Lögberg - 16.02.1899, Síða 4

4
LÖGBERÖ, FIMMTUDAGINN 16. FEBRÚAR 1899.

LÖGBEEG.
GefiB út aS 309% Elgin Ave.,\ViNNlPEG,MAN
af The Lögberg Print’g & Publising Co’t
(IncorporateU May 27,1890) .
Ritstjóri (Editor): Sigtr. Jónasson.
Business Manager: B, T. Björnson.
\ ne I ýfiinpar : Sniá-anglýffingsr í eitt »kipt12f
yrir 30 ord eda 1 þml. dálkslengdar, 75 c - nm má
oinn. A st»rri auglýsingum. eda Huglýsingumur
lengritíma,afsláttur eptir samningi •
P f«« fH«Ya-ftki|>ti kaupeuda verður að tilkynm
•kriíiega og geta um fyrverand* bústad jafnfranit.
TTtanáskript til afgreidslustofu blaðsins er:
1 lie *_.ösberac Prinlin A I ubliab* C*
P. O.BoxðSö I
Winnipeg.Man.
Utanáflkrip ttilritstjdrans er:
JEdiior Lligherir,
P ‘O. Box 58.5,
Winnipeg, Man.
_ Samkvnmt landsl^gum er nppsAgn kaupenda <
•edidgild,nema hannsje skaldlans, þegar hann sep
r opp — Ef kaopandi, sem er í sknld vld bladið flytu
triétfei lam, án þess að tilkynna heimilaskiptin, þá er
bað 'yrir dámstólunum álitin sýnileg sönnum fyrr
p ’-etevísum tilgangi.
FlMMTUDAtóXKN, 16 FEB. 1899.
“Aldniiiól“.
þá er áttundi árgangurinn af
ársriti presta kirkjufélags Islehd-
inga hér í álfu (fyrir árið 1898)
kominii út, og er rit þetta nú í fyrsta
sinn prentað hér í hxndi (í prent-
smiðju Lögbergs), í staðinn fyrir í
Reykjavík. þótt oss sé skylt málið
hvað prentun og pappír snertir, þá
dirfumst vér að segja, að ritið er
engu síður, ef ekki betur, úr garði
gjört hvað þetta snertir en undan-
farin ár. Ritið er í sama formi og að
undanförnu, en ofurlitið fleiri blað-
síður, nefnilega 172 bls. í staðinn
fyrir 168 bls. næsta ár á uudan.—
Ritið er í góðri kápu eins og að und-
anförnu, og kostar 50 cts. hér í landi
eins og áður. Agúðinn, sem verða
kann af ritinu, rennur í sjóð hins
fyrirhugaða skóla kirkjufélagsins.
Vér höfum nú lesið þessi s'ð-
ustu Aldamót vandlega frá upphafl
til enda, og leyfum vér oss að láta
það álit vort í ljósi, að ekkert jafn-
st irt rit eða bók hafl komið út á ís-
lenzkri tungu árið sem leið er jafn-
ist við Aldamót hvað snertir kjarTia
O' fróðleik—að minsta kosti höfum
vér þá tkki séð það rit eða þá bók.
þar að auki er alt i ritinu svo vel
samið, að það er unun að lesa það—oss
fanst að það vera ekki ein einasta
leiðinleg eða þreytandi lÍDa í ritinu.
Innihald þessa árgangs af Alda-
mótum er sem fylgir:
1. Laridsl-jálftaljóð eftir séra
Valdimar Briem, 12 kvæði er lúta
að jarðskjálftanum i Aress- og Rang-
árvalWsýslum haustið 1896, ljóm-
mdi falleg og vel orkt ljóð, er lýs
liinuin hræðilega landskjalfta,
ástandi fólksins eftir hann, og hug-
leiðingar útaf þessum hræðilega
atburði.
2. Quo vadisl Fyrirlestur eftir
síra Friðrik J. Bergmann, fluttur á
kirkjuþinai í Winnipeg 25. júní
1898.—.,Quo vadis?“ (Hvert fer þú?)
er nafnið á afbragðs skáldsögu eftir
hinn nafntogaða pólska rithöfund
Henryk Sienkiewics, og gerist sag-
an í Rómaborg ádögum Nerós ke:s-
ara og lýsir liinu voðalega ástandi í
borginni (og hinu rómverska ríki) á
þeim dögum. Höf. fyrirlestursins
(síra F. J. B ) hefur hók þessa fyrir
texta, og er fyrirlesturinn afar ftóð-
legur og reglulegt snildarverk. Vér
minnun st ekki frekar á hann vegna
þess, að það yrði of langt mál ef vér
færum að reyna að gefa Ijósa hug-
mynd um innihald fyrirlestursins,
en vér vonum að sem flestir lesi
hann vandlega—og hverja línu í
Aldamótum—og trúum vér ekki
öðru, en að öllum þyki hann stór-
merkilegur, jafnvel þeim sem ekki
hnfa sömu skoðanir og höfund-
urinn.
