Dagur - 13.05.1999, Qupperneq 9

8 -FIMMTUDAGUR 13. MAÍ 1999
FIMMTUDAGUR 13. MAÍ 1999 - 9
GUÐSTEINN
BJARNASON
SKRIFAR
Flóttamenn frá Kosovo
hafa skýrt frá
fjðldamorðiun, þorps
bremmm og oðrum
óhæfuverkum sem
vart eiga siuu líka í
Evrópu frá lokum
seinui heimsstyrjald-
ar.
Stöðugt eru að berast nýjar frá-
sagnir af voðaverkum af ýmsu
tagi í héraðinu og svo virðist sem
um markvissar aðgerðir hafi verið
að ræða sem skipulagðar voru
löngu áður en NATO hóf loft-
árásir á Júgóslavíu.
Nú um helgina sendi banda-
ríska utanríkisráðuneytið frá sér
skýrslu þar sem teknar eru saman
upplýsingar um þau voðaverk
sem framin hafa verið í stríðinu í
Kosovo. Telst ráðuneytinu svo til
að frá því í haust hafi meira en
4.600 Kosovo-Albanir verið myrt-
ir. Fjöldamorð hafa átt sér stað á
um 70 stöðum í héraðinu og enn
er um 100.000 karlmanna á her-
mennskualdri saknað, og ekkert
vitað hvort þeir séu lffs eða liðnir.
Frásagnir hafa borist af Ijölda-
gröfum á nokkrum nafngreindum
stöðum, meðal annars í Cirez,
Drenica, Izbica, Kaaniku,
Malisevo, Pusto Selo, Rezalla og
Pagarusa. Bandaríska utanríkis-
ráðuneytið fullyrðir að það hafi
fengið staðfestar fréttir af fjölda-
gröfum í Pusto Selo og í Izbica.
Frá því loftárásirnar hófust
hafa hús verið brennd í um 500
þorpum og bæjum í Kosovo, þar
af hafa rúmlega 70 þorp verið
brennd til grunna og lögð algjör-
Iega í rúst. Vopnaðir hópar Serba
hafa farið um þorpin, oft grímu-
klæddir, handtekið alla karlmenn
sem komnir eru af barnsaldri og
fram undir fimmtugt en hrakið
konur, börn og gamalmenni á
brott. Oft hafa karlarnir verið
myrtir á staðnum eða skömmu
eftir handtöku.
Búið að brenna allt sem
brenna þarf?
Heldur hefur þó dregið úr frétt-
um af þorpsbrennum síðustu
tvær til þijár vikurnar. Serbnesk
stjórnvöld, þar á meðal Slobodan
Milosevic Júgóslavíuforseti, segja
voðaverkin, sem þó er viðurkennt
að hafi átt sér stað í einhveijum
mæli, hafa eingöngu átt sér stað
strax eftir að loftárásirnar hófust,
og þar hafi eingöngu verið að
verki vopnaðir hópar sem ekki
voru á vegum hersins. Bandarísk
stjórnvöld geta sér hins vegar til
þess að dregið hafi úr þorps-
brennunum vegna þess að ekki sé
lengur þörf á að brenna heilu
þorpin - fólkið er hvort sem ei
komið á flótta meira eða minna.
Omögulegt er að fullyrða ná-
kvæmlega hve margir flóttamenn
frá Kosovo eru núna, en áætlað
hefur verið að þeir séu á bilinu
ein til ein og hálf milljón, en alls
voru Kosovo-Albanir um 1,8
milljónir áður en allt fór í bál og
brand. Samkvæmt mati flótta-
mannastofnunar Sameinuðu
þjóðanna (UNCHR) eru nú nærri
430.000 flóttamenn frá Kosovo í
Albaníu, um 240.000 í Makedón-
íu og nærri 65.000 í Svartfjalla-
landi. Frá því Serbar hófu sókn
gegn Frelsisher Kosovo og al-
menningi þar fyrir rúmu ári er
talið að alls hafi um 900.000
manns flúið úr héraðinu. Auk
þess eru nokkur hundruð þúsund
manns, e.t.v. allt að sex hundruð
þúsund, á vergangi í Kosovohér-
aði og hafa flúið heimili sín. Enn
eru nokkur þúsund manns að
fara yfir Iandamærin frá Kosovo á
hveijum degi. Á mánudag fóru
3.600 flóttamenn yfir landamær-
in til Albaníu. Landamærum
Makedóníu hefur verið lokað að
mestu, enda telja stjórnvöld þar
útilokað að taka við fleiri flótta-
mönnum, en samt eru enn að
koma flóttamannalestir að landa-
mærunum frá Kosovo.
