Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 05.12.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 05.12.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. CÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJ AfgrciSslu- og innhcimtum.: >ÓR. S. ÞORLÁKSSON. Bankastræti 11. Talsírai 359. Nr. 57. Reykjavík, 5. desember 1916. XI. arg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. I J Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í likavirilun Sigfúsor Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yf irr jettarmálaf œrslumao ux. LÆKJARGATA a. Venjulega heima kl. 4—7 síCd. Nýprentað: Búnir eftir Magnús Gíslason. I kápu á 1 kr. í bandi á 2 kr. Fæst hjá bóksölum. Brynj. Magnússon. Ljóða-bók Hannesar Hafsteins. Ritstjóri Lögrjettu hefur beðið mig um nokkrar línur í blaS sitt í tilefni af því, aS ljóS Hannesar Hafsteins eru komin út. Jeg hef um all-langt, skeiS fremur fengist við annaS en aS dæma um bækur á prenti. Mjer er ekki orSiS það tamt. Enda hugsa jeg mjer aS gera þessar línur fremur aS rabbi en ritdómi. Hugurinn hvarflar aftur i tímann um 31—35 ár. Jeg kom til Kaup- mannahafnar 1881 og fór þaSan 1885. Þau ár var Hánnes Hafstein þar. Og 1881 varS hann tvítugur Jeg veit ekki, hvort nokkrum er kunnugt um íslending, sem hafi ver- iS meira bráSþroska en Hannes Haf- stein. Á þessum árum ljet hann, stund- um dag eftir dag, rigna yfir okkur vini sína ljóSum, sem okkur fundust merkilegir viSburSir í bókmentum þjóöarinnar — og voru þaS líka. LjóS þessa tvítuga manns hafa orSiS „klassisk". Þau hafa veriS á vörum hvers íslendings, sem nokkurn tíma hefur tekiS sjer ljóö í munn. Menn hafa vitnaS til þeirra, aS sínu leyti eins og til alþektra málshátta. Börn- in hafa lært þau í skólum og heima- húsum. Menn hafa lesið þau og sung- io' í ölteiti. Og prestarnir hafa farið meS erindi úr þeim á prjedikunar- stólnum. Snild hans hafði nokkuö lamandi áhif á suma okkar. Hann orti svo vel, aS þeir höfSu ekki lengur ánægju af aS yrkja sjálfir, af því aS þeir fundu, hve miklu betur honum ljet þaS. Svo var aS minsta kosti um þann, er rit- ar þessar l'mur. Farandspákona náSi einu sinni í hann á þessum árum. Hún vissi ekk- ert um hann, hver hann væri, nje hvaðan hann væri. Hún sagði honum, aS þaS ætti fyrir honum að liggja aS verða æSstur maSur á sínu landi. Við höfSum enga ofsatrú á spádómum á þeim árunum. En þessi spádómur þótti okkur, vinum hans, sennilegur. Hann var friSastur sýnum, gerfileg- astur og glæsilegastur íslendingur, sem viS höfSum sjeS. Hann var, eins og Snorri Sturluson kveöur aS orSi um Ólaf Tryggvason, „allra manna glaðastur". Hann virtist fædd- Myndin sýnir Vilhjálm Þýskaiandskeisara og Rupprecht Bayarakrón- prins, sem hefur yfirstjórn þýska hersins á vígstöSvunum hjá Somme, og er mynclin tekin þar siSastl. haust, er keisarinn kom þar í heimsókn. ur til þess að verða gæfumaSur. Og metorð og völd töldum viS ab' sjálfsögSu gæfu. En hvaS sem því leið, þurftum viS ekki aS fá neina spákonu til þess aS segja okkur þaS, aS hann mundi verSa talinn meS mestu skáldum íslendinga. ViS vorum ekki i neinum vafa um, aS hann var o r S i n n það. Ljóðabók hans kom út 1893. Jeg gat þá um hana í Lögbergi. Þá grein hafa víst fæstir lesendur Lögrjettu lesið. Mjer finst greinin ekki fjarri lagi, þegar jeg les hana nú, eftir 23 ár frá því er hún var rituS. Ef til vill virða lesendur blaSsins mjer á hægra veg, aS jeg setji hjer meginkjarna ummælanna: „Langflest af kvæSunum i þessari bók eru ort áSur en höfundurinn varS 25 ára gamall, enda blasir ekki viS manni jafn-mikil andleg æska í neinni íslenskri bók eins og þessari. Ekki sú æska, sem er í vandræSum meS form- ið, nje heldur sú æska, sem lánar hugsanir eldri og reyndari manna. Fullkomnara form en þaS, sem er á flestum þessum kvæSum, hefur naum- ast nokkurt íslenskt skáld haft aS bjóSa. Og kvæSi Hannesar Hafsteins eru svo frumleg, aS það mun þegar alment viðurkent, að meS þeim hefjist nýtt tímabil í sögu ljóðskáldskapar- ins hjá þjóð vorri. Hjer er um þá æsku aö ræSa, sem ekki þekkir til neinnar þreytu, þá æsku, sem skilyrS - islaust elskar kraftinn og lifsnautn- ina, án þess að hirSa mikið um hiö siSferSislega gildi, þá æsku, sem enn hefur ekki fengið tíma til þessaSvirSa fyrir sjer mannheiminn meS hans fá- tækt og fallvelti, hans sorg og sökn- uSi, hans eymd og óláni, með sjer- staklega mikilli hluttekningu.