Vísir - 23.01.1967, Blaðsíða 8

8
V1SIR. Mánudagur 23. janúar 1967.
mmamwmíminwmr'i
VISIR
Utgefandi: BlaSaútgáfan VISIK
Framkvæmdastjóri: Dagur Jónasson
Ritstjóri: Jónas Kristjánsson
AOstoðarrltstjórt: Axel rhorstelnson
Fríttastjóri: Jón Birgir Pétursson
Auglýsingastjóri: Bergþór Olfarsson.
Auglýsingar: Þingholtsstræti 1. simar 15610 og 15099
Afgreiflsla: Túngfltu 7
Ritstjóm: Lnugavegi 178 Simi 11660 (5 Unur)
Askriftargjald kr 100.00 ð mánufli ínnanlands.
I lausasölu kr. 7,00 eintakifl
Prentsmiflja Vlsis — Edda h.f
Jarðfræðina til vegs
gurtseyjargosið hefur staðið yfir í rúm þrjú ár, Það
hefur orðið geysileg lyftistöng fyrir íslenzk náttúru-
vísindi, einkum jarðfræði. íslenzkir og erlendir vís-
indamenn hafa stundað Surtseyjarrannsóknir af kappi
Mikils þekkingarforða hefur verið aflað og m.a. á
sviðum eir:s og myndunarsögu jarðar og sögu mynd-
unar lífs á jö'rðunni. íslenzkir vísindamenn hafa stað-
ið í fylkingarbroddi í rannsóknum á Surtsey.
Gosið hefur opnað augu manna fyrir möguleikuin
jarðfræðirannsókna á íslandi. Það hefur sýnt, að
rannsóknarefni á þessu sviði eru ótæmandi hér á
landi og einnig, að hér eru allmargir mjög færir vís-
indamenn á þessu sviði Prófessor Bauer, sem mjög
hefur komið við sögu Surtseyjargossins, hefur látið
þau orð falla, að ísland væri hin sannkallaða rann-
sóknastofa náttúrufræða, og að hann vildi gjarnan
sjá rísa hér upp alþjóðlega náttúruvísindastofnun.
Staðreyndin er sú, að skipulagslegá séð'Iiefúi* þjóðin
staðið sig afar illa á þessu sviði, og því fer f jarri að hér
sé búið forsvaranlega að jarðfræði og öðrum náttúru-
vísindum.
Engin jarðfræðistofnun er til í landinu. Tveir jarð-
fræðingar starfa við Náttúrufræðistofnunina. Flestir
annarra íslenzkra jarðfræðinga hafa fengið húsaskjól
í ýmsum óskyldum stofnunum, svo sem Rannsóknar-
stofnun iðnaðarins, þar sem flestir þeirra eru. Það
hlýtur að teljast óeðlilegt að skipa jarðfræðingum nið
ur í stofnun, sem hefur að meginverkefni efnagrein-
ingar og vmsa vísindalega þjónustu fyrir iðnaðinn.
í Háskólanum er jarðfræði kennd sem hliðargrein af
landafræði, og síðan ekki söguna meir. Menn opna
svo ekki munninn um endurbætur á starfsemi Há-
skólans, að ekki sé minnzt á nauðsyn jarðfræði-
kennslu við hann.
Á síðustu háskólahátíð lagði rektor áherzlu á, að
jarðvísindarannsóknir yrðu fljótlega tengdar við
Raunvísindastofnun Háskólans. Virðist vera fylli-
lega tímabært, að sú hugmynd verði framkvæmd. Al-
mennur áhugi og vilji virðist vera á myndun Jarð-
fræðistofnunar við Raunvísindastofnunina og að
kennsla hefjist til B.A.-prófs í jarðfræði. Fjárútlátin
yrðu ekki stórvægileg, því flestir vísindamannanna
eru hvort sem er á launum hjá ríkinu, aðeins í öðr-
um stofnunum. Verkefni jarðfræðistofnunar yrðu
væntanlega þríþætt, undirstöðurannsóknir, jarð-
fræðileg þiónusta og háskólakennsla.
