Lögberg - 07.09.1950, Side 4

4
LÖGBERG, FIMTUDAGINN, 7. SEPTEMBER, 1950
iogberg
Qefi8 út hvern fimtudag af
THE COLUMBIA PRESS LIMITED
6Í6 SARQENT AVENTJE, WINNIPEQ, MANITOBA
Utanátkrift ritstj&ran*:
EDITOR LÖGBERQ, 696 8ARQENT AVENUE, WINNIPEQ, MAN.
PHONE 21 804
Ritstjóri: EINAR P. JÓNSSON
Verð $5.00 um árið—Borgist fyrirfram
The "Lögberg" ia printed and published by The Columbia Preea Ltd.
69 5 Sargent Avenue, Winnipeg, Manitoba, Canada.
Authoriaed aa Second Claae Mail. Poat Office Department, Ottawa
Rabbað við Skúla Sigfússon, nýkominn
úr íslandsför
BRYNJÓLFUR MELSTED:
í stórhríð á öræfum
ÓLAFUR BERGSSON bóndi
á Skriðufelli í Þjórsárdal var
manna kunnugastur öræfunum
og lenti þar í mörgum svaðil-
förum. Einu sinni var hann í
göngum í versta veðri og lenti
þá í meiri ógöngum en hann
hafði nokkru sinni komist í áð-
ur í svokölluðum Kisubotnum
hjá Kerlingarfjöllum. Komst
hann við illan leik niður í Kjálka
ver um kvöldið og hafði þá ó-
fagra lýsingu að segja af ferða-
lagi sínu. Var í minnum höfð
hvítasunnu. Sagt er að Gísli hafi
farið með byggðum austur, allt
í Múlasýslu og þaðan vestur
sveitir í Skagafjörð. Hafði ferð-
in gengið að óskum fram að því.
En nú hugðist Gísli mundu
stytta sér leið og fara suður
Kjöl. Mun hann hafa gert ráð
fyrir að fara þar á þremur dægr
um milli byggða, eins og ýmsir
hafa gert þegar hjarn var yfir
allt, og hvergi byrjaðar leysing-
ar á hálendinu. Gert hafði hann
Þú varst víst fljótari í förum, en til var ætlast,
sagði ég við Skúla Sigfússon, fyrrum þingmann St.
George kjördæmis, er hann nýkominn úr íslandsför,
leit inn á skrifstofu Lögbergs á fimtudagsmorguninn
var.
„Það er ég ekki viss um“, svaraði Skúli, „því ég
hafði í rauninni aldrei ætlað mér að dvelja mikið leng-
ur en raun varð á, en að öðru leyti er það laukrétt hjá
þér, að ég hafi orðið fljótari í förum, en við báðir hugð-
um, því á ferðinni frá Gander til Keflavíkur, setti ég
met, eða öllu heldur flugvélin, því sú ferð stóð aðeins
yfir í sex klukkustundir, en venjulegast stendur það
flug yfir í átta klukkustundir, eða þar um bil“.
Skúli Sigfússon kom 16 ára gamall af íslandi; hann
verður áttræður þann 1. október næstkomandi, og voru
því liðin, er hann kom heim í sína fyrstu heimsókn til
íslands, 64 ár.
„Ég mundi glöggt eftir flestu því, er ég hafði séð
heima á æskuárum mínum“, sagði Skúli; „en gleggst
mundi ég þó eftir Nesi í Norðfirði, þar sem ég var
borinn og barnfæddur. Nú er Norðfjörður orðinn svip-
mesti og fjölmennasti kaupstaður Austanlands; svo
mikið er um nýrækt umhverfis bæinn og inn með firð-
inum að ég hygg, að naumast geti að líta aðra betri á
íslandi. Þetta var mér mikið fagnaðarefni, og ég fann
til þess þá hve átthagaræktin var sterk og metnaður
minn yfir fögrum æskustöðvum var mikill, þótt þetta
eigi vitaskuld ekki frekar við mig en aðra íslendinga
yfirleitt, sem heimsækja gamla landið.
