymsan hátt. Þær ullu pví, að manninum var sjaldan fyllsta alvara með neitt, sem fyrir honum vakti, og Teiktu pannig karaktjer- inn. Hugur hans var sífelldlega skiptur; pess vegna myndaðist naum- 582 um lát hennar, svo að jeg gæti verið viss um, að hún væri ekki lengur á lífi. Haun gerði pað, og sendi mjer jafnframt frásögu um slysið sem komið hafði í dagblaði einu. Þá fannst mjer sannarlega, jeg vera aptur fijáls maður, og pótti mjer# pá sem jeg hefði til fulls og alls lokið við raunalegustu l)laðsíðuna í lífssögu minni, og fór jeg nd að líta hughraustur til fram- tíðarinnar. Jeg kvæntist í annað sinn, og heimilislíf mitt var frábær- leo-a farsælt. Eptir pví sem nylciid- an óx, varð jeg með hverju íiriuu auðuo-ri en ieg hafði áður verið, og samborgarar mínir litu upp til mín oo- virtu mig. Þegar dóttir mín elskuleg, Madge, fæddist, fannst injer sem hamingjubikar minn vera fullur, en allt í einu var jeg 6- pægilega minntur á liðna tfmann. Móðir Kósönnu gerði einn daginn vart við sig; hún var ófrfnileg út- lits, lyktaði af brennivíni, og jeg gat ekki sjeð neina líkingu með henni og vel búnu konunni, sem vön var að fylgja Kósönnu til leik- hússins. Hún hafði fyrir löngu eytt 58Í biðla til Madge. En hfin synjaði honurn eiginorðs og sagði mjer, að hún væri trúlofuð Fitzgerald ; jeg átti pá I ströngu stríði við sjálfan mig, en að lokum sagði jeg Whyte, að jeg gæfi ekki sampykki mitt til að hann gengi að eiga Madge; þar á mó'tt kvaðst jeg mundi gefa hon- um hvað mikla peninga-upphæð sem hann vildi til taka. Kveldið sem hann var myrtur kom hann að finna mig, og syndi hann mjer pá hjónavígslu-vottorð okkar Kósönnu Moore. Hann hafnaði peningatil- boðinu og sagði, að svo framarlega sem jeg gæfi ekki sampykki mitt til hjónabands pessa, mundi hann ljósta ollu upp. Jeg grátbændi hann um, að gefa mjer umhugsunar- tíma, og kvaðst hann skyldi gefa mjer tvo daga, en ekki meira, og svo fó'r hann og tók hjðnabands- vottorðið með sjer. Jeg sat eptir örvæntingarfullur, og sá að eini vegurinn til að bjarga sjálfum mjer út (ír pessum nauðum var sá að ná einhvernveginn hjónabands-vottorðinu og præta svo fyrir allt. Með peim huga lagði jeg af stað á eptir hQa. f 5Ö0 .íeg ætlaði nærri pví að vorða brjál- aður af umhugsuninni um pá hrylli_ legu kosti, sem fyrir hendi voru, annaðhvort að koma pví upp, að dóttir mín væri fædd utan löglegs hjónabands, eða láta morðingjana sleppa óhegndan. Loksins lofaði jeg að pegja, og fjekk honum ávísun upp á fimm púsund pmnd, og fjekk í staðinn hjðnavígsluvottorðið. Jeg Ijet svo Moreland vinna eíð að pví, að hann skyldi fara úr nylendunni; pvi lofaði hann fúslega, og sagði að Melbourne væri hættuleg. Þegar hann var farinn, fór jeg að hugsa. um, hve voðalega væri ástatt fyrir rnjer, og pað lá. við að jeg stað- rjeði iið fyrirfara sjálfum mjer, en frá peim glæp frelsaðist jeg pó fyrir guðs náð. .!eg hef skrifað pessa játningu í pví skyni, að ept- ir lát mitt mætti vorða kunn hin söiinu atvik að morði Whytcs, og til pess að engum verði ranglcga refsað, setn sakaður kynni að verða um petta morð. Jeg hef enga von um, að Moreland fái nokkurn tíma refsing fyrir glæp sinn, því að þegar þessi blöð verða opnuð, verð- 57ð því, hvernig heiminum hlaut að synast jeg lifa, að jeg vildi gera leyiídarmál okkar heyrura kunnugt, en Rósanna var ófáanleg til þess. Jeg varð steinhissa, og gat ekki gert mjer neina hugmynd um, hvern- ig k því mundi standa, en Kðsai na var mjer líka ráðgiita að mðrgu leyti. Henni fór svo að leiðast kyrrðin úti á landinu og hana lang- aði til að komast aptur í leikhúss- sollinn. Jeg pvertók fyrir að lofa henni það, og upp fríi þeim tíma fór hún að fá óbeit á mjer. Okkur fæddist barn, og um tíma hugsaði hún ekki um ann&ð en það, en innan skamms var hún orðin leið á þessu nyja leikfangi, og aptur siirbændi hún mig um að lofa sjer að hverfa aptur til leikhússins. Jeg synjaði aptur, og það fór að verða, kalt milli okkar. Jeg varð þung- lyndur og uppstökkur, og jeg fór að fara langar ferðir aleinn ít hest- baki, og var opt aö heiman dögum saman. Næsta landsetur við mig útti góður vinur minn, Frank Kelly, ungur maður, einstaklega laglegur, ljettlyndur og glitðlyndur og fynd'<

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.