Verkamaðurinn


Verkamaðurinn - 21.02.1964, Blaðsíða 2

Verkamaðurinn - 21.02.1964, Blaðsíða 2
a /" A sjónskíf unni Ríkið Það hefur frá upphafi verið eitt helzta vandamál einstaklings og heildar (ríkis) að afla sér lífs- viðurværis. Fyrst lengi snerisit vandamálið um hið frumstæða, mat, drykk, klæði og skýli. Eftir að „menning" óx og verkaskipt- ing kom til, fór þetta meir og meir að snúast um öflun tekna, fyrst varnings til vöruskipta, síðan til- búins gjaldeyris. Þá er þjóðskipu- lag það þróað orðið, að til er nokkurs konar almennings-forsjá, sem kallast ríki. Það hefur með höndum ýmislegt það, sem áður var viðfang einstaklinga eða hópa og verður því einnig að afla sér tekna til að standa undir margs konar greiðslum við stjórn og framkvæmdir. Þetta fyrirbæri, sem kallast ríki, er háð þeim ann- marka, að því hættir við ofvexti og verður oft ferleg ófreskja, sem ekki einungis keppir við einstakl- ingana um verðmæti, heldur hef- ur það ríka tilhneigingu til að gleypa þá, smátt og smátt eða alla í einu. Nú er það svo, að „ríki" er aðeins hugmyndalegt fyrirbæri, líkt og sá vindgapi, sem ekki hef- ur á stöng settur verið og magn- aður. Ríki er því óskabiti þeirra óheilbrigðu einstaklinga, sem ekk- ert þrá nema yfirráð yfir öðrum og þá aðstöðu, sem slíkt veitir til svölunar græðgi. Geysileg hætta er jafnan samfara því, ef and- varaleysi ríkir í vali manna til stjórnar ríkinu, einnig, að ein- hverjir fantar hrifsi til sín það vald. Allir þekkja hina ýmislegu þró- un ríkja, og er óþarft að rekja dæmi. En hvernig standa þessi mál á íslandi nú? Ríkisbáknið er orðið mikið og hleður stöðugt utan á sig. Uggir marga um þróun þess. Hér hefur þó verið valið í stjórn þess eftir lýðræðislegum leiðum, ætti það að vera trygging fyrir góðri stjórn, þar sem allra hagur væri fyrir brjósti borinn. Þar ættu að sitja menn, er bæði hafa vit og vilja til að gera sem bezt. Á þetta þykir þó skorta mjög. Tekjuöflun Eiristaklingar afla sér tekna með mörgu móti. Nokkrir selja orku sína, vinna öðrum, nokkrir reyna að komast yfir tæki, er skaffi þeim viðurværi, svo sem bát, skip, bifreið, nokkrir koma fyrir sig búum og framleiða vöru til matar og klæða, nokkrir vinna þessa vöru og dreifa henni. Mætti svo lengi telja. Of margir eru þó haldnir þeim leiða sjúkdómi, að þeir nenna ekki að skapa sér verð- mætin með eigin orku, heldur reyna að afla þeirra á annarra kostnað. Þetta eru afætur, sem all- ar þjóðir eiga við að stríða og þyrftu lækningar við. En hvernig aflar ríki sér tekna? Eðlilegt má kallast, að það neytti að miklu leyti sömu bragða og forsj álir ein- staklingar, kæmi sér upp einhverj- um arðbærum tekjulindum, en á þessu virðist víða mikil tregða, kemur þar margt til, byggist þó vitanlega á þeim, sem ríkinu völd að alls konar sviksemi og undirrót margra lasta. Hvoð er hægr að gera? Bóndi myndi svara þessarri spurningu svo: Eg verð að auka við bústofninn og bæta jörðina. Útgerðarmaður myndi fjölga bát- um og vinna að betri nýtingu afl- ans, verkamaður vinna lengur. Engum þessum aðila myndi detta í hug það úrræði að fara í vasa náungans, sem við svipuð kjör byggi, enda yrði hann þá dæmd- ur í tugthús fyrir. Ríkið rekur einkasölu á lyfjum og nautnavör- um, og hefur af því góðan hagn- að. Það á skipaútgerð, tapútgerð, og síldarverksmiðju. En þetta er allt hálfkák, t. d. hef ég það fyr- ir satt, að ríkið flytji ekki sjálft inn vörur til einkasalnanna, held- ur sé sá rekstur í höndum heild- sölufyrirtækja: þarna sleppir það stjórna, því ríki er sem fyrr seg ir, ekki annað en tæki, sem lýtur spæni úr aski, sem hægt væri að góma og auka tekjur Verulega. Olíufélög hér eru mörg, en