Á för minni um Austurland, rigndi víða afarmikið,
og þess vegna hirtust hey illa; en dagana, sem ég dvaldi
á Nesi í Norðfirði, var sólskin og blíðviðri, og þá var
mér það ljósara en áður, að ísland á samt til blíðu, og
meinar alt vel, eins og skáldið sagði.
„Hvað þótti þér nýstárlegast við ísland, eins og það
kom þér fyrir sjónir í ferðinni?“
„Bílvegirnir, er á tiltölulega örfáum árum, hafa
verið lagðir um landið, þvert og endilangt. Þetta geng-
ur kraftaverki næst, ef það er þá ekki beint krafta-
verk, er þess er gætt hve þjóðin er fámenn, bjó við ó-
fullnægjandi vélakost og hve örðugt er víða að leggja
vegi. Mér leið yfirleitt ágætlega í bílferðunum, og var
jafnan einnig í hinum ágætasta félagsskap. —
Sviptign landsins er víða mikilfengleg og heillandi,
að ógleymdum hinum margvíslegu litbrigðum, sem
landið er svo auðugt af; þó var það fólkið, þjóðin sjálf,
sem hreif mig mest og ég minnist þess vart, að hafa
litið augum fegurri og frjálsmannlegri æsku, en yngstu
æskuna á íslandi, og það hygg ég, spái beztu um giftu-
vænlega framtíð þjóðarinnar“.
„Hvað er um stjórnmálin og hina efnahagslegu
afkomu íslenzku þjóðarinnar?“
„Það dylst engum að í stjórnmálunum sé nokkur
ólga, og er slíkt víst engin ný bóla á íslandi; um efna-
haginn og viðhorf hans, gétur gesturinn lítið sagt, og
hafa þar fæst orð minsta ábyrgð.
Ég gekk þess eigi dulinn, hve hýbýlaskipun hefir
færst mjög til betri vegar víðsvegar um sveitir lands-
ins. Hin nýju íbúðarhús eru rammger og þola að minsta
kosti góðan samanburð við það sem viðgengst um
bændabýli í þessu landi.
Nú er allmikið unnið að skógrækt á íslandi og
ræktun margskonar nytjajurta, þó virtist mér svo, að
hagkvæmari aðferðum mætti beita í þessum efnum,
að minsta kosti í nokkrum tilfellum.
Að öllu athuguðu, þótti mér vænlegast um að lit-
ast á Suðurlandsundirlendinu, því þar eru gróðrarskil-
yrði margbrotnust og mest.
Mikið var talað um síld og síldarleysi tímann sem
ég dvaldi á íslandi, en síldveiðin var, því miður, fremur
dauf, og verður það þeim mun dapurlegra sem vitað er
hvílíku geisifjármagni hefir verið varið til að koma upp
hinum miklu síldarbræðsluverksmiðjum í hinum ýmsu
kauptúnum landsins. Þegar ég var að fara að heiman
var um það talað, að allmikil síldarganga væri komin
í Faxaflóa, en mér var sagt að sú síld væri mögur og
þætti ekki sem bezt verzlunarvara.
Margir fundu til þess, og það kom við mig líka, að
hinn mikli og glæsilegi togarafloti, sem gerður er út í
höfuðstað landsins, skyldi liggja aðgerðarlaus í höfn
um hábjargræðistímann vegna ágreinings um kaup-
gjald og starfsháttu.
Ég heimsótti Geysi og Gullfoss og kom jafnframt
tvisvar á Þingvelli; var þar fagurt um að litast á þess-
um fornhelga sögustað, og við fórum alla leið inn að
Ármannsfelli, það var gaman. Mikið fanst mér til um
lögun og bergmyndir Almannagjár og ég fékk mér væn-
an og hressandi teig úr Öxará.
