Lögberg - 05.08.1926, Blaðsíða 2

Lögberg - 05.08.1926, Blaðsíða 2
Bls. 2. LÖGBEKG PIMTUDAGINN. 5. ÁGÚST 1926. Elzta óðal á Islandi. Þegar Matthías Jochumsson leit yfir Skagaf jörð og rifjaði upp fyr- ir sér sögu héraðsins, kom honum það í hug, að hver einn bær á sína sögu, sigurljóð og raunabögu. Menn muna ekki alt af eftir þessu að það eru ekki stórbýlin ein, sem eiga sína sðgu, kotin og miðlungs jarðirnar eiga hana líka. Saga hefir því fyrst verið bygt. Skarð hefir þó líklega bygst mjög skömmu eftir daga Geirmundar og bsfa, þá Geirmundarstaðir orðið hjáleiga og Skarð síðan verið að- albærinn. Talið er, að Geir- mundur kæmi hingað um 895 og var þá orðinn gamall. Hann bar konungsnafn, enda er hann tal- inn konungborinn, sonur Hjörs konungs Hálfssonar konungs, er réð Hálfsrekkum. Sú ættfærsla alls þorra þeirra, jafnt smábýla j Þykir þó hæpin, en Landnáma ber sem stórbýla, er nálega jafnlöng, þúsund ára eða þar um bil. Flest hafa býlin hér á landi staðið í sömu sporum, á sama hólnum eða í sama hvamminum, síðan á land- námsöld. í þau þúsund ár, sem síðan eru liðin, hefir kynslóð tek- io þar við af kynslóð, lifað þar og starfað, átt þar vonir sínar og ' vonbrigði, gleði og sorgir, sigra og ósigra og horfið að lokum und- ir græna torfu. Væri það mikil saga, ef hún yrði öll sögð. En því miður er mest af henni gieymt. Þar eru að eins örlítil brot eftir. Eins og vænta má, þekkjum við flest brotin úr sögu höfuðbólanna. Þar bjuggu þeir menn, er mest bar á í þjóðfélag- inu, og mestar fóru sögur af. Því hefir saga þeirra geymst. Smá- býlanna er minna getið. Er þó saga sumra þeirra eflaust jafn- verð þess að geymast, eins og saga stórbýlanna. Á smábýlunum hafa gerst flest krosslýðsins hljóðu hetjuverk og maklegt væri, að þau mættu hefja sig upp yfir frægðina Ijóða og sagna. Saga höfuðbólanna íslenzku er ærið margþáttuð. Staðamálin í lok 13. aldar skildu örlög margra þeirra. Fjöldi af fornum höfuð- bólum hvarf þá úr höndum leik- manna og undir forræði kirkj- unnar. Varð saga þeirra síðan öll önnur en hinna, er leikmenn f meðalgöngu héldu. Kirkjan var ekki allstað- ar jafn fengsöm. Á Vesturlandi . hélst leikmönnum einna bezt á höfuðbólunum. Er í þeim sveit- um, í miðöldunum og síðar, hvert höfuðbólið við annað, er leikmenn ráða yfir: Vatnsfjörður, Ögur, Hóll í Bolungarvík, TMýrar í Dýra- firði, Saurbær á Rauðasandi, Hagi og Brjánslækur á Barðaströnd, Reykhölar, Staðarhóll, Skarð, Staðarfell, Hvammur í Hvamms- sveit. Eigi skal hér farið í neinn jöfnuð um sögu höfuðbóla þess- ara, hvert þeirra eigi mesta sögu eða merkilegasta, en að einu leyti er eitt þeirra einsdæmi, meðal allra höfuðbóla, og líklega allra jsrða á landi hér. Það hefir með vissu verið í eign sömu ættar ó- slitið í full 800 ár, eða síðan um 1100, síðan á dögum Jóns biskups Ögmundssonar og Sæmundar hins fróða. Meira að segja eru allar líkur til þess, að jörðin hafi aldr- ei úr ætt gengið síðan hún fyrst var numin á landnámsöld. Það má víst óhætt fullyrða, að þetta verður ekki sagt um neina jörð aðra hér á landi. Og fá munu þau vera höfuðbólin í öðrum löndum, sem aldrei hafa úr ætt gengið á svo löngum tíma. Þetta er þeim mun merkilegra, að átthagatrygð ce rækt við forn ættaróðul virð- ist annars ekki hafa verið mjög rík hjá oss íslendingum. Því til sönnnunar má benda á það, að óðalsrétturinn, er frændur vorir Norðmenn mátu svo mikils, festi aldrei rætur hér á landi að marki. Og það er ljóst t. d. af íslenzkum ættartölubókum, að ættir hafa dreifst ótrúJega um landið og að furðulega miklir mannflutningar hafa