3. Rœðan hennar móður hans,
saga eftir hirxn fræga skozka höf-
und Ian Maclaren, þýdd af ritstjóra
Aldamóta, er afbragðs falleg og vel
þýdd, og efumst vér ekki um að
menn lesi hana með ánægju.
4. Amhátt drottins, ljómandi
fallegt og vel orkt kvæði eftir síra
Matth. Jochumsson.
5. Bindindi, ræða eftir síra
Jón Bjarnason, tiutt í Winnipeg 1.
sunnudag í aðventu 1897. Að voru
áliti er ræða þessi hið fróðlegasta,
sanngjarnasta og lærdómsríkasta,
sem sagt hefur verið um þetta mál-
efni á íslenzku. Síra Jón prédik-
aði útttf þessu efni samkvæmt áskor-
un frá „Women’s Christian Temper-
ance 1 nion“, og er óskandi að fleiri
jafn fræðandi ræður sæjust á prenti
áT tungu vorri um þetta afar-þýðing-
armikla málefni, bindindi. Höfund-
urinn athugar sem sé orðið bind-
indi eins og það er viðhaft í biblí-
unni, en ekki einungis í hinni
þrengri merkingu þess, vínbindindi.
6. Tíðarefjlur kirkju vorrar,
er sérlega fróðleg ritgjörð eftir rit-
stjóra Aldamóta, síra F. J. Berg-
mann. það er yfirlit yíir sögu tíða-
reglna lútersku kirkjannar, og svo
er þar hið fullkomnasta guðsþjón-
ustu-form lútersku kirkjunnar, eða
eins og það er í sinni fegurstu og
upprunalegu mynd.
7. Undir linditrjánum, er
dómur ritstjóra Aldumóta um ís-
lenzkar bókmentir, sérílagi um ný-
útkomnar bækur og rit, og munu
menn vafalaust lesa þenna kaflann
ineð mestum áhuga. Vér skulum
gera þá játningu, að þótt þessi kafl-
inn sé aftastur í Aldamótum, þá
lásurn vér hann fyrst, því samskon-
ar kafli hefur verið í ritinu undan-
farin ár og oss þótt hann sérlega
fróðlegur. Og í þetta sinn hefur
ritstj. Aldamóta að voru áliti tekist
b tur upp undir linditrjánum en
nokkru sinni áður, þótt hann hatí
sagt margfc afbragðs gofcfc þnr fyr.
Fyrst er samanburðar á ís-
lenzkum bókmentum fyrir sextvu
árum — þegar síra Tómas sál. Sæ-
mundsson og þeir Fjöinis-menn
voru uppi—og nú, og nefnir höf.
þenna þáttinn: Fyr og nú. Oss
virðist að hann komast að þeirri nið-
ursfcöðu, að yfír höfuð hafi bók-
mentum vor Islendinga farið aftur,
en ekki fiam, síðan, og er það serr.
höf. segir um þetta efni mjög eftir-
tektavert.
þá er dómur um hið annað
bindi af Biblíuljóðum síra V.
Briems, og er það að sumu leyti all-
harður dómur, þótt ritstj. Aldamóta
segi að Ijóð þessi séu „merkilegust
af öllu, sem út hefur komið á ís-
lenzku“ frá því að næsti árgangur á
undan kom út.
þar næst er dómur um Grettis-
Ijóð síra Matthíasar Jochumssonar,
og fá þau einnig allharðan dóm um
leið og ritstj. Aldamóta hrósar þeim
mjög að sumu leyti.
