Birkibeinar - 01.05.1913, Blaðsíða 14

46
BIRKIBEINAR
ar hver maður bankastjórnarinnar fæst mjög við op-
inber mál og hafa ekki hykað við að koma fram sem
ákveðnir flokksmenn í opinberum málum né að skrifa
í blöðin.
Ef bankanum stendur voði af því, að óbreyttir
starfsmenn leyni því ekki, að þeir hafi sjálfstæða skoð-
un á landsmálum, þá ætti honum ekki að vera betra
að aðalmennirnir busli leynt og ljóst í pólitík.
H.
Næsta þing.
Vonandi er að Alþingi gætijþess nú í ár, sem
það gætti ekki í fyrra. Hvers gætti það ekki í fyrra
munt þú spyrja, góðgjarn lesari? Skal hér talið hrafl
af því.
Til er mál, sem kallað er „sambandsmál“. Það
settu menn þó heldur að nefna sjálfstœðismál, því
að samband þarf eigi að vera samfara sjálfstæði; og
sjálfstæðið verður vafalaust fullkomnast án sambands
En sjálfstæði heimtum vér samkvæmt eðlisrétti, sögu-
rétti og lagarétti vorum. Samband viljum vér því að-
eins að þar sé sjálfstæði samfara. — Þessu máli vék
nú svo við á síðasta þingi, að vér höfðum gengið
svo Iangt til samkomulags við Dani 1909, sem fært
var. En þeir höfðu svívirt Alþingi með því, að taka
eigi málið til meðferðar. Þingið 1911 (þ. e. meirihl.)
leit því svo á málið, að eigi gæti komið til greina að
vér hreyfðum því, fyr en Danir kæmi og segði að þeir
vildi ganga að boðum vorum 1909. Að öðrum kosti
gerði þingið þjóðinni og sjálfu sér óvirðing og væri
þá Iítil Jvon lotningar annarstaðar að, ef vér gættim
■eigi sóma vors sjálfir. Þingið i fyrra gœtti eigi
þessa (þ. e. sambandsflokkurinn).
Þessa bið eg og alla góða menn að minnast, að
Alþingi er kosið til þess, að fjalla um þau mál, er
konungur afhenti oss til meðferðar með stjórnar-
skránni. En í því felst hitt, að það hefir eigi vald
til þess að ráða neinu til lykta um samband vort við
aðra þjóð, nema því að eins að kjósendur bafi feng-
ið því sérstaka heimild til þess. Og vafalaust er
það eitt fullkomlega rétt, að þar tii kjörinn þjóðfund-
ur fáist við slík mál. Þó mátti til sanns vegar fær-
ast, að þingið 1909 hefði fengið slíkt umboð með
kosningunum 1908, sem fyr var nefnt. En þingið
1912 hafði alls einga heimild til að hreyfa við samn-
ingum við aðra þjóð. Þessa gœtti það eigi (þ. e.
meirihl, sambandsflokkurinn).
Það var kosið til þess, að fjalla um stjórnar-
skrármálið. En þess gœtti það eigi (þ. e. meirihl).
Nú er vonandi að næsta þing gæti þess, að láta
„sambandsmálinu“ óhreyft, og að vinna samvizku-
samlega að stjórnarskránni.
En eigi mun til saka, þótt þingmálafundir láti
þingið vita það skýlaust, að þeir krefjist þessaafþví.
Stjórnarskráin verður að losna við
1. Vitleysisákvæðið um ríkisráð Dana1).
2. Konungkjörna þingmenn.
3. Tvískipting þingsins.
Þá er nauðsyn á að koma inn í stjórnarskrána
jafnrétti allra fullveðja mannatil þingkosninga, kvenna
jafnt sam karla. Og einna mest ástæða er til að þar
standi skýrt ákvæði um, að til samþyktar á nýjum
sáttmála um samband íslands við annað riki þurfi
annaðhvort alþjóðaratkvœH, eða þjóðfund (sbr. hér
að framan um valdsvið þingsins). Vísa ég að öðru
leyti um þetta mál tii ræðu minnar á stúdentafundi í
Khöfn 1912 (Birkibeinar II. ár, bls. 26—28).
Þá er og sjálfsagt að ganga svo frá stjórnar-
skránni, að afnema megi eftirlaunalögin með öllu.
Er og sennilegt að því verði allir fylgjandi, því að
sanngirni mælir með því, að aukin verði laun sumra
embættismanna eða sett réttlátari ákvæði um hækk-
andi laun, en varhugavert að hreyfa því máli fyr en
eftirlaun eru afnumin.
Næsta þing verður að stuðla að því með vitur-
legum ráðum, að skipagöngur komi í vorar hendur.
(Sjá þar um ritgerð mína í þessum árg. Bb. 9 - 29).
Það verður og ef auðið er að hitta ráð til þess,
að verðbréf vor seljist á erlendum markaði, einkum
i Parísarborg og í Lundúnum. Má vænta þess, að
bankastjórnin búi ]>að mál vel og viturlega undir
þingið.
Þá ætti þingið nú að manna sig upp og
og setja með lögum á stofn allsherjar ábyrgðarfélag,
innlent. Því að fátt er ver farið, en sá peningastraum-
ur, sem rennur í allskonar ábyrgðir út úr félausu landi
voru, og kemur aldrei aftur.
Full ástæða mun og verða til þess að athuga
farmtollinn, því að hann hefir reynst óhæfur í niörgu
sem von var.
Yfir höfuð þarf þing þetta að hafa vakandi auga
á öllum þeim hlutum, er lúta að því, að fram gangi
stefna vor, sem viljum hafa Island fyrir Islendinga.
!) Birkibeinai, II. úr, 4. tbl., bls. 27 -28.