verið innanlands þrátt fyr- ir strjálbygð og vegaleysi. Þessi jörð er Skarð á Skarðs- strönd. Vegna þess hve einstakt þetta dæmi er og merkilegt, skal saga Skarðs rakin hér stuttlega alt fram á vora daga. Er það auð- skilið, að rúmsins vegna verður að fara fljótt yfir sögu. Skarð hefir öll einkenni íslenzks höfuðbóls. Þegar komið er fyrir Klofning og beygt inn hlíðarnar lijá Melum og Ballará blasir Skarð við. Er bæjarstæðið staðarlegt, á hjalla undir lágu felli, en fyrir neðan hjallann er sléttlendi til sjávar. Heima er útsýnið eitt- hvert hið fegursta í þeim sveitum. Blasir allur Breiðifjörður við með öllum eyjagrúanum og. yzt Snæ- fellsjökull og Skor hvort til sinn- ar handar. Sjálf er jörðin ein- hver mesta jörð á landinu, mun hafa verið talin þriðja hæsta jörð að hundraðatali í jarðabókinni frá 1861. Heimalandið er mikið og gott og eyjalöndin víðlend og gagnsöm. En eins og margar aðr- ar slíkar jarðir, mun Skarð vera fólksfrekt og örðugt ef nota á öl! hlunnindin til fulls. Saga Skarðs hefst með Geir- mundi heljarskinn. Landnáma segir, að hann hafi fyrstur manna numið land milli Fábeinsár og klofasteina og búið á Geirmund- arstöðum undir Skarði. Geir- mundarstaðir ern nú hjáleiga frá Skarði, skamt út frá garði. Þar vitra menn fyrir því, "at hann hafi göfgastr verit allra landnáms manna á íslandi." Geirmundur átti fjórar dætur, og eru ættir taldar frá tveim þeirra. Senni- legt, er að einhver þeirra hafi bú- ið á Geirmundarstöðum eftir föð- ty- sinn. En síðan er Skarðs eða Geirmundarstaða ekki getið í tvær aldir. Verður því ekkert fullyrt um það hverjir átt hafa jörðina eða búið á henni þann tíma. Og eigi verður ætt hinna síðari Skarð- verja rakin til Geirmundar með vissu. En vel má vera, að jörðin hafi allan þann tíma haldist í ætt hans og það er enda líklegast. Siðan er Skarðs fyrst getið um 1100. Þá býr.þar Húnbogi Þor- gilsson, er Sturlunga telur meðal góðra bænda þar í sveitum. Frá ætt hans er ekkert sagt, nema að móðurætt hans er rekin til Ljóts Síðu-Hallssonar. En þess hefir verið til getið, að hann hafi verið bróðir Ara fróða, og styðst sú til- gáta við það að afkomendur hans áttu hálft Þórsnesingagorðorð, en afkomendur Ara hálft. Húnbogi kemur Htið við sögur. Þó er þess getið, að Þegar Hafliði Mársson kom í Dali sumarið 1120, til þess að heyja féránsdóm eftir Þorgils Oddason, hafi hann og Þórður Gilsson á Staðarfelli, faðir Hvamms-Sturlu, og með þeim aðrir góðgjarnir menn safnað liði Eftir Húnboga býr á Skarði sonur hans, Snorri Húnbogason. Hann var prestur að vígslu og var lögsögumaður frá 1156 til dánar- dags 1170. Lögsögumannsstarfið var þá mesta virðingarstaðan á landinu og völdust ekki til þess aðrir en ágætustu menn. Snorri hefir verið friðsamilr maður og kyrlátur, eins og bezt sést af því, að honum tekst að sitja algjörlega hjá deilum nágranna sinna Hvamms-Sturlu og Einars Þor- gilssonar. Eftir lát Snorra, búa synir hans á Skarði, Narfi og Þorgils. Voru þeir báðir prestvígðir. Þorgils Snorrason gefur nálægt 1197 Sig- hvati Sturlusyni hálft Þórsnes- irgagoðorð. Annars er þeirra bræðra lítið getið. Þorgils deyr 1201 og Narfi árið eftir, 1202. Sonur Narfa Snorrasonar var Snorri Narfason, Skarðs-Snorri, eða Snorri Skarðsprestur eins og hann tíðast er nefndur. Hann bjó á Skarði og segir Sturlunga, að hf nn hafi verið manna auðugastur í Vestfjörðum. Snorri var hinn mesti ágætismaður. Er hans oft getið og oftast að því, 'að koma sáttum og griðum á með mönnum í róstum Sturlunga-aldarinnar, eða við gerðardóma til að jafna mál manna. Glögt dæmi um