------------ --------— „ÞaS er ekki nema sjálf- sagt, stendur í óslítandi sambandi við æskusvipinn á kvæSunum, aS alvar- an og reynslan, sem kemur fram í þeim, er aS sínu leyti minni en and- inn og fjóris. Þó eru til kvæSi í bók- inni, einkum í síSari hluta hennar, sem kveSa nokkuS viS annan tón en meginþorri ljóSanna. Undiralda lífs- reynslunnar er þar þyngri, alvaran slerkari; þaS er eins og dýpra sje eft- ir þeim grafiS í hjartanu. Þessi kvæði benda á hærra stig, göfugri þroska, æSri andans tign, en viS manni blas- ir í meginþorra bókarinnar, Það eru þessi kvæb'i, sem koma oss til aS standa á öndinni af eftirvænting eft- ir næstu bók Hannesar Hafsteins, bókinni, sem sýnir oss aS fullu hans andlega útsýni á fullorSinsárunum, tónunum frá instu strengjunum í hjarta hans og sál, sem auösjáanlega eiga enn eftir aS syngjast, ef til vill af því, aS þeir strengir liggja enn ósnortnir." Og nú er „næsta bókin" komin. Spádómurinn hefur rætst, eins og all- ir vita. Hannes Hafstein hefur tví- vegis orSiS æSstur maSur á sínu landi. Og hann hefur sem embættismaSur, stjórnmálamaSur og bankastjóri haft um margt aS hugsa. Svo að þaS er ekkert undarlegt aS biðin hefur orS- iS löng. Skálddísin er afbrýðisöm og krefst þess, aS sjer sje sint — annars fari hún. Framkvæmd veraldlegra efna er það líka. Og ávalt er torvelt aS þjóna tveimur herrum — þó aS þeir sjeu margir, sem veitir örSugt aS átta sig á þvi. Mörg af ljóðum nýju bókarinnar, sem ekki voru í gömlu bókinni, hafa birtst hjer og þar. Samt ekki nærri því öll. Og sum þeirra, sem ekki hafa verið birt áSur, eru meS yndislegustu kvæðum bókarinnar. Engum getur dulist þaS, að streng- irnir eru orðnir margir, tónsviSið mikiS. ÞaS nær, til dæmis aS taka, frá hinu rammasta háði um þjóSlíf vort upp í viðkvæmus-tu ástarljóð til Iands og þjóöar. Skáldið vill ekki hæða háðið, því háÖ er það sem land vort þarf. Það er einasta óskaráðið til útrýmingar á þrældómsarf. Jeg efast um, að jafn-skoplegar og neySarlegar háSdcmbur hafi íslend- ingar yfir sig fengiS eins og frá 1 fannesi Hafstein, síSan er Jónas Hallgrimsson ljet þess getiS, aS djöf- ullinn hefSi ekki fundiS annaö en„ein- tómar kvarnir" í höfuSskeljum þeirra, og aS þeir heföu ekki viljaS Ieysa af sjer asnakjálkana, af því aS þeir ætl- uðu að hafa þá á dómsdegi sjer til rjettlætingar. Jafnvel Geysir veröur Hannesi Hafstein að ímynd amlóða- skaparins með þjóð sinni, þegar hann sendist meS dyn upp í loft og hátt við gráfölan himin bar og heljar reykmökkum frá sjer vatt, en brast að ofan og bugSaðist þar, hver bunan annari hratt, uns máttlaust, sifrandi soðvatn í sömu holuna datt. Og ekki er heldur bætandi á napur- leikann í kvæSinu um Þingvallarfund- inn, sem gengur svo tregt, af því aS enginn finnur forsprakkana, fundarboðsins árdagshana, uns ekkert verður úr honum annaS en þaS aS Hoppa um völlinn heftir jálkar. Hundum baetast roð og dálkar. Yfir blakta frelsis-fálkar. En annars ölltt óhætt, þó aS alt gangi nokkuS sigalega og allar hugsjónir kafni í glamrintt og gjálfrinu, því aS það er enn til nasl að borða, V. B. K. Vandaðar vörur. Ódýrar vörur. Ljereft, bl. og óbl. — Tvisttau. — Lakaljereft. — Rekkjuvoðir, Kjólatau. — Cheviot. — Alklæði. — Cachemire, Flauel, Silki, TJU og Bómull. Gardínutau. — Fatatau. — Prjónavörur allskonar. Regnkápur. — Gólfteppi. Pappír og' ritföng*. Sólaleður og