þá tekur ritstj. Aldamóta Sög-
ur og kvceði Einars Benidiktssonar
til athugunar, og tínst honum heldur
lítið koma til kvers þessa í heild
sinni, þótt harin kannist, við að það
séu „sterk tilþrif innan um kvæði“
E. B., „sem beri vott um heilmikið
andans atgjörvi. En hinn siðferðis-
lega þrótt sýnist bresta", segir hann
Síðan dæmir ritstj. Aldamóta
um smásögur Guðmundar Friðjóns-
sonar, Einir, og um hann sem rit-
höfund. Vér álíturn Vel við eiga að
prenta hér þenna þátt í heild sinni,
sem sýnishorn af hinum skörpu og
gáfulegu, en sanngjörnu dómum rit-
stjóra Aldamóta. þátturinn hljóðar
sem fylgir:
„þá kemur Guðmundur Frið-
jónsson fratn á sjórarsviðið með
nokkrar smasögur, er hann kallar
Einir, 96 bls. á stærð. þorsteinn
Erlingason kom með „þyrna“. Bjarni
Jónsson er á ferðinni með „Baldurs-
brá“. Næst koma líklega einhverj-
ir með skollafingur og maríustakk.
—það er annars mjög einkennilegur
maður, þessi Guðmundur Friðjóns-
son. Hann hefur óneitanlega dá-
litla rithöfundar-hæfileika, en frem-
ur eru þeir á veikum fæti. því sá
andlegi hæfileiki, sem lang mest ber
á hjá nonum, er sérvizkan, og hún
ætti ætíð helzt að hýrast heima hjá
sér; á almannafæri hefurhún ekk-
ert að gjöra. Hið helzta, sem Guð
nmndi er til afsökunar, er jiað, að
hann hefur um fram marga aðra lag
á að komast einkenniluga að orði.
Enda hefur hann verið að beijast
með oddi og egg fyrir þeirri fagur-
fræðislegu villukenning, að ekkert
væri undir því komið, hvað rithöf-
undar og skald segðu, heldur væri
öll listin í því fólgin, hvernig þeir
kæmu orðum að hugsunum sínum-
Með öðrum orðum: Hugsanirnar
mega vera svo Ijótar, heimskuh'gar,
skaðh-gar og ósannar sem vera vill,
ef höfundarnir kunna að búa þær í
fagran og einkennilegan búning.
Ef einhver annar hefði nú komið
fram með þessa kenning meðal vor,
hefði verið ástæða til að sýna frain
á, hvað hún er fráleit. En af því
hún í þetta sinn er til vor komin
fyrir munn Guðmundar Friðjóns-
sonar, er það óþarfi; allr sáu þegar í
stað, hve fáránleg hún er. Af því
G. F. getur komist dálítið hnittilega
að orði einstöku sinnum, hafa sumir
verið að halda uppi á honum höfð-
inu og gefa í skyn, að hann myndi
vera efni í mikinn spámann. Er
hann nú orðinn svo upp með sér af
því dekri, að stíllinn hans er orðinn
alveg óþolandi, svo óeðlilegur og for-
dildarfullur sem mest má verða.
Hanu er hættur að segja nokkurn
hlut blátfc áfram, heldur skrúfar
hann setningar sínar svo saman, að
þær verða afskræmdar. Kemur þetta
fram á hverri blafsíðu í bók þeirri,
sem hann hefur nú loksins getíð úfc
eftir sig og á að vera meistarastykk-
ið hans. þegar hann ætlar fc. d. að
segja frá því, að haDn hafi litið við»
þykir honum ekki hlýða að viðhafa
svo hversdagslegt og óskáldlegt
orðatiltæki og segir því: „Sjón mín
hafði ekki runnið langt skeið, þeg-
ar’" [26] o. s. frv. þegar hann ætlar
að lýsa djcrð miðnætursólarinnar,
þykir honum bezfc við eiga að líkja
henni við „hlóðlifur" [34]. Hann
lætur hana „tej’gja gullrauða geisla-
prjónana" [34] o. s. frv. Hann seg-
ir frá því með rniklum spekings-
svip, hvernig „svitadöggiu sprakk[l]
út úr herðum og andliti” og hvernig
„hjartað f honum lamdisfc meðsprikli
og sporðaköstum[!] út í bringspel-
ina“ [54]. það hlýtur að vera meir
en litið einkennilegt hjartað í þessu
skáldi, því helzt lítur út fyrir, að á
því sé ekki einungis einn sporður
eins og á hverjum vanalegum fiski,
heldur margir. Eru þetta nóg dæmi
til að sýna, hve fráleitur og fárán-
legur stíll höfundarins er. það er
verið að hæla þessu sem rammís-
lenzku orðalagi. En það er ljóta
vitlej'san. það orðfærið er íslenzk-
ast, sem látlausast er og mest blátt
áfram. Svo er alt það ritað, sem
bezfc er tii á fslenzku, bæði að fornu
og nýju, En þetta orðfæri er sam-
tvinnað af sérvizku, tilgerð og for-
dild, og er hvert um sig jafn-
óhafandi“.