góðgirni hans er það, að 1241 býður hann Sturlu Þórðarsyni að ráða fyrir Reykhólum, hvort sem hann vildi búa þar sjálfur eða fá þá órækju Snorrasyni. Gerði hann þetta til þess, að betur greiddist sættir með þeim órækju og Sturlu, og var Órækja þó ekki æskilegur landseti eða nágranni. Annars er þess getið, að hann væri hinn mesti ástvin Sighvats Sturluson- ar og sonar hans Sturlu. Voru synir hans oft í bardögum og her- ferðum með Sturlungum, og einn þeirra, Bárður, féll á Reykhólum með Tuma Sighvatssyni. Skarðs- Snorri andaðist 1260 og hefir þá verið orðinn gamall. Af sonum Skarðs-Snorra koma tveir hér við sögu, Bjarni og Narfi. Bjarni Snorrason býr á Skarði eftir föður sinn. Hans er getið að því, að 1263 gengur hann á milli þeirra Hrafns Odssonar og Sturlu Þórðarsonar og kemur á griðum með þeim. Annars er ó- kunnugt um æfi hans, en lifað mun hann hafa fram undir 1280. Narfi bróðir hans var prestur. Kvæntist hann Valgerði dóttur Ketils Iögsögumanns Þorláksson- ar á Kolbeinsstöðum, réðist þang- p.ð suður og bjó á Kolbeinsstöðtim til æfiloka (d. 128-1) Narfi var vel metinn maður. Er þess getið, að þegar klerkum var boðið að skilja við konur sínar, hafi hann fengið hfá erkibiskupi undanþágu frá því banni og fékk þá undanþágu eng- inn klerkur annar. Narfi prestur varð vinsæll. Urðu þrír synir hans lögmenn. Tveir koma við sögu hér, Þórður og Snorri. Bjarni Snorrason á Skarði mun hafa dáið barnlaus og Skarð þá borið að erfð undir Narfa prest bróður hans. Víst er um það, að skömmu eftir 1280 er Þórður Narfason farinn að búa á Skarði. Þórður er tvívegis lögmaður, 1296 til 1297 og síðan 1300 og 1302 er sagt að hann hafi haft umboð Bárðar Högnasonar hins nor- ræna, er þá hafrði lögsögn. Þórð- ur andaðist 1308, að líkindum barnlaus, því þá tekur bróðir hans, Snorri Narfason, við Skarði. Snorri mun hafa verið yngstur sona Narfa prests á Kolbeinsstöðum. Hann kvæntist austur í Árnessýslu og bjó þar eystra til þess að hann flutti að Skarði. Síðasta lög- rnannsár hans er þess getið, að hann léti skera í sundur vébönd um lögréttu á Alþingi. Hefir það þótt hið mesta óhæfuverk, er sjálf- ur lögmaðurinn traðkaði svo þing- friðnum, enda er sagt að lögsögn- in væri tekin af Snorra næsta vor. Snorri andaðist tveim árum síðar, 1332. Sonur Snorra, Ormur Snorra- son, hefir erft Skarð eftir föður sinn. Ormur hefir verið ungur, er faðir hans lézt. Hans er fyrst getið 1344, þá fer hann utan með Gúðmundi bróður sínum. Ormur bjó á Skarði og kemur mjó'g við sögur. Tvisvar var hann lögmað- ur, 1359^—1368 og aftur 1374— 1375, og hirðstjóri var hann um eitt skeið." Á fyrri lögmannsárum hans, 1362, var hann í norðurför Smiðs Andréssonar og í Grundar- bardaga. Fékk Ormur kirkjugrið í bardaganum og gat sér lítinn oaðstír fyrir framgonguna. Að því lýtur þessi vísa í kvæði Snjólf s skálds um Grundarbardaga: Frá ek stála storm mjök sturla Orm, . þar er kysti kyrr kirkjunnar dyrr^ kvað hann þurfa þess að þylja vers; þó er bænin bezt honum byrgi mest. Tveggja sona Orms skal getið hér, Guttorms og Guðmundar. Gutt- ormur Ormsson bjó í Þykkvaskógi og var veginn í Snóksdal 1381. Vegandinn hét Þorsteinn Jónsson er ókunugt er um tildrög vígsins. Guðmundur Ormsson var ribbaldi og óeirðamaður. Á jólum 1385 fór hann ásamt Eiríki nokkrum Guð- mundssyni, er ef til vill hefir ver- ið sonur Guðmundar föðurbróður hans, að Þórði nokkrum Jónssyni og tók hann höndum. Komu þeir síðan Ormi í málið, ef hann þá ekki hefir verið við það riðinn frá upphafi. Ormur nefndi dóm yfir Þórði. Var Þórður dæmdur til dauða og