Ég brá mér austur að Strandarkirkju, sem sögu-
fræg er vegna áheita. Þar tíndi ég í bréfpoka melgras-
fræ og flutti með mér vestur. Nokkuð af því ætla ég
að gefa landbúnaðardeild Háskólans, en sumt ætla ég
að reyna að rækta sjálfur”.
Skúli sat fjölment Austfirðingamót á Egilsstöðum
á Völlum, dáði hann mjög þetta mikla höfuðból og risnu
ein setning er hann hafði þá
látið sér um munn fara til skýr-
ingar og áréttingar frásögn
sinni. Spurði ég hann einu sinni
hvort það væri satt, að hann
hefði sagt þetta, en hann kvaðst
hafa tekið sér í munn orð ann-
ars manns. Og svo sagði hann
mér eftirfarandi sögu:
ÞAÐ MUN að líkindum hafa
verið á árunum 1850—1870 að
maður, sem Gísli hét, kom að
norðan og settist að norðaustan
í Hestfjalli og byggði þar ný-
býlið Gíslastaði, er hefir verið
1 byggð til seinustu ára.
Nokkru eftir að hann var
sestur þar að, er sagt að honum
hafi fallið arfur í hlut austur 1
Múlasýslu. Varð hann þá að tak-
ast ferð á hendur þangað austur.
Var það á útmánuðum að hann
lagði á stað og gerði ráð fyrir
að komast heim aftur áður en
leysingar byrjuðu til fjalla.
Munu hafa verið sífeldir norðan
þræsingar um það leyti, eins og
oft er á íslandi milli páska og
ráð fyrir því, að fara ofarlega
yfir Blöndu og aðrar ár á jökli.
En þetta varð til þess að hann
lenti of austarlega.
Er nú ekki að orðlengja það,
að þegar Gísli kemur upp úr
byggðum, skellur á hann stór-
hríðarveður og stóð dögum sam-
an. Vissi hann þá lítt hvar hann
fór, en þó þóttist hann vita, að
um Kisubotna og Kerlingarfjöll
hefði hann verið að þvælast daga
og nætur. Ekki er nú vitað
hve lengi hann var að villast
þarna í svartahríð svo að aldrei
sá til sólar og í þeim ógöngum,
sem hann var kominn. Illa mun
hann hafa verið útbúinn af klæð
um, eftir því sem nú gerist um
fjallgöngumenn, og lítið eða ekk
ert nesti hafði hann meðferðis
og sennilega ekkert hey handa
hestunum. Giskað er á að hann
hafi verið fjóra eða fimm sólar-
hringa á öræfunum, og taldi
Ólafur að þetta mundi vera sú
mesta svaðilför milli byggða, er
hann hefði heyrt getið um. En
það hefir bjargað Gísla að hann
MINNINGARLJÓÐ:
Jóhannes Einarsson
Að vera að yrkja erfiljóð,
það er að muna forna þjóð,
og hér ég vildi hlusta og geyma,
því hér var gott að eiga heima.
í kærleik ætla að kveðja hann,
sem hvarvetna fann sæmdarmann,
og átti í sínum eðlisfórum
það alt, er gerir mann að stórum.
Og margur var á velli lár, .
en varð í metum furðu hár,
er stóð af honum lífsins ljómi,
sem lýtur engum stóradómi.
Það sagt er oft um útlending
hann eigi þröngan sjónarhring,
er hér var einn, sem vordraums veldi
í víðsýnd leit að hinsta kveldi.
Á leiðum þessa landnámsmanns
var lífsins boðorð, hvötin hans,
að um hans landnám lykist meira
af lærdóm þeim, sem veitir fleira.
Hans sannfæring var sönn og hrein,
hvert samherjanna átumein
að nema burt með brugðnu sverði,
um bygð og land að standa á verði.
Það voru margir vinir hans,
hins viljahvatta nýbyggjans,
sem lagði glaður lið til þarfa
að lyfta þroskum, meira að starfa.