þar á eftir er dómur um „Bald-
ursbrá" Bjarna Jönssonur frá Vogi,
og þykir ritstj. Aldamóta lítið koma
til þessa ljóðasafns Bjarna og alls
annars, sem eftir hann liggur, hæði í
bundnu og óbundnu máli. Ritstj.
Aldam. álftur að „neistann" vanti
hjá Bjarna, og að hann, háskóla-
genginn maðurinn, ætti sjálfur að
hafa veður af því. þar sem ment-
unin sé annars vegar, verði kröl’urn-
ar ósj'dfrátt hærri.
Var næst er dómur um „Vísna-
kver“ Páls Vídalíns, sem dr. Jón
þorkelsson J’ngri hefur séð um prent-
un á. ltitstj. Atdam. álítur skáld-
skapinn í kveri þessu lélegan og of
margfc af ónýtu kvæðastagli í því.
Hann finnur og að því, að enginn af
sálmum Vídalíns hafi verið prentað-
ur í „þessu stóra safni“, en segir „að
hver einasta klámvísa, sem til er
eftir hann“, só „nákvæmlega tilfærð”.
þessi útásetning, eins og annars hin-
ar aðrar útásetningar hans um léver-
ið, er á gildum rökum bygð og orð í
tíma talað.
þá minnist ritstj. Aldam. á
leikrifcið „Hellismenn“, eftir Indriða
Einursson, og furðar sig á, að höf.
leikritsins skyldi ekki „laga það,
sem bezt hann mátti, úr því hann
fór að láfca prenta það á annað borð“,
því frágangurinn á þvi sé „undur
óvandvirknislegur“.
Síðan afchugar ritstj. Aldamóta
stuttlega Bókmentafélags-bækur
þær, er út komu árið sem leið, eink-
um „Tímaritið", sem hann álítur
ýmislegt gott í, en hann álítur það
(og oss skilst fólagið líka) of mikið
í fortíðinni. Ritstj. Aldam. segir:
„Efnið í .Tímaiitinu’ er að víku
ekki alveg eins einskorðað og áður.
En það horfir samt um öxl sér, svo
andlitið snýr affcur, og er víst orðið
stirðnað í hálstaugunum; er það ein-
kennilega íslenzkt“. Hann álít-
ur „þulur og skemtanir“ orðið
óþartíega mikið safn og fátt í því
fróðlegt.
Svo minnist ritstj. Aldam. á
„Eitnreiðina“ (4. árg.), og þykir hún
„skemtilegt og fróðlegt rit í marga
staði“. Hann segir síðan: „En het-
ur finst mér þar þurfa að kynda
undir katlinum, ef Jón landi ætti að
finna mikinn mun á ferðalaginu
476
letri á allt, Sem er í kringum oss, ef veslings sljóu
augun okkar og hinar enn sljórri sálir okkar gætu
einungis lesið það, sem hann hefur sett fyrir framan
oss hvervetna11.
„Ha! mon petit!-1 brópaðí Aylward, , þjer flytjið
huga minn til baka til þess tíma, þegar þjer voruð
nýöeygur og eins þýðlegur kjúklÍDgs angi og nokk-
urn tíma skreið úr klaustur eggi. Jeg var hræddur
utn, að við það að hafa grætt okkar rösklega ber
mann, þ& hefðum við tnpað hinurn bllðlynda prestl-
ingi okkar. Satt að segja bef jeg tekið eptir því, að
þjer hafið brej’zt mikið síðan við lögðum af stað frá
Twýnhamkastala“.
„t>að væri vissulega undarlegt ef svo væri ekki,
þar eð jeg hef siðan verið í mjer alveg nýjum heimi“,
sagði Alleyne. „En jeg vona samt, að jeg hafi ekki
breyzt rieitt í mörgutn efnum. Þótt jeg hafi snúist
að þvi að þjóna jarðneskum herra og beri vopn fyrir
jaröueskan konung, þá væri illt ef jeg gleymdi hin-
um mikla konungi og herra allra manna, er jeg þjón-
aði sem vesall og óverðugur þjónn áður en jeg fór
burt frá Beaulieu klaustri. £>jer eruð lfka frá
klaustrinu, Jón, en jeg vona að yður finnist ekki að
þjer hafið gengið úr þjónustu drottins, þótt þjer haf-
ið gengið í þjónustu veraldlegs konungs“.