skósmíðavörur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. Fulltrúi óiskast. Stórt útflutningsfirma i Bretlandi óskar eftir duglegum og röskum manni, sem hefur verslunarþekkingu, til þess aS vera fulltrúi sinn á ís- landi viS sölu erlendra vara og kaup á íslenskum afurSum. —¦ Þar eS byrjunarlaun verða 3000 krónur og árleg jöfn kauphækkun þangað til komnar eru 5000 krónur, er þess krafist aS viðkomandi helgi firmanu alla starfskrafta sína og óskiftan áhuga. Umsóknir, ritaðar á ensku eða dönsku, ásamt nákvæmum upplýsing- um um hæfileika umsækjandans og meðmælum, sendist „Lögrjettu", merktar „100". eða, eins og stendur i „Vögguvísum" : Bara ef lúsin íslensk er, er þjer bitið sómi — þar sem líka þjóðarskútan liggur nú við landstjóra. Og svo er við hliðina á þessum sáru napuryrðum önnur eins kvæSi og Ástarjátningin til íslands, þar sem skáldiS veit ekki, hvort móðirin blíð eða mærin í þjer á metunum drjúgara vegur, og AldamótaljóSin, sem eru í senn eitthvert viðkvæmasta og efnisrík- asta ættjarSarkvæði, sem vjer höfum eignast, og ætti sífelt að vera i minni hvers mannsbarns á íslandi. TónsviSiS nær frá ömurlegasta hryllingi viS dularmögn tilverunnar upp í tærasta yndi náttúrunnar og lífsins. Jeg veit ekki, hvort kvæSiS „SlæS- ingur" hefur verið óprentaS hingaS til, eSa hvort mjer hefur sjest yfir það. Jeg trúi því naumast, aS jeg hefSi gleymt því, ef jeg hefSi sjeS það, gleymt þessari nepju, er næðir yfir bera jökulskalla, gleymt þessari vetrarnótt, er engin glæta grisjar grafarhúm við útburðanna dysjar, gleymt þessum gjósti, sem í glærunum líður, þcgar gegnum fjallið dauður maður ríður, gleymt tröllunum, sem troða sjer á kaf inn í fjöllin, látast öll vera orðin að steini, en eru viSsjárverS samt: Ei er háskalaust þó, þvi mannahugir margir eru á ferli, og mannaþef'r í helli — hjá kelli. En viS hliSina á þessu eru, ekki að eins í þessari bók, heldur í hugum allra íslendinga, svo glampandi, ljós- þrungnar náttúrulýsingar eftir Hann- e.-' Hafstein, aS þangaS hafa íslensk skáld komist, en ekki lengra — aS ógleymdum vísunum hans um þaS, aö þaS er „himneskt aS lifa". Jeg ætla aS fara fljótt yfir. Því minni ástæða er til. að f jölyrSa, sem hver læs maSur á Islandi mundi lesa þessa bók, þó aS ekkert væri um hana ritað. Tónsviðið nær frá alt aS því óhemjulegri starfs- og bardagaþrá hins kappgjarna manns, sem óttast jafnvel ekki skipbrotiS, því aS alt af má fá annað skip og annað föruneyti — niSur í átakanlega þreytu hins reynda manns, sem er hræddur um, aS hann muni vera farinn „aS lifa sjálfan sig". Það nær frá dálítið ljettúSarkendri dýrkun holdlegrar fegurðar upp í tár- hreinustu ástar-tilbeiSslu. ÞaS nær niður í hina dimmustu örvænting: Jeg bíð á bergsnös kaldri með blóðug ólífs sár. Jeg stari á veglausa víðátt og voðageimur hár ómar af auðnartómleik. —¦ — Svo magnlaus, helkaldur harmur og hjartans svíðandi kvöl mjer alein opnað fá sjón yfir ókomna tímans böl. Jeg er ei söngvinn svanur nje sviffrár valur. Nei! Veikur og vesall maður, sem veld minum hórmum ei. En þaS nær lika upp i þær hæðir, þar sem skáldiö sjer í sólþokuhylling, hve sorgin og gleðin mætast, og óljóst órar mig fyrir að andansvon muni rætast. LeiSin er löng frá naprasta háSi og ljettúSarkendum galsa upp i „sól- þokuhyllinguna", þar sem leitandi og harmþrunginn mannsandinn fer aS koma auga á ráSninguna á gátu til- verunnar. Og margir eru hliSarstig- irnir á þeirri leið. ÞaS er eins og Hannes Hafstein eigi nokkurn veginn jafn-veí heima á öllum þeim vegum, þegar hann fer aS yrkja. Hann gefur okkur litla vitneskju um þaS, hvernig insta og dýpsta lífsskoSun hans er í raun og veru. En hann gefur sig all- an á vald hverri þeirri hugarhræring, sem grípur hann — sem venjulega er lika einkenni miklu ljóSskáldanna. Með þeim hætti sýnir hann okkur svo langt inn í sína auSugu sál. Einar Hjörleifsson Kvaran.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.