Fjöldamorð í Djakovica
Svo virðist sem verstu hryðju-
verkin hafi verið unnin í bænum
Djakovica og nágrannaþorpum
þar í kring, en Djakovica er
skammt frá landamærum Alban-
íu. Að sögn bandaríska dagblaðs-
ins Washington Post hafa fréttir
af voðaverkum í Djakovica í það
minnsta verið ítarlegri en fregnir
af öðrum voðaverkum, þar sem
íbúar bæjarins höfðu skipulagt
nákvæmt eftirlitskerfi og hafa
unnið að því að setja saman upp-
lýsingar um það sem gerst hefur í
bænum. Þar er allt tínt til og
hvert einasta morð rakið hús frá
húsi og götu eftir götu og er
meiningin að nota þessi gögn
þegar mál þessi koma á endanum
til kasta alþjóðlegs stríðsglæpa-
dómstóls.
Þann 1. apríl síðastliðinn fóru
serbneskar öryggissveitir og Iög-
reglusveitir hús úr húsi í einu
hverfi í Djakovica. Allir meðlimir
sveitanna báru svartar grfmur.
Fimmtíu og fimm manns Iágu í
valnum eftir sex klukkustunda of-
beldishrinu. Meðal hinna Iátnu
voru 20 konur og börn sem höfðu
falið sig í kjallara. Mörg líkanna
voru brunnin eftir að Serbarnir
höfðu lagt eld að íbúðum og hús-
um eftir að hafa skotið þá sem
voru inni.
Næstu daga héldu þessi óhæfu-
verk í Djakovica og nágrenni
áfram og fullyrðir bandaríska
utanríkisráðuneytið að allt að
300 manns hafi verið myrtir þar
frá því stríðið hófst.
Áður en loftárásir NATO
hófust bjuggu um 100.000
manns í Djakovica, sem er gömul
iðnaðarborg og heitir eftir Jakob
úr Gamla-Testamentinu. Banda-
ríska dagblaðið Washington Post
hefur það eftir 32ja ára gamalli
konu sem flúði frá Djakovica
ásamt börnum sínum þremur að
þar sé nú eyðimörk ein. „Það eru
engin hús. Það eru engar verslan-
ir. Það eru engir skólar. Það eru
engar verksmiðjur. Það er ekkert
þarna.“
Líkhrugur í Meja
Þann 28. apríl bárust frekari
fréttir af fjöldamorðum þegar
flóttamenn komu yfir landamær-
in til Albaníu og sögðu frá því að
daginn áður hafi Serbar myrt
hundruð manna i bænum Meja,
sem er skammt norður af Djar
kovica. Hópar flóttamanna sem
fóru um Meja seinni part dagsins
sögðust hafa séð stóra líkhrúgu
skammt frá vegarbrúninni, og
töldu sumir að þar hafi verið um
300 lík.
Starfsmenn mannréttindasam-
takanna Human Rights Watch
ræddu við nítján manns úr þess-
um hópi innan þriggja daga frá
því hann kom til Albaníu. Fram-
burður þeirra var það nákvæmur
og bar það vel saman að samtök-
in telja óhætt að fullvrða að
Serbar hafi hrakið fbúa þorpsin*
á brott, beitt ofbeldi og hótunum,
rænt og eyðilagt eigur þorpsbúa
og þá hafi fjölmargir karlmenn
verið myrtir á staðnum.
„Vegurinn var allur ataður í
blóði,“ sagði átján ára stúlka í við-
tali við Human Rights Watch.
