Lögberg-Heimskringla - 16.03.1972, Qupperneq 3

LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 16. MARZ 1972
3
Latínusöngur eða kaþólski
kirkjusöngurinn, lagðist nið-
ur við siðaskiptin að mestu
leyti. Marteinn biskup Einars-
son gaf út smákver 1555 og
Gísli biskup Jónsson annað
1558. Guðbrandur Þorláksson
biskup gaf út nýja sálmabók
1589 og þar voru nótur við
nokkra sálma, hinar fyrstu
prentaðar nótur á íslandi.
Svo kemur Graduale fyrst
út 1594 á Hólum og eru þar
margir sálmar með nótum.
Þessi kirkjusöngsbók hlaut
nafnið G r a 11 a r i í munni
manna og söngur eftir henni
var nefndur Grallarasöngur.
Nafnið grallari hefir fengið
ýmsar merkingar í málinu:
uppnefni á flasfengnu fólki
(Jón grallari, Gunna grallari),
svo er og kallaður pilsgopi,
stór skarkoli og fremri hluti
af löngu, þá er hún hefur
verið sundur skorin; grallara-
spói (léttúðugur maður); grall-
aralegur (var haft um ískyggi-
legt veður, eða óáreiðanlegan
mann og jafnvel í merking-
unni forneskjulegur); grall-
aralaus (forviða; „nú er ég svo
sem alveg grallaralaus" — nú
gengur alveg fram af mér).
Grallara brjótur er prestkenn-
ing hjá Bólu-Hjálmari.
Oddur b i s k u p Einarsson
skrifaði formála að fyrstu út-
gáfu Grallarans og er það
fyrsti íslenzkur leiðarvísir um
söng. Grallarinn var gefinn út
hvað eftir annað og VI. út-
gáfu fylgir eftirmáli, ritaður
af Þórði biskupi Þorlákssyni
og er sá eftirmáli kallaður
fyrsta söngfræði á íslandi, því
að þar er mönnum kennt að
þekkja nótur og syngja eftir
þeim; þar er einnig getið um
tónstiga, dúr og moll o.s. frv.
Þ e s s i eftirmáli var síðan
prentaður með hverri útgáfu
af Grallaranum eftir það, og
var hin eina söngfræði íslend-
inga um hálfa aðra öld. Nót-
umar voru alltaf táknaðar á
sama hátt, en talið er að þær
hafi v e r i ð orðnar úreltar
löngu áður en fyrsti Grallar-
inn kom út og muni því hafa
veitzt erfitt eða ekki hægt,
að 'syngja eftir þeim. Menn
lærðu lögin hver af öðrum,
mann fram að manni og þau
afbökuðust alla vega. Þannig
gekk þetta fram um miðja 19.
öld og voru íslendingar þá
mörgum öldum á eftir tíman-
um um söngmennt.
Það eru því ekki fagrar lýs-
ingar á kirkjusöngnum á fyrra
hluta 19. aldar, eins og sjá
má á þessum kafla úr grein
í blaðinu Norðanfara:
„Lagamyndir þessar (sálma-
lögin) eru reyndar nokkurs
konar lagleysur, með óteljandi
dillanda og hringlanda upp og
niður, stundum nærri því sitt
lag í hverju versi í sama
dálki, og víst sjaldgæft að
sami söngmaður syngi sama
lagið ætíð eins, heldur hefir
Grallarasöngur
söngur þessi í sér það frjáls-
ræði, að það má þá og þá
bregða sér á leik, þar og þar,
upp eða niður úr, stundum
svona, stimdum" hins vegar,
rétt eins og andinn inngefur
í það og það skipti, og sá andi
er ýmist andi heimskunnar,
vanþekkingarinnar e ð a til-
gjörðarinnar, en ávallt andi
smekkleysisins. Af því lögin
Framhald á bls. 5.
Hraðskeyti
Hraðskeyti sent til himna
frá *hönnunarskrifstofu jarðar
á tólftu stund hins tólfta dags
hins tólfta mánaðar:
Herra Drottinn; Vér sendum
hér með þúsundir bæna
sem þér hafið þrásinnis lagt oss
til þarfa nætur og daga
í tæplega tvöþúsund ár.
Vér þurfum þeirra ekki með.
Vér þörfnumst einnar allsherjarbænar
heppilegrar til hagrænna nota
á *hannaðri nútíma jörð.
Herra Drottinn; Sendið oss eina
allsherjarbæn.
Næsta geimfar til jarðar
er númer þi'íf fimm sjö
og heldur af stað á morgun
frá himnum klukkan tvö.
Hraðskeyti sent frá himnum
hádegi næsta dag:
Höfum móttekið hundrað kassa,
sem hér með kvittast fyrir,
fulia af fyrirbænum.
Ein þeirra reyndist með öllu
ónotuð. Sendist til baka.
Nægir yður nótt og dag
næstu þúsund ár.
Móttakið hana:
Ó Herra; Vertu mér syndugum líknsamur:
Páll H. Jónsson.
*Hönn — design (no.)
*Hanna — design (so.)
Hannar — Designer.
No explana'tion of abbreviations.
Ásmundur Loptson látinn
Framhald af bls. 1.
ar frá Hurðarbaki í Reykhóls-
dal, og stunduðu ungu hjónin
búskap fyrstu árin. Sigríður
elzta dóttir þeirra fæddist á
þeim árum, og 14. febrúar,
1887 fæddist Ásmundur. Sama
ár fluttu Sveinbjörn og Stein-
unn vestur um haf, bjuggu
tvö ár í Nýja íslandi og önn-
ur tvö í Winnipeg. Þaðan
fluttu þau vestur í Þingvalla-
byggð og staðnæmdust þar.
Sveinbjörn tók sér heimilis-
réttarland sem aðrir landnem-
ar og stundaði þar landbúnað
fyrstu árin, en 1904 keypti
hann verzlun í Churchbridge
og jók við landeign sína, rak
síðan búið og vérzlunina þar-
til 1908, að hann hætti við
búskapinn og lagði sig allan
niður við kaupsýslu.
Síðasta stórhátíðin er hald-
in var á gamla heimilinu áð-
urenn flutt var til Church-
bridge, hefir víst verið brúð-
kaup tveggja'elztu systkin-
anna. 14. febrúar 1907 kvænt-
ist Ásmundur Kristínu, dóttir
Guðmundar og Guðrúnar
Sveinbjörnsson, landnáms-
hjóna í Þingvalllabyggð, en
Sigríður systir hans giftist
Eyjólfi Gunnarsyni, er hafði
komið frá íslandi um aldamót.
Stóðu þarna tvenn brúðhjón
hhð við hhð í Concordia kirkj-
unni og bundu heit sín, en
hvert mannsbarn í byggðinni
mun hafa setið brúðkaups-
veizluna á eftir.
Börn Sveinbjarnar og Stein-
unnar voru 14, en aðeins 11
komust til fullorðins ára, 9
dætur og tveir synir. Nú eru
aðeins þrjár systur á lífi, þær
Mrs. Guðlaug Sveinson, í
Yorkton, Sask., Mrs. Kristín
Nelson í Prince Rupert, B.C.,
og Mrs. Margaret McLeod í
Victoria, B.C.
Kristín kona Ásmundar lézt
árið 1970, en hann hfir Svein-
björn (Stanley) sonur hans og
tvær dætur, Mrs, Runa Em-
ery í Long Beach, Calif., og
Mrs. Donald Christopherson
(Bertha) í Vancouver, B.C., 7
barnabörn og 15 barna-bama-
böm.