En góðui vilji og orðin tóm ná skammt í þessum
málum sem öðrum. Forsvarsmenn menntamála verða
að taka til óspilltra málanna á þessu sviði og hindra
að vandamál þetta verði að meiri þjóðarskömm en
begar er orðið. íslendingar hafa öll skilyrði til þess að
tcoma sér upp öflugri jarðvísindastofnun, eins og
Surtseyjarrannsóknimar hafa leitt í ljós, og nú þegar
-minn tími til að láta verkin tala.
!
Jón forseti siglir fyrir Amarfjarflarmynni.
Þegar Jón forseti kom
til íslands árið 1907
— Jón forseti var fyrsti togarinn, sem var
smiðaður fyrir Islendinga. Hér er sagt frá
tildrögum smiðinnar og komu hans til Islands
T daj> eru liðin nákvæmlega 60
ár síðan fyrsti togarinn, sem
íslendingar létu smíða fyrir sig,
kom til landsins. Það var togar-
inn Jón forseti, eign útgerðar-
félaisins Alliance.
Tveir togarar höfðu þá verið
í eign íslendinga um nokkurt
skeið. Annar var fyrsti togar-
inn, Coot, sem gerður var út af
„Fiskveiðahlutafélaginu Faxa-
flói“ fyrsta íslenzka togara-
félaginu. Hann var 12 ára gam-
all, þegar hann var keyptur til
iandsins. Útgerð hans hafði geng
ið vel eftir atvikum. Þrátt fyrir
margvísleg óhöpp og erfiðar að-
stæður til löndunar og vinnslu
hafði hann skilað eigendum sín-
um drjúgum hagnaði er hann
strandaði við Keilisnes árið
1908, þremur árum eftir að hann
kom til landsins. Annar togari
íslendinga var togarinn Seagull.
sem kom einnig árið 1905 til ís-
lands Þetta var úreltur, ellefu
ára gamall Norðursjávartogari.
Útgerð hans gekk mjög illa.
Hann reyndist ekki heppilegur
til veiða á fslandsmiðum, raunar
þótti ekki fært að senda hann
út fyrir Faxaflóa á veiðar. Marg-
vísleg vanþekking á togaraút-
gerð olli því einnig að hann gerði
aðaleigandann, einn rfkasta og
athafnasamasta bónda sinnar tíð
ar, Þorvald Biömsson á Þor-
valdseyri, að eignalausum
manni á fáum árum.
Þrátt fyrir þessa reynslu var
alltaf nokkur hugjur I ýmsum
mönnum um að revna við út-
gerð botnvörpunga. Margvfsleg-
ar skissur í útgerð Coots og þó
einkum Seagulls, lágu í augum
uppi, þannig að hægt var að forð
ast að -þær endurtækju sig. Eng-
lendingar höfðu mokað þeim
gula á miðunum kringum landið
og togaraútgerð þeirra stóð með
miklurh blóma, eftir þvf sem þá
gerðist. Það þótti þvf einsætt.
að gera mætti út togara frá 'fs-
landi með góðum árangri ef far-
ið væri að öllu með fvrirhyggju
og leitað þeirrar kunnáttu og
bekkingar, sem f hafði vantað.
fslendingar kunnu ekki vélstjóm
á togurum. Þeir kunnu ekki neta
bætingar. Þeir þekktu að vísu
miðin, en ekki botninn, að sama
skapi, en það var nauðsynlegt
á veiðum með botnvörpu. Þeir
þekktu heldur ekki handbrögðin
og aðeins örfáir menn höfðu
starfað á togurum, að gagni.
