Norðri - 25.03.1909, Blaðsíða 1

Norðri - 25.03.1909, Blaðsíða 1
*o *o Ritstjóri: BJÖRNi LINDAL| [Brekjkugata 19. IV. 12, Akureyri, Fimtudaginn 25. marz. 1909. Til minnis. Bæjarfógetaskrifstofan opin kl. 10—2, 4—7 Bæjarsjóður, Lækjargötu 2, mánud. mið- vikud. og laugardaga kl. 4—6 Kitsímastöðin virka daga 8 f. h. til 9 e. h. helga daga 8—11 og 4—6 Bókasafnið, þriðjud.. fimtud. og laugard. 5—8. Sunnudögum 10—11 og 4—8. l'ósthúsið 9—2 og 4—7. Utbú Islandsbanka 11—2 Utbú Landsbankans 11—12. Stúkan Akureyri fundad. þriðjud.kv. kl. 8. Brynja miðvikudagskvöld kl. 8. Isafold Fjallkonan sunnudagskv. kl. 4. Trúföst mánudagskv. kl. 8. Abyrgð ein- staklingsins. Eg var nýlega á ferð með gufuskipi úti fyrir iandi. Fyrst háttaði eg í rúm mitt inni á höfninni meðan skipið lá þar við akkeri; og eg féll í fastan svefn undir eins, örnggur og óttalaus um hag minn. Svo vaknaði eg um nóttina við það að skipið var komið af stað. Skrúfublöðin lömdu sjóinn af alefli svo að skipið nötraði við átökin. Vindurinn hvein í í skipsreiðanum og báran skall á súð- unum. Það var grenjandi stórhríð og 15 stiga frost. Skipið veltist í öldunum. Og eg velt- ist í rúmi mínu, fárveikur og spúandi öllu, sem laust var niðri i mér, ogsein- ast gallinu. Við vorum úti fyrir andnesi og þurft- um að fara inn á mjóan fjörð. Sker og grynningar voru þar á báða bóga og sæbrattir hamrar. Vindurinn stóð á móti og herti sig meira og meira. Skipið öslaði ólgusjóinn og hafði fulla ferð, eins og það væri óhrætt í voð- anum. Vegna hvers mundi það vera svona örugt? Vegna þess ?ð maður stóð við stýr- ið og hélt um sveifina. — Þar stóð maður, sem varvaxinn vandanum, seni hann hafði með höndum. Og sá maður var svo gerður, að hann hafði á herð- um sér ábyrgð einstaklingsins, hafði hana á sér og fann til hennar. Eg hefi aldrei fundið eins næmt til ábyrgðarinnar, sem hvílir á einstaklingn- um, eins og eg fann til hennar þarna um nóttina. Eg á ekki við þá ábyrgð, sem hvílir á sjálfum manni. Eg hefi fundið til hennar stundum, þegar eg hefi hugsað um málið í sambandi við sjálfan mig og ábyrgðina, sem skyldulið mitt á heimting á, að eg beri gagnvart því. En eg á við ábyrgð náunga míns. — Þarna var eg í skipinu og ýmsir fleiri menn, og vér lágum í rekkjum vorum. Vér vorum fáir að. vísu, farþegarnir, í skipinu í þetta sinn. Og að því leyti var farmurinn ekki eins dýr, og hann getur dýrastur orðið í skipi, ef skift hefði þds- undum mannfjöldinn. Þá hefði ábyrgð einstaklingsins, sem hélt um stýrið, ver- ið ákaflega mikil. Þessir menn, sem fara norður fyrir land vort um hávetur og etja kappi við íioiðanátíiiia íiériia í h'aTin'ii — þ'éí'r eVti sjaldan nefndir á nafn og enginn gefur þeim gaum. En þeir eru þess þó verð- ir, að^minst sé á þá. Og mikið traust er undir þeim átt, þegar farþeginn liggur í riimi sínu, og veit ekki sitt rjúkandi ráð og getur ekki einu sinni skilið það, hvernig stýrimað- urinn heldur í réttu horfi, og reiknar rétt út hraðann og vegalengdina, sem farin er. Svona er ábyrgð einstaklingsins mik- ilsháttar. — Einn maður getur með einu réttu handtaki varðveitt líf og limu fjölda manna. En hann getur einnig orðið þess valdandi, að fjöldi fólks troði helveg, bæði í »eigin!egri merk- ingu» og í líkingum talað. Það þykir ekki mikill ábyrgðarhltiti t, d. að greiða atkvæði við þingkosn- ingar né heldur hitt, að hafa úti alls- konar klær, til þess að hafa áhrif á hugi þeirra manna, sem atkvæðisrétt eiga. En þó er ábyrgðin mikil