„Jeg er gáfnasljór maður’1, sagði Hordle Jón,
„og þegar jeg reyni að hugsa um slíka hluti, þá, satt
að segja, gerir það mig niðurdreginn. En samt álít
jeg sjálfan mig ekkert verri mann þótt jeg sje í
48ð
þeir kvörtuðu um að hafa verið ræntir, þegar þeir
röknuðu úr rotinu morguninn eptir, þá fleygði þessi
vondi Gourval þeim út & þjóðveginn eða barði þá,
því hann var mjög kraptamikill maður og hafði
marga sterka þorpara í þjónustu sinni. Það hittist
svp á, að Símon beyrði um þetta þegar við vorum
saman í Bordeaux, og þá vildi hann fyrir hvern mun
að við riðum til Cardillac og hefðum með okkur góð-
an hamp kaðal, og hýddum þenuan Gourval eins
mikið og hann verðskuldaði. Yið riðum því þangað,
en þegar við konyum til ,Mouton d’Or‘, hafði Gour-
val frjett að við ætluðum að koma þangað og í
hvaða erindaejörðum, svo að burðin var harðlokuð
og slagbrandar fyrir henni, og enginn vegur að kom-
ast inn I húsið. ,Lofaðu okkur að koma inn, góði
Gourval minn!‘ hrópaði Símon. ,Hleyptu okkur inn,
góði Gourval!1 kallaði jeg til hans, en við fengum
ekkert annað svar í gegnum gatið á hurðinni en það,
að hann skyldi skjóta örvum á okkur ef við færum
ekki leiðar okkar. ,Jæja, Gourval minn‘, ssgði
Símon loks, ,þetta eru nú heldur daufar viðtökur,
eptir að við höfum riðið svona langan veg til þess
að taka í höndina á þjer‘. ,t>ú getur tekið I höndina
á mjer án þess að koma inn‘, sagði Gourval. ,Og
hvernig á jeg að fara að því?‘ spurði Slmon. ,t>ú
getur rekið hÖDdina inn um gatið á hurðinni til
þess1, sagði Gourval. ,Nei, það get jeg ekki, þvf
hönd mín er særð og svo stór, að hún kemat ekki inn
um gatið’, sagði Sfmon. ‘í>að þarf ekki að hindra
480
„I>etta er ,Mouton d’Or‘-hótelið“, sagði Aylward
um leið og þeir fjelagar stöðvuðu hesta sína fyrir
framan hvftkalkað,víðáttumikið gestgjafahús. „Hvað,
er enginn heima!“ hrópaði hann sfðan um leið og
hann barði á hurðina með sverðshjöltum sínum.
„Veitingamaður, hestadrengur, þorparar, komið hing-
að, og skollinn narti í hina lötu limi ykkar! Hana
nú, þar kemur þú loks, Mikael, og nefið á þjer er
eins rautt eins og vant er! Kondu með þrjá leður-
bikara af hinu bezta víni landsins, Mikael — því
loptið er kalt og bítur mann. Takið n&kvæmlega
eptir hurðinni þeirri arna, Alleyne, því jeg kann
sögu um bana“.
„Segið mjer, vinur“, sagði Alleyne við hinn
holduga gestgjafa, „hefur nokkur riddari og sveinn
hans riðið hjer fram hjá þessa síðustu klukkustund?“
„Nei, herra, það eru tvær stundir síðan“, svar-
aði gestgjafinn. „Var hann smávaxinn, sjóndapur,
sköllóttur maður, sem talar mjög stillilega þegar
haun er mest að óttast?“
„Já, það er einmitt maðurinn,“ svaraði Alleyne.
„En mig undrar & þvf, að þjer skulið vita, hvernig
hann talar þegar hann er reiður, þvl hann er mjög
blfðlyndur við þá, sem standa fyrir neðan hann“.
„HamÍDgjunni sje lof! að það va? ekki jeg, sem
reitti hann til reiði“, sagði hinn holdugi Mikael.
„Hver var það þá?-‘ spurði Alleyne.
„I>að var hinn nngi lávarður Crespigny frá
Saintonge, sem var scaddur hjer og var að gera gyg