höggvinn eftir dómin- um. Hverjar sakir þeir feðgar hafa gefið Þórði greinir ekki, en geta má þess til, að Þórður hafi verið bróðir Þorsteins þess, er Guttorm vóg, og að aftaka hans hafi verið hefnd. Þetta verk þótti níðingsverk og mæltist illa fyrir. Segja annálar, að þeir Guðmund- ur og Ormur hafi verið þröngdir með manngangi á þingi, en að bein Þórðar hafi verið flutt í kirkju- garð í Stafholti eftir skipun offic- ialis og samþykki allra lærðra manna og hyggi menn hann helg- an mann. Er þess og getið 1390, að skriða féll á bæinn í Búðarnesi og önduðust 12 menn, en einn lifði í húsbrotunum og hafði heitið á Þórð Jónsson. Greftrun Þórðar í kirkjugarði sýnir, að menn hafa talið að hann væri dæmdur sak- laus, því ódáðamenn áttu ekki kirkjugræft, og trúin á helgi hans, að menn hafa talið af- töku hans morð. Var það almenn trú á þeim tímum, að þeir menn væru helgir er myrtir væru sak- lausir. Því segja Sólarljóð um ræningjann, er myrtur var sof- andi af manninum, er hann veitti húsaskjól: Helgir englar kómu ór himnum ofan ok tóku sál hans til sín; í hreinu lífi hon lifa skal æ með almátkum guði. Eftir þessi stórræði var þeim Etríki og Guðmundi ekki fritt hér á landi og fóru þeir utan árið eft- ir (1386). En eitthvað meira hef- ir' sögulegt gerst áður en þeir færi, því annálar geta þetta ár um það að rán og stuldir væri í Sunn- lendinga- og Vestfirðinga-fjórð- ungi af mönnum Guðm. Ormsson- ar. Af utanförinni er það að segja, að Eiríkur kom út næsta ár (1387) og var þá kominn til æðstu valda í landinu, orðinn hirðstj6ri. En skammvinn varð sú tign, því hann var veginn árið eftir (1388). Sama ár segja ánnálar að Guð- mundur Ormsson hyrfi um nótt í Færeyjum Mmeð undarlegum hætti". Ormur lögmaður lifði þessa sonu sína langa stund og varð gamall maður. Er hans síð- ast getið 1401, þá er hann að búa sig undir að kveðja þennan heim. Fær hann bróðursyni sínum, Ólafi Guðmundsyni, umboð yfir eignum sínum. Sama ár fær hann til eignar 20 hdr. kröfu, er óttar nokkur Bjarnarson átti hjá Reynistaðarklaustri. Þetta fé og 10 hdr. er Ormur sjálfur átti hjá klaustrinu, gefur hann "guði alls- valdanda og hans signuðu móðir og öllum guðs helgum mönnum". Er þetta ekki eina gjöfin, er Orm- ur gefur fyrir sálu sinni, því víða er í kirkjumáldögum getið um gjafir frá honum. Ormur mun hafa lifað skamma stund eftir þetta og ef til vill hafa dáið í Svartadauða árið eftir (1402). Rftir lát Orms hefir SkarS gengtö aí erfS til sonar Guttorms i Þykkvaskógi og sonarsonar Orms, Lofts Guttormssonar, sem kalaöur hefir veriS hinn ríki, Loft- ur hefir sjálfsagt haft bú í SkarBi, eins og á öSrum höfviSbólum sín- .um. En oftast mun hann sálfur hafa setiÖ á Möt5ruvöllum í Eyafiröi, að minsta kosti síðari hluta æfinnar. Sumir telja aS Loftur hafi feng- iS dóttur sinni, Ólöfu Loftsdóttur, SkarS er hún giftist. En líklegra er aS hún hafi vcriS 6gift er faðir hennar lést. 1432, og hlotiS SkarS að erfðum. Hvarf Skarð þá úr karl- legg Skarðverja, en Ólöf var heitin efrir langömmu sinni, Ólöfu hús- freyju Orms Snorrasonar, og bar því nafn úr SkarSverjaætt. Ólöí giftist Birni hirSstjóra Þorleifssyni og bjuggu þau á SkarSi viS mikla rausn. Björn féll í Rifí 1467 > við- ureign viS enska kaupmenn og eru, svo sem kunnugt er, miklar sagnir um þaS, hversu rækilega Ólöf hús- freyja hefndi bónda sins. í október- mánuði sama ár fóru fram skifti eftir Rjörn, milli Ólafar og barna hennar. Hlaut Ólöf þá, ásamt mikl- um eignum öðrum, SkarS og allar jarSir, er þar fylgdu. Bjó hún síðan á SkarSi til æfiloka ^1479). Ólöf og Björn