Ingólfur


Ingólfur - 18.08.1907, Blaðsíða 1

Ingólfur - 18.08.1907, Blaðsíða 1
INGÓLFUR V. árg. Ueykjavík, suiiiiudaginii 18. ágúst 1907. 33 blaö siissisisisisiiSSJSiissiiSsiisfsrsrsrsrsssiSisrsrsíSiSísrs •Iixs<í>ir\a.r kemur út að minsla kosti einu sinni í viku. Verð árgangsins 3 krónur innanlands, er borgist fyrir 1. ágúst. Erlendis 4 kr., er borg- ist fyrirfram. Uppsögn bundin við áramót, ógild nema skrifleg sé og komin til ritstj. 1. nóv. isjs!srsrsjsjsrstsísjsisrsjsisisis!sisisrs!sis?sís!s.!sss!s Fossar og skógar. Þessa skýrslu um löggjöf Norðmanna um fossa og skóga höfum vér tekið eftir síða>ta blaði Hugins: „Austmenn [skipuðu nefnd manna i september 1906 til þess að semja frum: varp til la°;a um, hverjir eiguast megi skóga, foisa, náma og þess konar í Noregi. Nefndin hefir nú lokið st rfi sínu. Húu skiftir í þrjá flokka þeim sem mega fá eignar-rétt yflr þessum hlutum, 1.) Rikið, sveitir, og borgarar mega eignast það án lnyfis eða skildaga. Hinir flokkarnir eru 2) norsk f'élög ábyrgðarlaus og 3) erlendir menn og hlutafélög þar sem meira en lj8 bluti fjárins er útlendur (útlend félög.) Þessi ákvæði eru um skóg: Erlendir menn eða erlend félög mega ekki eignast meiraen 100 teiga (hektar) af skógi, Norsk félög ábyrgðarlaus fá skóga því aðeins að það brjóti ekki bág við hag ríkisins. Er þess jafnan gætt áður leyfl sé veitt; en leyfisins má ekki án vera- Um fossa er svo tiltekið : Fœrri hestöfl ^en 500 eru öllum heimil. Til þess að eignast meira afl hafa uorsk félög rétt, ef þau eiga heima í Noregi, stjórn þeirra er alveg torsk og ef þau vilja játast undir nauf- synlegt eftirlit með því að 2/3 afstofn- fénu haldist í höndum landsmanna. Er- lendir menn og ábyrgðarlauj íélög öunur en nú .voru nefnd geta fengið konungsleyfl til þess að eignast fossa og nota þá, ef hag hins opinbera er eigi spiit, en konungur verður að setja skilyrði. Hin helztu eru: hörð ákvæði um að byrjað sé að hagnýta fossinn innan tiltekins tíma, og hörð ákvæði móti því, að hætt sé starfinu eða það minkað niður úr því, sem leyfið tiltek- ur minst. Ef tiltók eru skal hafa norska umsjónarmenn, norska verka- menn og norskt efni. Banna skal að ganga í nokkurn félagsskap til þess að hækka verð, nema það sé með leyfi ráðuneytisins. Ekki má flytja starfafl úr landi án leyfis. Skylda má eigand- ann að láta 5% af starfsaflinn af hendi við sveitina og aðra 5°/o vi°" ríkið, hvorttveggja eftir hámarki. verðs, er ráðuneyti setur (framleiðslu kostn- aður -f 10% ágóða) Fossinn skal verða eign ríkisins án endurgjalds eftir 60 — 80 ár eða í lengsta lagi 99 ár, ef sérstaklega stendur á. Það sem ríkið eignast er: aJiur nmbúnaður til breyt- inga á farvegi og rensli vatnsins, svo sem ítíflugarðar, skurðir, jarðgöng, þrór lokræsi o. fl. og auk þess land það sem fylgt heflr aflstöðinni og réttindi. Aðra hluti borgar ríkið eftir mati, ef starfseminni á að haida áfram. Á 35. ári má, ríkið kaupa stöðina og síðan tíunda hvert ár. Til kaup- auna verður að segja 5 árum áður. Fossinn, landið og réttindin skal borga því, sem leyfishafi vitanlega hefir gefið fyrir, annað eftir gangverði. íslendingar geta hér af lært að láta ekki ginna sig til að selja fossa og fasteignir tryggingarlaust." Þessum ályktunarorðum Hugins verða efalaust margir til að taka illa. Munu þeir segja að stjórnin okkar hafi haft opin augu og séð við lekanum. Deila má um landkosti hjá oss, deila má um hvor réttara sjái, sá sem lastar landið, eða sá sem segir drjúpa smjör af hverju strái. Hitt verður eigi deilt um að ísland er fossaland. Nú