hvers einstak- lings, sem atkvæði greiðir. Það er fyrst og fremst mikil ábyrgð að misbjóða ekki sannfæringu sjálfs sín — ef nokkur er. Og í öðru lagi verða afleiðingar at- kvæðagreiðslunnar næsta miklar, af því, að einstaklingurinn ræður því alveg, hvort þessi maðurinn eða hinn ræður yfir þjóð og landi — hvort heldur það gerir betri maður eða verri, t. d. að taká. Landsstjórnir ráða því aftur að miklu leyti, hvort þjóðinni er við vært í land- inu, sem þjóðin byggir. Alt þetfa hefir einstaklingurinn á valdi sínu. Hann á svoua mikið undir atkvæð- isrétti sinum. Abyrgð einstaklingsins er svoná mik- il, hvers einstaklings, sem greiðir at- kvæði eða greitt getur um allsherjarmál. Hún er á sinn hátt eins mikil, eða því lík að þýðingu, sem ábyrgð einstak- lingsins á skipinu, stýrimannsins, sem stendur á vaðbergi sínu uppi á stjórn- palli um hánótt í stórhríð og grimdar- frosti, úti fyrirandnesjum og stýrir skipi sínu og fleytir því með öllum farmi fram hjá boðum og blindskerjum í höfn, þar sem á að lenda, samkvæmt áætlun. Eg er ekki höfðingja loftunga að eðl- isfari, né heldur hefi eg tamið mér rödd hunangsflugunnar frammi fyrir valdhöfunum. Eg er heldur ekkí stjórn- arvinur. Eg gæti tekið undir méð Leiru- lækjarFtísa og sagt það sem hann sagði: Mér er ekki markaður bás meira en svona og svona. En þótt eg ekki sé höfðingjavinnr úr hófi, get eg þó látið þá menn njóta sannmælis, sem ganga á síða kjólnum, bæði embættismenn og stjórnendur landsins. Eg ætla þá til áréttingar orðum mín- um um einstaklingsábyrgðina, hvað þung hún er, að rifja upp eitt atvik úr ver- aldarsögunni. Það sýnir hve stjórn- andi lands er alvöru þrunginn undir byrði ábyrgðar sinnar. Og sá stjórn- andi var drepinnn í heiftarhug. Eg á við Lincoln Bandaríkja for- sék. Hann hófst handa móti þrælasölú og þrælahaldi, réðist móti auðvaldi og erfikenningum og miklu almenningsáliti. Og hann var hataður og fyrirlitinn af mótstöðumönnum sínum — eins og öll mikilmenni, svo að hann var myrtur að lokum, í hefndarskyni. En þetta, sem sýnir það, að forsetinn fann til ábyrgðarinnar, sem á honum hvíldi, það er frásögnin, sem nú kemur, Hann hafði einu sinni gesti hjá sér sem oftar, og var rætt um stjórnarráð- stafanir forsetans. Þá sögðu mennirnir, sem hjá honum voru: Þú ættir ekki að fara svona að, Lincoln! — ekki svona! — heldur hinsvegar! Pá mælti forsetinn nafnkunni: Látið stjórnina í friði. Nú eru vanda- mál á ferðinni, sem örðugt er að ráða fram úr. En stjórnin gerir eins vel og hún gctur og svo vel, sem henni er mögulegt. Með þessa hugsun vakandi í endur- minningunni, kveð eg stjórnina, sem nú er hrundið af stóli í landi voru. Eg hefi ekkert við hana að virða fyrir sjálfan mig. En eg hefi heldur ekkert að ásaka hana fyrir að því leyti, sem kemur til mín sjálfs. En eg held að hún hafi gert sínar sakir svo vel, sem hún gat — eins og Lincoln. Ritsíma- málinu réði hún til lykta á þeim grund- velli, sem henni var í hendur búinn af undanfarandi þingum og þjóðarvilja. Þar var sökin hennar "arftaka, ef sök hefir verið. Og þessi stjórn hefir leitt hugi Dana til sæmilegrarsamúðar við íslendinga —, þótt sú velvild sé nú að fara út um þúfur af annara manna völdum. Stjórnin okkar hefirstaðið milli tveggja elda ogeru báðir vondir viðbúðar. Ann- annars vegar er íslenzka vanþakklætið, sem logar og brennur niður á við, eins og eldurinn í helvíti. En hins vegar er eldurinn útlendi, sem er jafnan var- hugaverður. Stjórnin okkar þessi, sem