áttu f jögur böm er upp komust, þrjá sonu, Árna, Ein- ar og Þorleif, og eina döttur, Sol- veigu. Árni féll í orustunni á Brunkabergi í SvíþjóS 1471, í her- ferS meS Kristjáni konungi fyrsta, og var því látinn áSur en móðir hans dó. Solveig hafSi hloti'S Hól í Bolungarvík í skiftum eftir föður sinn og fleiri jarSir þar í sveitum og bjó hún á Hóli. I'ar var ráSsmaS- ur hjá henni, en Jón hét Þorláksson, sem var orSlagSur fyrir þaS hvílik- ur listaskrifari hann var. Þau feldu hugi saman og vildu eigast. En Jón var fátækur og þótti frændum Sol- veigar eigi jafnræöi með þeim og meinuðu þeim hjúskapinn. Þau bjuggu þó saman á Hóli og eignuS- ust 8 börn. Þegar Ólóf var látin, skiftu þeir bræður, Einar og Þor- leifur, arfi eftir hana með sér ein- um, en gerSu Solveigu systir sína alveg afskifta. Hefir þeim verio þungt í skapi til hennar fyrir sam- búS þeirra Jóns og ætlaS sér afe beita við hana ákvæSimi Jónsb. Kvennag. 7, urn það, aC dóttir. sem legin er í föðurgarði eða broí5ur, skuli ekki taka arf eftir föSur nt mótSur. Þó er svo aS sjá sem sambúð þeirra Jóns hafi verið slitiS áður en Ólóf lést,, þvi þá er komio til tals að Solveig giftist Pá!i syni Jóns bónda Ásgeirssonar í Ögri. Páll var ríkur maður og hafa frændur Sol- veigar getað unaS þeim ráSahag. En hvaS sem þessu líSur þá gengu þeir bræður fram hjá Solveigu viS skift- in. Fékk Einar Skarð í sinn hlut og þjó þar næstu ár. Páll og Solveig voru fjórmenningar a<5 skyldleika. Vegna þess neitaiSi Magnús þiskup Eyjólfsson í Skálholti þeim um að giftast. Fengu þau tvívegis páfa- bréf til hjúskaparins og biskup varS aS lokum aS láta undan. t þessu stappi hefir þó staoiö nokkur ár og þau hafa varla gifst fyr en um 1484. En eftir aS þau voru gift hafa skift- in eftir Ólöfu sennilega verið tekin upp að nýju og Solveig þá hlotið SkarS. Víst er að þau Pál! þjuggu á SkarSi og í arfleiðsluskrá sinní gaf Solveig sonum sínum og Páis, Jóni og Þoríeifi, SkarS með 17 til- iggjandi jörSum þar á Ströntlunum. Solveig dó 1495 og Páll bóndi henn- ar var veginn áriS eftir ^1496^. Jón sonur Páls og Solveigar dó í æsku, ef til vill á undan föSur sín- um. Hinn bróSirinn, Þorleifur Pá!s- son, var barn að aldri, er hann rnisti foreldra sína. VarS Ormur Jónsson, föSurbróSir hans, fjárhaldsmaSur hans og bjó á SkarSi meðan Þor- leifur var í æsku, en þegar Þorleif- ur var orSinn fulltíSa tók hann sjálf ur viS SkarSi og bjó þar síSan alla æfi. Þorleifur var vel metinn mað- ur, sýslumaður lengi, og lögmaSur var hann árin 1541—1546. Voru þá siSaskiftadeilur farnar aS harSna og sagSi hann því lögmannsdæminu af sér. Þorleifur var vitur maSur, friSsamur og óáleitinn, en fastur fyrir ef á hann var leitaS og var þa ekki allra færi viS hann aS fást. SannaSist þaS í viSskiftum hans viS Jón biskup Arason. Jón biskup þótt- ist hafa sakir á hendur Þorleifi og sendi síra Þorlák Hallgrirréson á StaSarbakka, 1549, viS sextánda raann vestur í Dali, þess erindis aS taka Þorleif höndum. Um tilefni fararinnar vita menn ekki mec vissu, en vera má aS biskup hafi ætlað aS hafa þaS aS átyHu fyrir handtöku hans, að hann stæSi í ó fwttum sökum viS helga' kirkju um kvennamál, en Þorleifur var ærið breiskur í þeim sökum. Karlmenn voru fáir heima á SkarSi er NorS-T lendingar komu. Tók Þorleifur því ]>aS ráS, aS hann lét reka hross heim í traSir og kvenfólkiS lét hann klæðast karlmannsfötum og standa með vopnum úti fyrir dyrum, NorS- lendingar sáu þennan viSbúnaS og hugSu aS liSsföldi væri fyrir. Hurfu þeir þvi aftur vio svo búiíS. Jóni biskupi þótti eríndi manna sinna