Birkibeinar - 01.05.1913, Blaðsíða 16

48
BIRKIBEINAR
inum (þ. að tala íslenzka tungu og halda fornum menn-
ingarsiðum vorum).
Gakk þú, skrælingi, um götur höfuðstaðarins og
!hygg að auglýsingum á götuhornum. Þar af munt
þú mega læra margan fróðleik. Þar sér þú concert
en ekki skrælingjaorðið samsöng; þar sér þú sálu-
hjálpar fest, en ekki hátíð; þar sér þú Ködudsalg en
ekki kjötbúð. Og margt sér þú fleira. sem oflangt
yrði að telja. En finnst þér eigi sem þú horfir móti
upprennandi sólu, er þú kemur að þeim miklu upp-
eldisstofnunum, er bio nefnast. Fyrst er þá nafnið
Það er ekki skrælingjaþefur af því. Aðrar þjóðir
nefna þetta biographtheater meðal annara nafna.
Þetta er grískusletta dregin af orðinu ftóog (= líf) og
ypcKpý (= [skrift], málverk) og ttécupov (= leikhús)
|). e. kvikmyndaleikhús. Nú er það sjálfsögð hæverska
fyrir oss, er tölum þó enn að mestu leyti íslenzku,
sem er skrælingjamál í augum fyrnefndra velgjörðar-
manna þjóðarinnar, að sýna það í framkvæmd, að vér
þykjumst eigi enn til þess færir að beita svo löngum
menningarorðum sem aðrar þjóðir1). Fyrir því tök-
um vér aðeins fyrsta hluta orðsins og köllum bio.
Og menn fara á bio (þ. e. lífið). En auk þessa
fagra nafns, munt þú sjá þar auglýsingar á einu
menningarmálinu, dönsku, sem á fá orð óskæld frá
því, sem áður var, er sú þjóð var svo raunalega
stödd, að hún talaði sama mál sem vér. Þar sér þú
muninn.
Og miklir gæfumenn eru þeir; sem nú eru að al-
ast upp! Því að nú koma á hverju ári danskir lista-
menn til þess að vekja eftirtekt þeirra á öllum þess-
um menningarlindum og sérstaklega kenna þeim að
fara á bíó. Þvi að listamennirnir haf hér talandi
bíó; (sbr. Aladdin og Oliver Tvist, er þeir sýndu hér).
Eða að hugsa sér þá hamingju að geta komið
aurum sínum á réttan stað og þurfa eigi að láta
þá renna til islenzkra leikanda.
Hver veit nema Eyjólfur hressist, ef þessu fer
fram- Egomet.
Athuglð auglýsinguna um islenzka fánann.
i) Höfum vér þar stórþjóðina Dani til fyrirmyndar, sem
tiafa gert bil úr autamobil.
Gjalddagi Birkibeina er í júlí ár
hvert.
Réttarstaða íslands.
Hin síðari ár hefir mest borið á dönskum mála-
flækjumanni, er ritað hefir um réttindi íslands, eða
réttleysi. Er það næsta undarlegt, hversu mikið hefir
verið um hann rætt hér á landi. Þvi að hans nafn
er á hvers mans vörum, en fáir sem engir nefna þá
Lundborg og Gjelsvik, er telja oss eiga fullan rétt til
sjálfstæðis og fullveldis. Eða á Knud Berlin alla sína
frægð bér á landi samverkamanni sínum að þakka,
Valtý í Eimreiðinni? Víst er um það að Valtýr féll
í stafi og kallaði upp yfir sig: hér verður eigi í móti
mælt.
Nú kann þó sú breyting að verða á þessu, að
minst verði á nafn Einars Árnasonar i þessu máli;
því að alla dagana má vænta þess, að Knytlingar
láti hann sæta ónáð sinni og atyrðum fyrir þá dul,
sem hann ætlar sér, að knésetja þá alla og rekja
„Knútinn“ allan upp.
Einar hefir nú fyrir nokkru lokið við allmikið
rit um réttarstöðu íslands. Fekk hann fyrir verðlaun
úr sjóði Jóns Sigurðssonar. Er nú bókin fullprent-
uð og kemur út með þjóðvinafélagsbókunum.
Þetta er efalaust þarfasta og bezta bókin, sem
út hefir komið á þessari öld og þótt lengra væri leit-
að. Ef almenningur les hana og Ríkisréttindi Islands
þá er auðgert fyrir hann að verjast munnskálpum
Knytlinga og knytlingabræðra, sem telja oss réttlausa.
Ein hin sjálfsagðasta fjárveiting á þingi verður
sú, að leggja fram nægt fé til þess að bókin geti kom-
ið út á þýzku.
Alt í grænum sjó
heitir gamanleikur, er stúdentar sýndu í Reykja-
vík. Var þar hin bezta skemtun, því að gamanið
var græzkulaust. En það slys vildi til að Einar Hjör-
leífsson lét bæjarfógeta banna að leika áfram, af því
að hann þóttist verða hart úti. Ætla rná að þetta
hefði eigi komið fyrir, ef hann hefði sjálfur séð leik-
inn. Blaðadeila allmikil er orðin úr þessu máli, og
fyrirlestrar tveir hafa verið haldnir um það, er hvor-
tveggja mun verða gefinn út. Verður þá tækifæri
til að geta nánar aðalatriða.
Stefnan í leiknum var að henda gaman að „bræð-
inginum“ og „grútinum“ og þeim mönnum, sem orð-
ið hafa tví- og þrísaga í frelsismáli þjóðarinnar á árs-
fresti. Og sæmir það vel ungum námsmönnum að
lemja þá menn svipuólum háðsins, sem bregðast hug-
sjónum sínum og annara. Einkum í slíku máli.
Félagsprentsmiðjan.