nú er að kveðja, hefir ekki verið alfullkomin í breytni sinni. En hún hefir áreiðanlega fundið til ábyrgðarinnar, sem liggur á herðum einstaklingsins — sömu ábyrgð- arinnar, eða því líkrar, sem stýrimað- urinn finnur til, þegarhann er við stýr- ið í náttmyrkri og frosti, stórsjó og stórviðri eða stórhríð. En farþegjarnir liggjaá meðan í rúm- um sínum og sofa. Nema þeir sem viðkvæmir efu og vanviða; þeir vaka, en kenna ekki stýri- manni um stórsjóinn, ruggið og sjósótt- ina, ef þeir eru með réttu ráði. Þeir vaka og engjast sundar og saman, af því, að þeir þola ekki — ólgusjóinn. Ferðamaður. Samkoma, mjög fjölmenn, var haldin á heitdag Eyfirðinga, á Qrund. Skemt með söng og ræðuhöldum í kirkjunni fram á kvöld. Frá ygullöld' íslands. Eftir M. J. VI. Brúökaupið á Reykjahólum. 2 Einhver hin skemtilegasta saga um mannfagnað íslendinga á þessu friðsam- legatímabili erþessi veizla hjá Ingimundi presti á R. Honum er svo lýst í Þor- gi!s og Hafliðasögunni í Sturlungu: Ingimundur var Einarsson af hinum göf- ugu Reyknesinga langfeðgum, systrungi Þorgils Oddasonar. Hann var höfðingi mikill, skáld gott og hinn mesti gleði- maður; hann var og vitur maður og marg- fróður. Reyknesingagoðorð hafði hann gefið Þorgilsi og var þeirra frændsemi hin bezta meðan þeir lifðu. Ingim. gerði bníðkaup til göfugrar konu úr ísafirði, er Ingveldur hét. Var sú veizla haldin um Ólafsmessuskeið. Voru ríkustu boðs- menn þeirra Þorgils Oddason'og Þórð- ur Þorvaldsson úr Vatnsfirði; var hann einhver göfgastur goðorðsmaður í Vestfirðingafjórðungi. Hann átti dótt- ur Hafliða Mássonar. Nú hefst veizlan, og segir sagan svo frá (með smábreyt- ingum): Nú er mönnum í sæti skipað, ogsit- ur Þorgils á annan bekk með sveit sína og Ingimundur prestur; en Þórður á annan bekk gengt Þorgilsi. Þórður mælti við förunauta sína: þannig segir mér hugur um, að nokkuð verði það að þessari veizlu, að eg mundi mig heldur annarsstaðar kjósa, með þeirri mannaskipan, sem hér er fyrir; vildi eg gjarnan heldur sitja heima í Vatnsfirði ef eg hefði tvö ráðin. Menn Þórðar töldu í hann kjark og lofuðu á hvert reypi allan fyrirbúnað veizlunnar. — Hrestist þá goðinn og gerðist glaðvær og kátur. Því næst voru borð framsett og er setið pröngt bæði á bekk- jum og forsætum. Voru tilföng góð af ínat og drykk og gekk alt ósparlega. Þá ræddi Ingimundur, að Þorgils skyldi mæla fyrir minnum, en hann veik til Þórðar og bað hann ráða hvert minni skyldi fyrst drukkið. Þórður var þá hinn kátasti og mælti til Ingimundar, að víst ætti einhver vildarmanna að hefja gild- ið, og kvaðst mundi undirstanda með þeim, hverja gleði sem þeir vildi fram hafa. Drekka menn nú um hríð og gerast ölhreifir. Þórður var lítill drykkjumaður og ekki vel heill, enda hníginn nokkuð að aldri; eigi var hann h~ldur vel matheill, »því at svo blés hann af, sem hefði hann vélindisgang ok þótti þá andramur«. Þórður var mikilleitur, eygður vel og Iágu út augun, snoðinn og strýhærður, sá mjög upp og riðaði nokkuð. Tóku menn nú að gerast málgir, og mátti kalla, að hver styngi annan með nokkru hnífilyrði. Er þó fátt hermt af keskiyrðum þeirra. En þess er getið, að Ingimundur prestur laut að sessunaut sínum, svo sem hann spyrði: Hvaðan kennir þef þenna? Þórður andar nú handan. 2 c ¦*» ex> «=3 E*=f Cfl »-3 c=3 83 C*2 p3, •o 3* C m c »3 S" c5S." m p=> •—< cr=>. 00 22: c^ »

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/201

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.