„Hægra megin vegarins voru
fimmtán menn. Eg taldi þá. Þeir
lágu á grúfu og það var blóð allt í
kring, og þeir hreyfðu sig ekki.“
Átján ára maður og nítján ára
kona sögðust hafa sé stóra hrúgu
af líkum um það bif þrjá metra frá
hægri vegarbrúninni í miðju
þorpinu. Hrúgupa sögðu þau
hafa verið um tólf sinnum' tútt-
ugu fet og um fjögur fet á hæð.
Giskuðu þau á að líkin hafi verið
um þrjú hundruð talsins, en.
sögðu það vera mjög grófa ágisk-
un vegna þess að þau voru ótta-
slegin mjög og lögreglan rak þau
hratt áfram þannig að þeim gafst
lítið ráðrúm til að velta umhverf-
inu fyrir sér. Auk þess sögðu þau
að um fimmtán menn hafi setið á
jörðinni með baldð í líkhrúguna
en hópur öryggissveitarmanna
var fyrir framan þá.
Hefndaraðgerð?
Ollum vitnunum bar saman um
að bærinn væri morandi af bæði
lögreglumönnum og sérsveitar-
mönnum klæddum í bláa og
græna felubúninga. Margir þeirra
voru með svartar grímur og sum-
ir með rauða ennisborða.
Ekki er hægt að fullyrðá með
vissu hve margir menn hafi verið
myrtir þarna á einu bretti, en
Human Rights Watch telur ör-
uggt að þeir hafí skipt hundruð-
um og að eingöngu hafi verið um
karlmenn eða unglingspilta að
ræða.
Sögur hafa borist af því að alb-
anskir karlmenn, sem e.t.v. hafa
verið liðsmenn í Frelsisher
Kosovo, hafi myrt fimm
serbneska lögreglumenn í Meja
þann 21. apríl, tæpri viku áður en
fjöldamorðin þar áttu sér stað
Þessir fimm lögreglumenn höfðu
þá skömmu áður leitað að vopn
um í húsi í bænum, en þessi saga
hefur reyndar ekki enn fengist
staðfest.
Albanir hreint ekki saklausir
Hvað sem því líður þá er ljóst að
Serbar eru ekki einir um að hafa
framið hryðjuverk af versta tagi í
Kosovohéraði.
Herskáir Kosovo-Albanir hafa
árum og jafnvel áratugum saman
beitt hryðjuverkum þar sem ráðist
er ýmist á serbneska sérsveitar-
menn eða óbreytta borgara, jafn-
vel af albönskum uppruna ef þeir
þykja hafa verið Serbum of hlið-
hollir. Þá hafa virt dagblöð á borð
við New York Times alloft birt frá-
sagnir af mafíustarfsemi í nánum
tengslum við Frelsisher Kosovo,
þótt minna hafi farið fyrir þeim
fréttum eftir að spjótin fóru að
beinast meira að Serbum. Fullyrt
hefur verið að liðsmenn Frelsis-
hers Kosovo hafi stundað eitur-
lyfjasmygl í stórum stíl og notað
það til að fjármagna vopnakaup
og aðra starfsemi sína.
Serbnesk stjórnvöld í
Júgóslavíu, með Slobodan Milos-
evic f broddi fylkingar, hafa enda
alltaf talað um Frelsisher Kosovo
sem hóp hryðjuverkamanna sem
fullvalda ríki geti engan veginn
látið vaða uppi. Engan veginn sé
veijandi að láta undan kröfum
þeirra sem beita slíkum aðferð-
um, ekki frekar en vesturevrópsk
ríki hafa viljað taka mark á
hryðjuverkahópum á borð við að-
skilnaðarsamtök Baska á Spáni,
Kúrda í Tyrklandi og IRA á Norð-
ur-írlandi, enda gengur baráttu-
aðferð þeirra þvert á allar lýðræð-
ishefðir.
Upphafið í Drenica
En þótt skærur hafi staðið yfir
árum saman í Kosovo hófust átök-
in þó fyrst fyrir alvöru um mán-
aðamótin febrúar og mars á síð-
asta ári þegar sérsveitir serbnesku
lögregiunnar réðust á þorpin
Likosane og Cires í Drenicadal.