Og ströng var þessi langa leið
um lífsins þungu Bröttuheið,
í sókn og vörn í sigurgleði
hér sýnum festa traust í geði.
Ég veit að hnugginn hópurinn
nú hryggur kveður pabba sinn,
sem gaf svo margt af góðum hefðum
og gæfuvonir lét að erfðum.
Svo vertu sæll og sofðu rótt,
því sólskin vermir leiðið hljótt,
og gróður þinn er gifta landsins
en geymir menjar landnámsmannsins.
J. J. Kalman
húsbændanna. Skúli á dóttur á íslandi, Maríu, sem gift
er Birni, lögfræðingi, Halldórssyni, og eru þau búsett á
Akureyri. Björn er, að allra dómi, hinn mesti ágætis-
maður, og náfrændi Tómasar heitins Jónssonar ráð-
herra í báðar ættir. Skúli á auk þess fjölda frænda og
venzlaliðs á íslandi, sem tók honum opnum örmum og
fagnaði komu hans.
Það var ánægjulegt að hitta Skúla, þó eigi væri
nema nokkrar mínútur, þennan gætna og góðviljaða
mann, nýkominn og endurhresstan úr ógleymanlegri
skemtiför til landsins helga í norðri.
hefir haft vit á því að ofþreyta
sig ekki né hestana. Og lifandi
og lítt kalinn komst hann suður
af, með hestana lifandi, og má
það kallast kraftaverk.
SNEMMA á laugardaginn fyr-
ir hvítasunnu komst Gísli niður
í Þjórsárdal. Var þá logn og
hiti. Og þegar hann reið niður
með Dimon heyrði hann þresti
syngja og sá að fyrstu laufblöðin
voru að koma út á trjánum.
Mun þá hugur hans hafa fyllzt
sælukenndri þakklætis tilfinn-
ingu við forsjónina, er hafði leitt
hann úr hinum illvíga veðraham
á fjöllunum í vorblíðu hins fagra
dals. Enda varð honum að orði
er hann kom að Skriðufelli, að
mikill munur mætti vera á
himnaríki og helvíti, ef hann
væri meiri heldur en á því að
vera að villast í stórhríð inn við
jökla um Kisubotna og Kerl-
ingafjöll, og hinu að vera nú
kominn í sumar og sól og gró-
anda.
Ætla mætti nú að Gísli hefði
verið orðinn svo aðþrengdur, að
hann hefði kosið að hvíla sig
um hríð á Skriðufelli, enda var
honum boðið það. En við það
var ekki komandi. Hann vildi
helzt halda áfram og komast
heim að Gíslastöðum um kvöld-
ið, því að ferma ætti barn sitt
að Ólafsvallakirkju daginn eftir.
Kvaðst hann hafa gert ráð fyrir
því, áður en hann fór að heim-
an, að vera kominn aftur fyrir
þann dag.
Með fortölum fékkst hann þó
til þess að hvíla sig á Skriðu-
felli um daginn og gista þar um
nóttina. En árla mun hann hafa
verið á fótum á hvítasunnu-
morgun, því að hann reið í hlað-
ið á Ólafsvöllum í þann mund
er fólk var að ganga í kirkju.
Þar var þá komið fermingar-
barn hans og skyldulið. Má geta
nærri að þar hefir orðið fagn-
aðarfundur og fólk hans hafi
þótst heimta hann úr helju.
