Öldin - 01.09.1895, Qupperneq 16

144
ÖLDIN
Pappír úr dulum var fyrst geröur árið
1000. Pappír úr hálmi var fyrst gerður árið
1800.
Vasaklukkur voru fyrst gerðar 1477 og
voru almennt kallaðar “hin lifandi egg”.
Spil vorn uppfundin 1380 og notuð til að
skemta hinum ærða konungi Frakklands
Karli VI.
ítalskur hyskup, Paulinus að nafni, lét
búa til hina fyrstu kyrkjuklukku um árið
400—til að reka út djöfla.
Fjaðrapennar voru fyrst gerðir 553, —
stáipennar (á Englandi) 1805.
Skuggsjár úr gleri voru til árið23e. K.,
en hvernig þær voru tilbúnar víssu menn
ekki fyrr en Feneyingar fundu það upp árið
1300.
Tóbak var fyrst flutt til Englands 1555,
til Spánar var það fiuttnokkrum árum fyrr.
Gólfklæði var fyrst gert á Frakklandi
1664, Frakkar lærðu þá list af Tyrkjum
austur í Asíu.
Tefegrafþráður var fyrst lagður á Svíss-
landi 1782,
Byssupúður þekktu Kínverjar árið 2000,
og Hindúar árið 535 f. K., en Kákasusmenn
þekktu það ekki fyrr en ítozer Bacon fann
upp á að búa það til 1281 e. K.
Fallbyssur voru fyrst gerðar 1330 og brúk-
uðu Tyrkir þær fyrstir manna í orustu við
Adrianopel árið 1463. Á Englandi var fyrsta
fallbyssan smiðuð 1547.
Vatnsmagn í sjónum er svo mikið, að
væri yfirborð þurrlendisins ájörðunni alt jafn-
slétt, svo sjórinn dreifðist jafnt um það, yrði
vatnsdýpið um 600 fet.
Lýðveldið Ecuador.
Eins og nafnið bendir á, er þetta ríki ná-
lægt miðjarðarlínunni (Equator), og liggja
eftir því, frá norðri til suðurs, Andesfjöll og
Cordellerasfjöll. og á milli þessara tveggja
fjallgarða er hæðótt hálendi, sem kallað er
Andeshálendið. Fyrir austan og vestan þessi
fjöll eru aðrir smáfjallgarðar og hæðir, sem
altaf fara þverrandi þangað til landið að aust-
an endar í sléttnm við Amasonfljótið, og að
vestan á Kyrrahafsströndinni. í löndum þess-
um er allmismunandi loftslag ; á láglendinu
er hiti mikill, en til fjallanna aftur heim-
skautaloftslag, eftir að kemur upp fyrir snjó-
línuna. í landi þessu er jurtagróður eins
breytilegur eins og loftslagið. Neðst i dölum
vaxa suðrænar jurtir, sem þurfa mikinn hita,
en eftir því sem ofar kemur í fjöllin, h'kist
hann altaf m,'ira og meira jurtagróða kulda-
beltisins. A hinni svo kölluðu Andeshásléttu
er hveiti ræktað, og liggur það land svo hátt
yfir sjáfarmál, að hitinn þar verður, má heita,
jafn hita þeirra landa, er liggja 40 gráður fyr-
ir norðan miðjarðarhnuna. Flestir ávextir,
setn vaxa i tetnpraða beltinu, eru þar algengir,
svo sem epli, perur og ýmsar berjategundir.
Ecuador er mjög strjálbygt iand, og eru
flestir íbúarnir Kreolar, það eru niðjar Spán-
verja og hinna upphaflegu Ecuadortnanna, og
Indiánar, eða óblandaðir frumhýlingar lands-
ins. Kreolar hafa stjórn og verzlun alla i
höndum sér, en Indíánarnir gera þreytustörf-
in. Þá eru einnig fáeinir svertingjar og Zam-
bosar, sem eru afkomendur svertingja og
Indíána. Indíánarnir og negrarnir eru Akaf-
lega lágt standandi að þekkingtt, og er þoim
oft viðbrugðið fyrir heimsku sakir og fá-
kænsku, enda eru lifnaðarhættir negranna
mjög líkir lifnaðat háttum frænda þeirra í
Afríku.
Kyrkjurnar eru allar i hæjunum, og er ka-
þólska kyrkjan þjóðkyrkja í landinu ; ehginn
annar siður helzt þar við í landi. Vantrúuð-
um mönnum (frá kyrkjunnar* sjónarmiði) eru
engin grið gefin. Örfáar ónýtistilraunir hafa
verið gerðar til að stofnsetja mótmælenda-
kyrkjur í landinu.
I ríkinu eru níu fylki, sem hvert um sig
hefir stna stjórn, og sinn landsstjóra. Stjórn-
arfyrirkomulagið er sagt að sé sniðið eftir
stjórnarfyrirkomulagi Bandaríkjanna, en er
þó mjög léleg eftirmvnd þess. Sá flokkurinn,
sem verður undir við þingkosningar eða for-
setakosningar, þrifur vanalega til vopna.
Þegar vel gengnr verður þá úr því stjórnar-
bylting, en þegar illa gengur, að eins upp-
reisn.
EFNI: Stepiian G. Stephansson : Þrjú
kvæði (Lóur — Upp’ á hólnum— Grasa-
ferð Norðra). — Koma rafurmagns
vagnar í stað gufuvagna alment. — Snt
Edav. Arnold: Bragða-Mágus Egyfta.
Ýmislegt (Sex mílur í loft upp—Fyrst
— Lýðveldjð Ecuador).
Kitstjóri : Eggert Jóhannsson.
Iíeimskringla Prtg. & Phbl. Co.