Beittu þeir þungavopnum, þyrlum
og skriðdrekum og lágu 7 5 alb
anskir Kosovobúar í valnum eftir
þessa hrinu. Þar af voru tíu
manns úr einni og sömu fjölskyld-
unni og fjórir bræður úr annarri
fjölskyldu myrtir með köldu blóði.
Nokkrum dögum síðar, þann 5,-
7. mars, myrtu serbnesku sveitirn-
ar 58 manns í Donji Prekaz, sem
allir tilheyrðu einni og sömu fjöl-
skyldunni sem talin var hafa starf-
að mikið með Frelsisher Kosovo.
Þar á meðal voru átján konur og
tíu börn.
Þessar árásir héldu áffam næstu
mánuði og ollu miklu róti í fjöl-
miðlum og meðal ráðamanna er-
lendis.
Þann 19. júlí á síðasta ári hófst
svo fyrsta stórsókn Frelsishers
Kosovo þegar þeir réðust á þorpið
Orahovac. Rúmlega fjörutíu
manns tíndu þar lífinu að minnsta
kosti, en síðan hefur ekkert spurst
til Ijörutíu manns að auki. Fréttir
hafa borist af fjöldamorðum og
fjöldagröfum, en ekkert af því hef-
ur enn verið staðfest.
Racak ýtti við NATO
Næstu vikurnar frömdu Kosovo-
Albanir voðaverk sem Iítið gefa
áþekkum verknaði Serba eftir. 27.
ágúst er talið að KLA hafi myrt 22
óbreytta borgara í þorpinu Klecka,
og þann 9. september myrtu þeir
að öllum líkindum 34 manns,
bæði af serbneskum og albönsk-
um uppruna, í þorpinu Glodjane.
Nokkrum vikum síðar tóku
Serbar svo upp þráðinn að nýju og
myrtu 28 manns í Gornje Obrinje,
þar á meðal konur og börn. Öll
fórnarlömbin tilheyrðu einni og
sömu fjölskyldunni. Sama dag
voru þrír aðrir þorpsbúar myrtir og
sömuleiðis 13 manns í þorpinu
Golubovac, skammt frá Gornje
Obrinje.
Eftir áramótin, þann 15. mars,
áttu sér svo stað fjöldamorðin í
Racak þegar 45 manns voru myrt-
ir. Þessi fjöldamorð virðast hafa
orðið tiJ þess að sannfæra stjórn-
völd NATO-ríkjanna um að ekki
verði lengur komist hjá hernaðar-
aðgerðum, ekki ósvipað því sem
gerðist eftir sprengjuárásina á úti-
markaðinn í Sarajevo, sem varð til
þess að hafnar voru loftárásir á
Serba í Bosníustríðinu eftir mikið
og Iangt hik.
Afreksverk NATO
Loftárásir Atlantshafsbandalags-
ins á Júgóslavíu hófust svo þann
24. mars síðastliðinn beinlínis í
þeim tilgangi að koma í veg fyrir
frekari voðæerk serbnesku sér-
sveitanra^JýQsovóhéfaði. JEftir að
loftárásirnar hófust hafa hryðju-
verkin þó færst í aukana um allan
helming og sömuleiðis hefur
NATO með loftárásunum beinlín-
is valdið gríðarmiklu tjóni eins og
kunnugt er, og þar á meðal mann-
tjóni í röðum óbreyttra borgara.
I síðustu viku fullyrtu stjórnvöld
í Júgóslavíu að meira en 1.200
óbreyttir borgarar hafi látið lífið af
völdum Ioftárásanna, og meira en
5.000 manns hafi særst. Erfitt er
að meta hversu áreiðanlegar þess-
ar tölur eru, en óhætt er að full-
yrða að mannfall óbreyttra borg-
ara af völdum loftárásanna nemi
nokkur hundruð manns að
minnsta kosti.
ÁAKUREYRI
Háskólinn á Akureyri
Kennslufræði til
kennsluréttinda
Nám í kennslufræði til kennsluréttinda fyrir starfandi leiðbein-
endur hefst á haustri komanda ef næg þátttaka fæst.