er það alkunna, að vatnsafl er nú haft meir til iðnaðar en nokkru sinni fyrr. Eru því fossar dýrmæt eign. Austmenn hafa selt Englum fjölda fossa undan- farin ár og eru orðnir næsta áhyggja- fullir yfir því og vilja reisa rammar skorður við því, að erlendar þjóðir eigi kjörgripi landsins. Af þessu leiðir nú, að erlendir menn eru farnir að hafa augastað á íslandi til fossakaupa. Og er eftirspurn eftir þeim vex, hækka þeir í verfi. Mun þá mörgum þykja fýsilegt að selja fyrir ærið fé þá hluti, sem þeir hafa engar tekjur af. Er oss þa æiin bætta ef ekkert er gert af hálfu Alþingis til að vernda fossa og aðrar fasteignir vorar. Sú h*tta er að vér verðum leiguliðar erleudra auð- manna á a ttjörð vorri og verkalýður í verksmiðjum þeirra, týnuin tungu vorri og þjóðe ni og leiðum líftjón yfir þjóð vora. íslerzka stjórnin heflr því talið \aö ráðlcgt, að reisa skorður við fossa- kaupum erlendra manna, þeirra er ein- göngu horfa til fjárgróða; erlcndra manna, hygg að því, lesari góður. Stjórnin hefir sóð það rétt, að osser lif«nauðsyn að reisa skorður við því að erlendir menn nái þessum eignum. Og hún hefir látið semja frumvarp til laga í þessu skyni. En hún hefði átt að láta annan vitrari mann gera það. Því að þar eru mjög lítilfjörlegar tryggingar settar og vantar flest ákvæði, sem veruleg vörn er í. Þar er t. a. m. ekki neitt tiltekið um, hve mikill hluti veltufjár eigi að vera í höndum landsmanna. Þar eru engin tímatakmörk sett. Þar er hvorki sveitinni né landinu áskilinn neinn hluti af starfsaflinu. Þar eru engar reglur settar um, hvort flytja megi starfsafl úr landi eða með hverju verði landið skuli fá afl, ef það vill. Þar er landinu enginn kauparéttur áskilinn og því síður svo ákveðið að það skuli eigi fossana endurgjaldslaust eftir tiltekinn árafjölda. í þess stað eru nokkrar greinar um eignarnám á fossum, þegar almenningsheill krefst þess til mannvirkja í þarfir landsins eða sveitarfélaga. Það eru öll réttindin sem landinu eru ætluð. En þótt almenningsheill væri undir því komin, að landið næði umráðum yflr fo-sum af öðrum ántæð- um, þá heimila lögin það ekki. Þar segir að konungur megi veita leyfi öðrum en þeim, sem lögin veita heimild, og er svo mælt fyrir að skilyrði megi setja um notkun vatnsafhins, en ekki að skilyrði skuli setja og því síð- ur, hver skilyrði. E;ns og menn sjá er gert ráð fyrir að stjóruin sé ætið góð og vitur og að lögin þurflþvi tkki að vera annað en heimild fyrir hana til þess að neyta gAfuanna.. Ei þótt hér vanti niargt og suint harla merkilegt, þá hverfur það alt og er eins og krækiber í helvíti í saman- burði við það þjóðarmorð, sem þessi innlimunarlog stefna að. — Stjóru ís- lands, höfundur þcssa frumvarps, þyk- ist ætla að reisa skorður við fossa- kaupum erlendra manna. Eu hún ætl- ar þó öllum þeim mannskepnum, sem eiga heima i — Dauaveldi, fullan ó-. skoraðaa rétt á móts við oss, íslend- inga. Danir eru þá ekki lengur er- lendir menn hér á landi, ekki Færey- ingar, ekki skrælingjar á Grænlandi og ekki sótsvartar keriingar á Vestur- heimseyjunum dönsku. Þó er nú ekki sennilegt að stjórn vor kalli þetta fólk Islendinga. Hitt mun heldur að hún kalli íflendinga og aðra ríkisbrœður!! þeirra Dani. Hún vill með öðrum orð- um gera lög um það að vér séum danskir Islendingar. Nú er mér geug- ið, sagði geit, áður var ég full og feit. Eu þótt þetta nafa sé veglegt, þá er þó þetta happaverk stjórnarinnar fyrirheit um meira en nafnið eintómt. Nafnfestin fylgir og er hún ekki slæ- leg. Húh er sú, að lögin veita Don- um í raun og