lítiS orSið og kvað skopvísur um förina: Sendir voru sextán menn, sagan er þessi uppi enn ; riSu þeir heim í ríkan garS, rausnarlítið erindiö vari5; höidar segja aS höfuSból þetta heiti SkarS. Um Þorleif segir biskup þetta: Einn fór heiman elliraumur augnaveikur, a gjald'i naumur, aldrei var hann í orustu frægur, ýtum þótti ráðaslægur, sagt hefir jafnan sína vild í svðr- unum hægur. Er Þorleifi líklega nokkuð rétt Jýst í niðurlagi vísunnar. Þorleifur dó 1558, kominn á áttræSisaldur. Börn Þorleifs lömanns voru mörg og eru miklar ættir af þeim komnar. Ein af dætrum hans hét Sigriður og ánafnaði Þorleifur henni SkariS í arfleiSsluskrá sinni Sigríður Þorleifsdóttir giftist Bjarna syni Odds bónda Tómasson- ar i Eskiholti í BorgarfirSi. Segir sagan aS aldavinir föSur hennar, Daði í Snóksdal, hafi komið þeim ráðahag á, og gefiS Bjarna fé til giftingar, Bjarni og Sigríður bjuggu á Skarði og þar dó Bjarni 1621. Sonur Bjarna og SigríSar var Dafei Bjarnason, er heitinn var eft- ir Daða í Snóksdal. DaSi erfSi SkarS eftir foreldra sína og bjó þar alla æfi. Hlann kvæntist Arnfríði dóttuí Benedikts Haíldórssonar á MöSruvöIlum,. DaSi dó 1633, 67 ára gamall, en ArnfríSur kona hans 1647, 78 ára. Af börnum þeirra Daða og Arn- fríSar komst aSeins eitt upp, Sig- ríSur, er giftist Birni syni Magnús- ar prúSa í Ögri, Björn var sýslu- maíSur í BarSastrandasýslu og bjó í Sattrbæ á RauSasandi. SigríSur varS skammlíf og dó á undan for- eldrum sínum. Áttu þau Björn einn son, Eggert Björnsson, og var hann því einkaerfingi afa síns og ömmu, DaSa og ArnfríSar, og erfSi SkarS eftir þau. Eggert var í uppvexti sínum í BræSratungtt, hjá Gísla lóg- manni Hákonarsyni og nam þar lög. Þegar hann var um tvítugsald'- ur baS faSir hans honum til handa Kristínar dóttur Gísla lögmanns. Ætla mætti aS æskuástir hefSu ver- iS mi'lli þeirra. en saga þessa bón- orSs bendir ekki til þess aS svo hafi veriS og hún lýsir einkar vel hugs- unarhætti manna á þeim tímum í þeim sökum. BónorSinu var vel tek- ið og skyldi þrúSkaup þeirra vera næsta ár. En þegar þeir feSgar voru komnir á leiS austur til þrúSkaups- ins, bar nýjan biSil að garSi í BræSratungu, sjálfan Hólabiskup- inn Þorlák Skúlason. Hann baS Kristínar. Löganni þótti vandast máliS, og hvorttveggja ilt, aS vísa biskupi frá og aS bregða giftumál- unum viS þá feSga. Tók hann því þaS' ráS, aS hann reio á móti þeim og fékk komiSi svo sínu máli, aS Eggert hugSi af ráSahagnum viS Kristínu, en skyldi fá ValgerSar systur hennar i hennar staS. Biskup fékk því ' Kristínar og sátu þeir feSgar brúSkaup þeirra, en Eggert og ValgerSur giftust 1633. Bjuggu þau fyrst i Sarbæ á RauSasandi, en fluttu aS SkarSi um 1640 og bjuggti þar síSan. Eggert var einhver attð- ugasti maSur á landinu á sínuni tíma, en var talinn nokkuð aSsjáll. ValgerSur kona hans var aftur á móti mjög örlát. Er mælt atS hann hafi sagt: "Gef þú, ValgerSur, en láttu mig ekki sjá þaS." Eggert dó á SkarSi, 71 <árs gamall. t68i. Val- gerSur lifSi lengi eftir hann og dó háöldruð 1702. Synir Eggerts og ValgerSar dóu ungir en dætur þéirra nárju fullorð- ins aldri. Ein þeirra, ArnfríSur Egg ertsdóttir, giftist, 1675, T'orsteini syni síra Þórar Jónssonar í Hítar- dal. Bjttggu þau fyrst í Hjörsey á Mýrum og víSar, en fluttu aS SkarSi eftir lát Eggerts og bjuggu þar ^síSan. Bogi á StaSarfelli lýsir Þorsteini svo aS hann væri "góíSur. vel stiltur og örlátur maSur, vfldi engu embætti bindást." Þorsteinn dó árið 1700 en ArnfríSur lifði tú 1736. Þorsteinn og ArnfríSur átti fjór- ar dætur. Ein þeirra, Elín