Námið miðast við kennslu á framhaldsskólastigi og í efri
bekkjum grunnskólans. Til námsins er stofnað á grundvelli
laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunn-
skólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra, nr.
86/1998.
Áskilinn er réttur til þess að takmarka fjölda innritaðra ef
þörf krefur.
Umsóknarfrestur er til 1. júní nk. Sækja ber um námið á þar
til gerðum umsóknareyðublöðum sem fást á aðalskrifstofu
háskólans að Sólborg, kl. 8:00-16:00, sími 463 0900 og á
deildarskrifstofum, Þingvallastræti 23, sími 463 0930 og
Glerárgötu 36, sími 463 0961/0940. Afgreiðslutími deildar-
skrifstofa er frá kl. 8:00 til 12:10.
Nánari upplýsingar veitir kennslustjóri námsins í síma
463 0923 eða 463 0900.
Háskólinn á Akureyri.
Málþing
Kynning á lokaverkefnum hjúkrunarffæði-
nema við heilbrigðisdeild Háskólans á
Akureyri mánudaginn 17. maí 1999 í
Oddfellowhúsinu Akureyri.
13:00 Setning: Elsa B. Friðfinnsdóttir, lektor og settur forstöðu-
maður heilbrigðisdeildar H.A.
13:05 Stuðningur við foreldra andvana fæddra barna - Hrafn-
hildur Rós Gunnarsdóttir og Magna Lilja Magnadóttir.
13:20 Stuðningur/stuðningsleysi við aðstandendur langveikra
barna - Friðgerður Ólöf Jóhannsdóttir.
13:35 Rannsóknaráætlun: Viðhorf hjúkrunarfræðinga til eigin
þekkingar og hæfni í endurlífgun - Jóhanna Júlíusdóttir.
13:50 Leikir og leikmeðferð barna - Nína Hrönn Gunnarsdóttir.
14:05 Hlé.
14:10 Spegill, spegill herm þú mér: Notkun speglunar í hjúkrun
- Helgi Þór Gunnarsson og Hrafnhildur Lilja Jónsdóttir.
14:25 Karlmenn og ófrjósemisaðgerðir - Sigrún Rósa Vilhjálms-
dóttir.
14:40 Frjósemi - frjósemisvitund - Friðrikka Jóhanna
Jakobsdóttir.
Hlé: Hollt og gott fyrir sál og líkama.
Fræðsluþarfir þungaðra unglingsstúlkna - Hrafnhildur
Grímsdóttir og Hrafnhildur Ólafsdóttir.
Fræðsluþarfir og líðan feðra á barneignatímabilinu
- Aðalbjörg Albertsdóttir og Fjóla Sveinmarsdóttir.
Að hika er sama og tapa: Viðhorf og líðan kvenna í
téngslum yið leghálskrabbamein og krabbameinsskoðun
- Halldóra Karlsdóttir og Jenný Guðmundsdóttir.
Hlé. 5-
16Jp5 . Bak við luktar dyr: Reynsla hjúkrunarfræðinga á Norður-
' lándi af ofbeldi gegn öldruðum - Brynhildur Smáradóttir,
'/••v.:.&Ja%@úðlaug Sigurðardóttir og Helga Sif Friðjónsdóttir.
16:25 Örvun meðvitundarlausra - Elín Hjaltalln Jóhannesdóttir.
16:40 Starfsaðlögun nýútskrifaðra hjúkrunarfræðinga: Áhrif á
festu í starfi - Eyrún Ölafsdóttir.
16:55 Ráðstefnuslit.
Veggspjöld:
Rannsóknaráætlun, þekking og endurmenntun hjúkrunarfræðinga í
endurlífgun - Anna Breiðfjörð Sigurðardóttir.
Fræðsla um næringu til verðandi mæðra - Guðrún Valdimarsdóttir.
Málþingsstjóri: Sigfríður Inga Karlsdóttir, lektor.
Allir hjartanlega velkomnir - aðgangur ókeypis.
14:55
15:15
15:30
15:45
16:00