þó tal- stjórnanda. Áður fyrr heyrði maður oft í sveitum, ef velja skyldi hrepps-'in græða allvel, þrátt fyrir hinar nefndarmann: Sá, sem ekki getur flónslegu dreifingaraðferðir. Rík- búið fyrir sjálfan sig, getur held- ig kaupir í rauninni alla olíu í ur ekki búið fyrir aðra. Þessu hef ¦ vöruskiptum, en afhendir vöruna ég aldrei heyrt hreyft, þegar rætt'nokkrum gæðingum til sölu inn- er um val ríkisstjórnar eða fjár- anlands, og þótt það taki rífleg- málaráðherra sérstaklega. En an skatt af olíunni, myndu hitt hvaða tekjuöflunarleiðir hafa drjúgum betri tekjur að hafa alla þeir valið? Véfrétrarorðið: Skattur Þegar ég fór fyrst að fylgjast söluna. Innflutningur ýmissa vara er talinn góð atvinnugrein. Heildsal- ar eru með ríkustu þegnum þjóð- félagsins. Því skyldi ríkið ekki með landsmálum, úr 1930, voru flytja inn vörur og selja lands- hér neyðarár, og þurfti þá forsjála ' mönnum? Þó það taki toll og skatt menn til forystu á öllum sviðum,' af hverju hæti, myndi viðbótar- svo þjóðin ekki sylti. Á þeim ár-1 gróðinn, sem rennur í vasa milli- um kom í embætti fjármálaráð- Hðanna, vera betur kominn í rík- herra, ungur maður, sem síðar iskassann. Því gerir ríkið ekki út varð haldinn þeirri þráhyggju, að fiskiskip, því rekur það ekki stór- enginn gæti stjórnað fjármálum búskap? Þannig mætti lengi nema hann, veit ekki, hvort hann spyrja. En véfréttin sagði: skatt- kunni að búa fyrir sjálfan sig.' ur, og hvað þá? Á þessum árum var eitt úrræði Fjármál þjóðar, sem aðeins tel- mjög í hávegum haft við lausn Ur 189 þúsundir, eru ekki mikið fjármálavanda ríkisins, það var viðfangsefni. Það þarf ekki að véfréttarorð, þó mjög fornt: Skatt'leita langt erlendis til að finna ur. Öllum auknum útgjöldum fyrirtæki, sem svipað hefur um- skyldi svarað með því að leggja leikis. Þessi fjármálavandræði okk nýjan skatt á almenning í alls ar, sem þó búum við óvenju mikil konar formum, undir tugum og' náttúruauðæfi eru brosleg og hundruðum nafna. Þó hefur keyrt sjúkleg í senn. En sú gáta er vissu- BÆHDUR VAKNA Tll VARHAR Hinn mjög svo fjölmenni fund- ur Bændaklúbbsins fyrri mánudag á Hótel KEA, sýnir að þessi stétt er alvarlega vöknuð til vitundar um mátt samtaka til varnar af- komu sinni. Það er líklega fyrst og fremst utanaðkomandi árásir, sem valda þessu. Að landbúnaður sé hemill á „hagvexti" í landinu, er alls ekki rannsakað né undir- byggt svo mark sé á takandi, enda skyldi varlega trúa hagfræðing- um, reynslan af þeim er ekki góð nú um stundir. Menntun þeirra er auðvaldslyktandi. Á þessum fundi var mættur for maður Stéttarsambands bænda, Gunnar Guðbjartsson, maður full- ur af eldmóði og flutti þarna fram söguerindi, sem mikil vinna lá bak við. Hann sýndi með tölum „hagvöxtinn", og fékk mjög já- kvæðar niðurstöður fyrir stétt sína, borið saman við aðra. Hann nefndi t. d. starfsmannafjölgun í bönkum og öðrum opinberum fyr- irtækjurn, og fækkun bænda plús afköst. Það er skemmtilegt saman- burðardæmi. Annars er það svo með tölur, að þeim má hagræða og með þeim má sanna eða af- sanna alian skollann, með og móti málefnum. Við höfum heyrt ár- lega í útvarpsumræðum, að tölur eru notaðar óspart og koma hverju sjónarmiði að fullu gagni, hver á móti annarri. Kannske eru þær allar réttar, aðeins eftir því hvernig þær eru matreiddar, en þó mun svo um tölur sem orð, að ef þau eru misnotuð nógu lengi, missa þau gildi sitt og vekja manni ógleði. Tölur eru pappírsvopn og pjáturverja. Það er öllum Ijóst, að algjör bylting hefur gerzt í landbúnaði með tilkomu hinna mikilvirku véla. Framleiðsla hefur margfaldast, þrátt fyrir mikla fækkun fólks við störf, og vel horfir enn um aukinn