veru einkaleyfi til kaupa á fossum hér á land , því að þau hafa þá afleiðing eina, að bægja ölluin keppi- nautum Dana burt. Eftir Jjeim lógum þyrf'ti og enginn kaupandi að snúa sér til Islendinga viðvíkjandi slikum kaup- um, þeir gætu haft stórabróður fyrir milligöngumann. Danski bróðir, rikis- bróðir, stóribróðir gæti þá náð tangar- haldi á því, sem hann fyndi hér fé- mætast og helzt væri eftirspurn eftir, síðan gæti hann miðlað óðruin þjóðum af því og keypt þær til lið/eisiu við sig og gegn oss með vorum eigin eign- um. „Bind þú mig, stóri bróðir, svo að þú getir setið á mér eins og þér er hægast", á litli bróðir að segja. Skárri er það nú bróðurástin. Þetta frumvarp verður efalaust til pess, að ritað verður í æfisbgu höf- undarins, Hannesar Hafsteins: „ísland fekk það seinna að sjá, að sonur þess kunni að berjast." Þeir menn eru ráðbanar þjóðarinnar, er vilja setja slik lög. <Joh;Á.<ú}íh '&srsAJfc* Yfir-skógarvó'rðurinn. Dýr búfræðingur. [-.Eitt þeirra nýaiæla, sem stjórnin hcfir borið í'ram i frumvörpum sínum á alþingi nú, 'er stofnun yfirslfógarvarð- arembættis með 5000 — fimm þúsurtd — króna árlauuum og eftirlaunarétti. Skógarverði þessum er ætlað að hafa unisjón yfir skóg ækt og sandgræðslu í landinu og hafa undir sér fjóra skðg- græðslumenn. Nýmæli þetta hefir vakið afarmikla eftirtekt og mælst lítt fyrir. Ber þar til hvorttveggja, að mönnum dylst brýn nauðsýn á þessu nýja embætti og ofbýð- ur hin gífurlegu laun, sem stjórnin vill stiuga að þessum nýbakaða starfsmanni þegar á fyrsta ári. Er þó víst, að starfið eykst mjög þegar árin líða og er þá samkvæmt venju áreiðanlegt að sanngjarnt og sjálfsagt þykir að starfs- maðurinn fái hærri laun, eftir því sem vinnan vex og hann þjónar henni Jeng- ur. Byrjunnrlaunin eru 5000 krónur, meðan lítið sem ekkert er að sýsla; 10000 muudi þá ekki verða ofmikið hlutfallslega eftir svo sem fimm til 10 ár! Aðrir starfsmenn í þaifir landbúnað- arins, sem gegna miklu vandameiri og margháttaðri störfum hafa haft átta hundruð til 1000 kr. að byrjunarlaun- um og enn eru laun þeirra ekki meira en 16 hundruð krónur eftir margra ára starf. Ea yfirskógarvörðurinn á að fá 5000 krónur, svona til að byrja með, tveim fimtu meira en póstmeistara lands- ins hefir verið borgað til þessa fyrir mjög um'angsmikið og ábyrgðarmikið starf, sem þó hefir þótt sómasamlega borgað. Hvað kemur til þess, að stjórnin er svo áfjáð að stofna embætti þetta upp úr þurru og v 11 launa það svona ör- látle^ a ? Menn hafa ekki getað skilið það til fulls að þessu og enga skýring á því fengið — en nú er sanna ástæðan loksins komið upp úr kafinu. Löggjöfin á „Botniu". Umboðsmaður ráðherrans, Klemens Jónsson landritari, skírði þetta dular- fulla tiltæki hreinskilnislega, eða rétt- ara sagt í heilagri eiufeldni, við um- ræðurnar á „eldhúsdaginn" 12. þ. m. Skúli Thortddsen hafði vikið að því í ræðu sinni að stjórnin f'æri gálauslega með /é landssjóðs í lauuahækkunum og stofnun nýrra hálaunaðra embætta og nefndi til dæmis skógarvarðarembættið. Því svaraði Kl. J. svo, að fyrst í vor þegar hann hefði rekið augun í þessa launaupphæð, þá hetði sér þótt hún afskaplega há, verið henni alger- lcga mótfallinn og ekki þótt bún taka neinu tali. Ea — svo hefði hann fengið þá skýringu, að ekki kæmi til nokkurra mála að breyta þessu, því að alþingismenn liefðu afdráttarlaust lofað þeim Prytz og Byder úti í „Botuíu" í fyrra sumor, að stofna em- bætti þetta með þessum kjörum! Það var sem vindþytur færi iim sal-

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.