Óðinn - 01.12.1918, Qupperneq 3

ÓÐINN
67
Zahle forsætisráðherra.
Carl Theodor Zahle, núverandi forsælisráðlierra
Dana, verður án efa talinn meðal fremstu sljórn-
málamanna Norðurlanda. Hann hefur haft á liendi
formensku danska ráðaneylisins allan þann erliða
tíma meðan heimsstyrjöldin stóð ylir, og svo vel
hefur danska stjórnin slýrt þar milli skers og boða
oft og tíðan, að sýnilegt er, að vitrir menn og
athugulir hafa haldið um stýrisveifina. I’eir tímar
liafa ekki verið óltalausir í Danmörk um framtíð
ríkisins, og margs hefur verið að gæla í viðskifl-
unum við hinar öflugu ófriðar-
þjóðir á báða bóga, Þjóðverja
öðru megin, en hinu megin
Englendinga. Samt eru Danir
að komast svo út úr þessu,
að þeir hafa enga verulega
hnekki haft af striðsástandinu.
Heima fyrir hjá þeirn hefur
dýrtiðarmálunum verið skyn-
samlega og gætilega stjórnað,
og á versluninni út á við bafa
þeir grætt. Nú, í ófriðarlokin,
er það afráðið að þeir eiga
að fá drjúgan landauka í
Suður-Jótlandi, með því að
hin dönsku hjeruð þar, scm
frá 1864 hafa lotið Þjóðverj-
um, fá nú aflur að sameinast
Danmörk, og er þar með full-
nægt heiluslu óskum margra
Dana. Því er jafnvel svo varið
nú, að bandamenn vilja láta
Dani fá þarna meira land en þeir sjálfir kæra sig
um, vilja einnig leggja til Danmerkur hin þýsku
lijeruð, sem Danakonungi lutu fyrir 1864. En Danir
munu flestir líta svo á, að þetta sje ekki eftirsókn-
arvert, en vilja láta þjóðernaskiftinguna ráða. Mál-
inu er ekki ráðið til lykta enn.
í íslandsmálum hefur Zahle-ráðaneylið sýnt
meira frjálslyndi en nokkurt annað danskt ráða-
neyti, og fer nú frá því tilkynning til annara ríkja
um að ísland sje viðurkent sjálfslælt ríki i kon-
ungssambandi við Danmörk og hafi sjerstakan
ríkisfána. Jafnframt er titli konungs breytt, svo
að á íslenskum skjölum nefnir hann sig konung
íslands og Danmerkur, en á dönskum skjölum
konung Danmerkur og íslands. Allmikilli mótspyrnu
mætti öll þessi breyting meðal hægrimannaflokks-
ins í Danmörk, en þeir flokkar, sem stjórnina
studdu í málinu, Umbotaflokkurinn, með í. C.
Christensen í broddi fylkingar, og Jafnaðarmanna-
flokkurinn, undir stjórn Borgbjergs, auk stjórnar-
flokksins sjálfs, náðu þó miklum meirihluta fyrir
því í danska þinginu.
Zahle-stjórnin styðst við tvo flokka í danska
þinginu, stjórnarflokkinn, sem ber nafnið »Radi-
kali«-f!okkurinn, og jafnaðarmannaflokkinn, og
er sá siðarnefndi fjölmennari. Stjórnarflokkurinn
er fámennastur af aðalflokkum þingsins, og hefur
jafnan verið það. En góða hæfileikamenn á flokk-
urinn marga. Einn áhrifa-
mesti maðurinn í ráðaneytinu
með Zahle er Edward Brandes,
gamall og æfður stjórnmála-
maður, vilmaður mikiil og
einn af nafnkunnustu rithöf-
undum Dana. Erik J. Chr.
Seavenius hefur veitt utan-
ríkismálunum forstöðu með
dugtraði og sama má segja
um Ove Rode, sem stýrt hef-
ur innanríkismálunum. Chr.
Hage, sem varformaður dansk-
íslensku sambandslaganefnd-
arinnar, á og sæti i Zahle-
ráðaneytinu, merkur maður
og mikils metinn.
Zahle forsætisráðherra er
fæddur 1866 og er skósmiðs-
sonur frá Hróarskeldu, en
varð stúdent 1884 og tók lög-
fræðispróf 1890. Varð lrann
eflir það fyrst rilstjóri yfir á Jóllandi, en síðan
yfirrjettarmálaflutningsmaður og jafnframt starfs-
maður við blaðið »Politiken«. 1895 kom hann
fyrst inn í Ríkisþingið. Mikinn þált álti liann í
því, að Vinslrimannaflokkurinn klofnaði nokkru
eftir aldamótin, og varð Zalile þá foringi annars
hlutans, en það er sá llokkur, sem nú er stjórnar-
flokkur. Fyrst varð lrann forsætisráðherra 1909,
en var þá stult við völd. Svo myndaði hann aftur
ráðaneyti, og hefur það verið við völd, með nokkr-
um mannaskiftum, síðan.