afrakstur, þó „guð og menn" leggist á eitt um að tefja og trufla. En höfuð- atriði tel ég þó, að landið hefur verið bætt. Það er meir en bænd- ur hafi aukið framleiðslu sína frá ári til árs. Þeir hafa ræktað land- ið og gert það verðmeiri arf kom- andi kynslóðum og þeir hafa byggt fyrir þær framtíðarbygg- ingar. I því er ekki síður „hagvöxtur", þar er einmitt hið varanlega gildi fólgið. Þó mjög erfitt væri vegna þrengsla og slæmra hlustunarskil- yrða að fylgjast með málflutningi á fundi þessum, má fullyrða, að þar var merkum málum hreyft og nokkur krufning reynd. En höfuð gleðiefnið var að sjá þann áhuga, sem ríkti og er vaknaður, þegar slíkur fjöldi manna tekur sig upp við slæmar aðstæður til að geta fylgzt með málefnum sínum og haft áhrif á þau. Svo mun framtíð þjóðarinnar bezt borgið, að hinir fornu at- vinnuvegir hennar skipi öndvegið enn um sinn. Sjávarútvegur og landbúnaður ættu einnig í vax- andi mæli að verða undirstaða hins unga en framsækna iðnaðar í landinu. BRODERAÐAR BLÚSSUR margar gerðir margir litir DRALON-PEYSUR stutterma RÚLLUKRAGA- PEYSUR danskar, margir litir PLÍSERUÐ PILS fallegir, Ijósir litir Verzl. Asbyrgi h.f. um þverbak eftir að hann hætti. Allir, sem skipað hafa sæti fjár- málaráðherra síðan, hafa stórauk ið við, svo fram úr öllu skynsam- legu hófi keyrir, hafa þó ýmsir þeirra kunnað vel að búa fyrir sjálfa sig. Skattpíning á Islandi á sér sennilega hvergi hliðstæðu. Nöfn þeirra eru legíó. Úrræða- leysi ríkisvaldsins til að bjarga lega auðskilin. Þar kemur annað orð til: Auðvaldskipulagið. Höfuðgalli Ágallar þessa fj áröflunarkerfis eru margir. T. d. er það mjög mannfrekt og dýrt í framkvæmd. Það mun þurfa að leggja á geysi- legar fjárupphæðir, aðeins til að sér á skynsamlegan hátt verður greiða laun fyrir að innheimta helzt jafnað til öryrkju vegna fá-|þær. Einnig eru þess mörg dæmi, vitaskapar, ef um einstakling væri: að almenningur veigri sér við að að ræða. Skattheimta ríkisvalds leggja á sig aukin störf, vegna af almenningi er orðið eitt höfuð- hinnar hörðu refsingar, sem skatt vandamál þjóðarinnar, er lamar heimta getur orðið, ef tekjur fara öll viðbrögð hennar og áhuga, en fram yfir viss mörk. En höfuðágall í öngþveiti sínu er hún einnig inn er hin siðferðilega hlið. Skatt svik eru ekki lengur talin til glæps eins og vera bæri, heldur sport eða í hæsta lagi nauðvörn. Það er öllum ljós sá mikli að- stöðumunur þjóðfélagsþegnanna til framtals. Þeir, sem fyrir laun- um vinna, geta ekki á nokkurn hátt komist undan því, að hver eyrir komi fram. Aðrir hafa að- stöðu til að sýna útkomu, sem get- ur orðið brosleg að vísu, en hlíf- ir þeim við mestu álögum. Þetta eru þó einmitt þeir, sem í rauninni hafa bezta aðstöðu til að borga. Það er ógjörlegt að segja um það með vissu, hve miklu er stolið und an skatti á Islandi, en það má full- yrða, að ef öll kurl kæmu til graf- ar, myndi álag á hvern einstakl- ing geta lækkað um þúsundir. Það væri því máske einhver mesta kjarabót venjulegum launþegum ef hægt væri að knýja fram nokk- urn veginn rétt framtöl allra. I skjóli skattheimtukerfis okk- ar og skugga þess, dafna ótrúleg- ar jurtir, þær halda áfram að vaxa eitra út frá sér og kæfa góðgres- ið, svo lengi sem óbreytt ástand varir. Þetta er einn svartasti blett- ur á öllum auðvaldsþjóðfélögum og verður vart af máður innan þeirra. En það má afmá þau, og væri góðverk að gera það, áður en þau holgrefur svo að þau hrynji. k. 2) Verkamaðurinn Föstudogur 21. febrúar 1964.

x

Verkamaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verkamaðurinn
https://timarit.is/publication/215

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.