Þor- steinsdóttir, giftist 1704 Bjarna gýslumanni Péturssyni á StaSarhóIí CStaSarhóIs-Páls;. Hlutu þau SkarS í erfS eftir foreldra Elínar, og bjuggu þar síSan. Bjarna er svo lýst aS hann hafi veriS stíSrgerSur maSur og höfSinglyndur, orlátur tnjög svo fé gekk af honum fyrii ]>á sök, vel viti borinn og sæm lærSur. Hann varS háaWrað- ur, andaSist 86 ára, 1768. Elín kona hans var þá dáinn fyrir löngu 1746. Miklar ættir eru komnar af þeim Bjarna og Elínu. En hér kemur aS gj^^^^ a^ Þér þurfið ekki að geta yður til um aldurinn á éé éé ^Whisry Það er ekkert vafamál. Geymt í eikartunnum og aldurinn er ábyrgstur af stjórninni í Canada ?K^^e^? mtsmto$$i eins eitt af börnum þeirra viS sögtt, Eggert Bjarnason, er tók viS búinu á SkarSi á efri árum föSur sins. Eggert hafSi í æsku ver'S viS nám hjá Jóni prófasti Halldórssyni í Hítardal. SSan fór hann í þónustu Benedikts lögmanns Þorsteinssonar í SkriSu og kvæntist nyrSra prests- dóttur frá Völlum í SvarfaSardal. Bjó hann á ýmsum stöSum nyrSra og vestra. þar til er hann tók viS búinu á SkarSi. Þar bjó hann fram til 1770. Þá brá hann búi og var síSan í húsmensku á SkarSi fram undir 1780, en fór þá til tengdason- ar síns Magnúsar sýslumanns Ket- ilssonar í BúSardal og dó þar 1782, 76 ára gamall. Dóttir Eggerts, Ragnhildur Egg- 'ertsdóttir, giftist 1765 Magnúsi Ketilssyni og var fyrri kona hans. ErfSu þau SkarS eftir Eggert. Eigi bjuggu þau þó á SkaiiSi heldur í BúSardal. Magnús Ketilsson er al- kunnur maSur og var einhver á- gætasti maSur sinnar tíSar, fræSi- maður mikill og höfSingi. Hann dó 1803, 71 árs gamall, en Ragnhildur 10 árum fyr (\"]^z)- Sonur Magnúsar og Ragnhildar var Skúli Magnússon, sem heitinn var eftir ömmubróður sínum, skúla fógeta. Skúli var settur til menta og sigldi til háskólans í Khöfn, og tók þar lögfræðispróf 1796. Sama ár varð hann aðstoðarmaður föður síns í sýslumenskunni og fékk sýsluna eftir hans dag. Árið 1797 reisti hann bú á Skarði og bjó þar til æfiloka. Erfði hann nokkurn hluta jarðarinnar eftir foreldra sina en leysti til sín erfðahluta systkina sinna, svo að hann eign- aðist jörðina alla. Kona hans var Kristín Bogadóttir frá Hrappsey. Skúli dó 1837, 69 ára gamall. Bogi á Staðarfelli lýsir honum á þessa leið: "Framkvæmdar- og búmað- ur var hann utan húss í betra lagi og séður í mörgu, mesti risnumað- ur, gjöfull við snauða menn og þó veglátur; af náttúru var hann góður maður og vildi bjarga öllum nauðstöddum. Berorður stundum við fólk sitt og sýslubúa, einkum við öl, mjög eftirgefandi í tekjum og þó auðugur. Hann mun hafa haft meðalgáfur, en lagði sig lítið eftir lærdómsmentum eða fræði- bókum, á sínum seinni árum. Sýslubúar hans unnu honum hug- ástum, einkum bændafólk." Sonnr Skúla og Kristínar var Kristján Skúlason Magnussen., er tók próf í dönskum lögum við Hafnarháskóla 1827, og varð sýslu- maður í Snæfellsnessýslu árið eft- ir, en fékk Dalasýslu eftir föður sinn og flutt i þá að Skarði. Hlaut hann nokkuð af jörðinni að erfð «ftir föður sinn en leysti hitt til sín frá systkinum sínum, og bjó þar jafnan síðan. Kristján sýslu- maður, kammerráð á Skarði, sem hann tíðast var nefndur, var at- orku- og búsýslumaður hinn mesti, einkennilegur og stórge)-ður og hWðingi að fornum sið. Kona hans, Ingibjörg Ebenesersdóttir, sýslumanns Þorsteinssonar í Hjarðardal, var mesta ágætiskona. Kristján sýslumaður andaðist 1871, 79 ára gamall. Bjó ekkja hans á Skarði eftir hann og lézt þar 1899, 87 ára. Gekk Skarð þá að erfð til barna hennar, Elín- borgar og Boga. Elínborg var gift séra Jónasi Guðmundssyni og