EKKI er að undra þátt Gísla
kæmi í hug samanburður á sælu-
staðnum og kvalastaðnum, er
er hann var sloppinn úr heljar-
greipum fjallanna. Viðbrigðin
hafa verið mikil. En út úr þess-
um orðum má líka lesa það, að
Gísli hafi tæplega búist við að
komast lífs af úr þeim ógöngum,
er hann hafði lent í. En þá er
það undrunarefni, að hann
skyldi hafa kjark og þol og fyrir
hyggju til þess að komast úr
þeim vandræðum. Má helzt geta
sér þess til að honum hafi hald-
ið uppi sú brennandi þrá, að
komast til kirkjunnar, þar sem
á að ferma barnið hans. Hann
hafði lofað að vera þar og nú
bætist það við, að kæmist hann
úr hættunni gat hann fær^barn
inu sínu þá beztu gjöf ■— og
sennilega þá einu, sem þá var
til — það er sjálfan sig endur-
heimtan af helslóðum öræfanna,
þar sem svo margir hafa látið
lífið.
Og ekki þykir mér ólíklegt að
í kirkjunni á Ólafsvöllum þenn-
an hvítasunnudag, hafi guði
verið færðar hrærðar og inni-
legar þakkir fyrir björgun hans
Lesbók Mbl.
Sverrir Haraldsson:
Ég sigli úr höfn
Ég sigli úr höfn á sumardegi,
er seglin vindurinn þandi
og hirti lítið um hrakspá þeirra,
sem hímdu eftir í landi.
Hvað varðaði mig um veslings
fólkið,
sem vildi svo gjarna frétta,
að ég hefði síðast bátinn brotið
í brimi við Svörtukletta?
Alls staðar mætti ég illgjörnu
brosi
og augum, sem lýstu háði.
Hver einasti maður, sem
eitthvað sagði,
ógæfu minni spáði:
— Þér væri nær að hanga heima
og hugsa minna um þetta.
Þú mundir aðeins bátinn brjóta
í brimi við Svörtukletta.
Himinninn var svo heiður og
bjartur
og hafið fagurt að líta,
þegar ég leit í ljóma hverfa
landið mitt jökulhvíta.
Hérna þurfti ég ekkert að óttast,
aldrei skyldu menn frétta,
að ég hefði villzt og bátinn
brotið
í brimi við Svörtukletta.
Nú ætlaði ég um heiminn hálfan,
hamingju mína að finna,
eignast svo gull og græna skóga,
glæsileg afrek að vinna.
Síðarmeir heim ég svifi aftur,
svo að menn skyldu frétta,
að ekki hefði ég bátinn brotið
í brimi við Svörtukletta.
Dagarnir liðu einn af öðrum,
aldrei sá ég til landa.
Þau voru hulin mistri og móðu,
myrkur til beggja handa.
Áttu nú kannski óskir að rætast
allra, sem vildu frétta,
að ég hefði loksins bátinn brotið
í brimi við Svörtukletta?
Báturinn minn var brothætt
glingur,
sem byltist á trylltum öldum.
Stormurinh æddi, stórar bylgjur
steyptust með hvítum földum.
Illgjarnir menn sem hímdu
heima
höfðu gaman að frétta,
að flakið af bátnum fannst I
morgun
á fjöru við Svörtukletta.
Þið, sem að alltaf furðu fúsir
fleygðuð að manni steini,
hrakspár ykkar og ólánsóskir
urðu mér loks að meini.
Vel máttu una, vesæll lýður,
vildurðu ekki þetta?
Á morgun finnur þú lík mitt
liðið
liggja við Svörtukletta.
Tímaritið LÍF og LIST
Stúkan SKULD heldur fund
á mánudagskvöldið þann 11.
þ. m. á vanalegum stað og tíma.
Kaffi verður þarna á boðstólum
og ýmislegt til skemtunar.
Fjölmennið!
JOHN J. ARKLIE
Optometrist and Optician
(Eyes Examined)
Phone 95 650
MITCHELL COPP LTD.
PORTAGE AT HARGRAVE
Business College Education
In these modern times Business College
Education is not only desirable but almost
imperative.
The demand for Business College Educa-
tion in industry and commerce is steadily
increasing from year to year.
Commence Your Business Traininglmmediately!
For Scholarships Consult
THE COLUMBIA PRESS LIMITED
PHONE 21 804 695 SARGENT AVT. WINNIPEG