Þegar togarafélagið Alliance
var stofnað höfðu Coot og Sea-
gull verið að veiðum eitt sumar
við íslandsstrendur. Hugmyndin
að stofnun hins nýja félags
mun hafa sprottið upp hjá tveim
ur skipstjómm, sem eins og
mörgum öðmm sjómönnum á
þessum tímum, varð tfðrætt um
útgerð togara. Þessir menn vom
Jón Ólafsson og Magnús Magn-
ússon. Þeir tóku þá ákvörðun
að leita samstarfs við nokkra
menn, sem þeir þekktu og vissu
að ólu f brjósti sömu vonir og
þeir um möguleika og framtfð
togaraútgerðar á fslandi. Öllum
kom þeim saman um að æski-
iegt væri að fá f liðið reyndan
kaupsýslumann og var þá eng-
inn heppilegri að beirra dómi
en framkvæmdamaðurinn Thor
Jensen. Um haustið 1905 sett-
ust nokkrir menn á rökstóla um
stofnun nýs útgerðarfélags, sem
hefði það að markmiði að láta
smfða fullkominn, nýtfzku tog-
ara og hefia útgerð á fslands-
miðum, með það fyrir augum
að selia ísaðan fisk á Englands-
markaði og veiða til söltunar
um borð f skipi. Þessir menn
voru Jón Ólafsson, Magnús
Magnússon; Halldór Þorsteins-
sot), Kolbeinn Þorsteinsson, Jón
Sigurðsson og Jafet Ólafsson.
Allii stýrðu þeir þilskipum. Sjö-
undi maðurinn var Thor Jensen
og var ætlunin að hann skyldi
veita félapinu forstöðu Hið
nýja fiskveiðifélag var formlega
stofnað 18. október 1905. Hófst
um leið margvísleeur undirbún-
ingur að bví að nýr togari yrði
bvsgður fyrir féiagið. Hlutafé
Alliance var 20 búsund krónur.
Var leitað til íslandsbanka um
lán vegna togarakaupanna og fé-
laginu heitið 4000 sterlingspunda
láni gégn fyrsta veðrétti f vænt-
anlegum togara og ábyrgð sam-
eignarmanna. Allmörg tilboð bár
ust félaginu. Eftir nokkra eftir-
grennslan og ráðfærslu reyndra
skipstjóra og vélstjóra var ákveö
ið að fara ekki eftir teikningum
eins og þær lágu fyrir heldur
velja það bezta úr þeim, og láta
gera nýja teikningu. Samningar
tókust við skipasmfðastöðina
Scott og Son í Bowling f Skot-
landi. Átti togarinn að kosta
fullsmíðaður 7500 sterlingspund.
Gert van ráð fyrir að um eitt
þúsund pubd þyrfti til viðbótar
til kaupa á veiðarfærum og
vegna annars kostnaðar. Það fé
sem á vantaði var útvegað af
enskum manni, sem hafði tekið
að sér milligöngu milli Alliance-
manna og skipasmfðastöðvarinn-
ar, 1500 sterlingspund, en Thor
Jensen sá um að útvega hitt.
Halldór Þorsteinsson hafði
verið ráðinn skipstjóri á skipið.
Var honum ætlað að kynna sér
f Englandi allt sem að stjórn
eins togara laut. Var hann um
skeið ásamt Kolbeini bróður sín
um á enskum botnvörpungum
svo og Magnús Magnússon, sem
vann á togaranum Coot sumar:*
1906 í sama tilgangi. Haust!í'
1906 fóru þeir bræður Halld^-
og Kolbeinn til Bowling, þar sem
skipið var smfðað og héldu sir
þar til eftirlits með smíði skins
ins þar til henni var lokið. Með
þeim var danskur vélstjóri, Frið
rik Jensen að nafni.
Tjað var miðvikudaginn 23
janúar 1907, sem hinn nýi
togari renndi inn á höfnina f
Reykjavík. Hann hafði þá hlot-
ið nafnið Jón forseti. íbúar bæj-
arins flykktust niður að sjónum
til að sjá hið nýja skip, sem
beðið hafði verið eftir með töli^
verðri eftirvæntingu, sem einn-
ig var f ýmsum tilfellum bland-
in vonleysi um árangur af þessu
fyrirtæki. Það var þó engan veg-
inn tilfinning eigendanna sem
nú voru aðeins sex, þar sem
Jafet Ólafsson hafði farizt ‘ ■'
skútu sinni Sophie Wethlev !
mannskaðaveðrinu mikla 7. anrí’
1906. Höfðu félagamir keym
hlut hans. Þeir höfðu látið smfð>'
einn af stærstu og fullkomnusti'
togurum er þá vora til í heim
inum, ætfð sannfærðir um
ekkert annað mvndi henta. Sk"
ið var skráð 233 smálestir brútté
en 91.56 smálest nettó. Kjala'-
Framh. á bls. 5