andaðist 1902. Eftir hennar dag leysti Bogi bróðir hennar til sín hluta barna hennar í Skarði og er hann nú einn eigandi Skarðseign- arinar og dvelur þar hjá dóttur sinni og tengdasyni, er búa á Skarði. Bogi er 22 maður frá Húnboga Þorgilssyni. Alla þá ættliði hefir Skarð, eins og sýnt hefir verið hér að framan, verið óðal ættarinnar, og allan þann t?'ma munu þeir frændur hafa bú- ið þar, nema tímabilið milli þess að Eggert Bjarnason brá búi og Skúli dóttursonur hans reisti bú. Þennan tíma, rúm 20 ár, var Skarð í leiguábúð, en Magnús Ketilsson hafði þó víst jafnan undir eitthvað C.Í Skarðslöndum. Ólafur Láruson. —Iðunn. "Sögulegur draugur. Fyrir skömmu síðan var undir- foringi nokkur í brezka hernum, Hennessy að nafni, að gæta skyldu sinnar, sem varðmaður utan við Lundúna turninn (Tower of Lon- don). Bygging þessi hefir öldum saman verið notuð til að geyma í henni sakamenn, og er enn til þess höfð, sérstaklega þá, sem sakaðir eru um að hafa brotið gegn ríkinu, eða um einhver þau lagabrot, sem líflátshegning ligg- ur við. Eina nóttina var Hennessy á gangi fyrir utan byggingu þessa, og bar ekki neitt á neinu, þangað til hann alt í einu stekkur að einni hurðinni eins og óður maður, og rekur byssustinginn af öllu afli í hurðina. Hann rak upp angistar- vein og datt svo niður á götuna og steinleið yfir ahnn. Var hann þá tekinn og fluttur burt þangað, sem honum yrði hjúkrað. rjt af þessu var honum vikið frá stöðu sinni í hernum og hann var sakaður um það glæpsamlega athæfi, að hafa verið drukkinn, þegar hann átti að gæta skyldu sinnar sem hermaður. Samkvæmt ráðum lögmanns síns, bar Henn- essy vitni í málinu, þegar það kom fyrir rétt, og var framburður han3 á þessa leið: "Eg gat ekki að því gert, herr- ar mínir. Hvort sem þér trúið mér eða ekki, þá er þð það sem eg segi, sann leikanum samkvæmt. Eg get lagt eið út á, að þegar eg réðist á hurðina, þá sá eg eitt- hvað koma út um dyrnar. Það var kona, hvítklædd; en það var ekki nóg með það. Höfuðið var laust frá bolnum, en fylgdi þó strjúpanum; og það var alblóðugt. og augun voru starandi. Það var skelfileg sjón. Eg hefði átt að hafa vit á að'kasta frá mér byss- unni og signa mig, en eg var svo hræddur, að eg vissi ekki hvað eg hafðist að." Dómarinn sagði, að ef ekki kæmu frekari varnir fram í málinu, þá hlyti Hennessy að lenda í tugt- húsinu. En þá leiddi lögmaður hans fram ein sjð vitni, sem öll höfðu séð hið sama og Hennessy og einn af þeim var undirherfor- ingi, sem bar Victoríu krossinn. Þar kom einnig fram herforingi, nokkur, sem sagðist áldrei hafa trúað því, að draugar væru til, en ekki gæti hann komist hjá því, að trúa að hér væri um einhverja | vofu að ræða og eftir klæðnaðl og útliti að dæma, hélt hann að hér vaeri Anne Bokyn, hin fagra, en ólánssama kona, sem Henry átt- undi lét hálshöggva á þessum stað. HJennessy var algerlega frí- kendur og fékk fulla uppreisn og fékk aftur stöðu sína í hernum, og viðurkendi réttvísin þar með, að hér væri um verulegan draug að ræða og verður því naumast öðru vísi litið á málið, en Anne Boleyn sé af löglegum dómstóli viður- kend virkilegur draugur. i5^S5S5SaS?SZ5HSH5E5H5HSH5Z5E525?J VERÞURFUMMEIRIRJOMA! Vér ábyrgjumst hæzta markaðsverð. skjóta af- greiðslu og peninga um hæl. Sendið oss dúnk til reynslu og sannfærist. Vér sendum ókeypis merkiseðla, peim er óska. Sendið oss líka egg, ST. B0NIFACE CREAMERY C0MPANY 373 Horace Street, St. Boniface, Manitoba. ,?525252SZ5í5S5iaSH525H5HSH52SHSHSZ5HSSSH5S5ES25SSE5H5HSHSH52ii'o

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.