Dagur - 30.10.1999, Blaðsíða 8

8- LAUGARDAGUR 30. OKTÓBER 1999
FRÉTTASKÝRING
rD^tr
Nýjar reglur og vinnubrögð eiga í senn að taka á réttmætum viðuriögum við agabrotum og mannréttindum nemenda
reglur eru kallaðir til ábyrgðar og sæta viðuriögum Myndin er af gr
Nýjar tillögiLr iim aga-
mál í gnmnskóliun
mælast vel fyrir. Ferill
agabrota í skýran far-
veg. Brottvísun er
neyðarúrræði. Kenn-
aranemar læra lítið
iiiii aga og bekkjar-
stjómun. Árbæjar-
skóli lætnr foreldra
lesa skólareglumar og
kvitta.
Starfshópur á vegum mennta-
málaráðuneytisins hefur skilað
Birni Bjarnasyni ráðherra skýrslu
með tillögum að reglugerðar-
breytingum, þar sem tekið er á
agavandamálum í grunnskólum
landsins. Einna athyglisverðast
við þessar tillögur er að starfs-
hópurinn leitar alls ekki á þau
mið að herða reglur og viðurlög
eða bæta stöðu skólastjóra al-
mennt á kóstnað nemenda. Sama
réttlætissjónarmiðið virðist einn-
ig í forgrunni í vinnu sem nú á
sér stað á vegum Fræðsluskrif-
stofu Reykjavíkur, þar sem í smíð-
um eru viðmið um hvernig taka
eigi á alvarlegustu agabrotum
grunnskólanemenda. Þar svífur
refsigleðin ekki heldur yfir vötn-
unum, heldur leitast við að rétt-
indi og ábyrgð spili saman með
skýrum hætti.
I starfshópnum voru fulltrúar
frá helstu hagsmunaaðilum;
Guðni Olgeirsson frá ráðuneyt-
inu, Guðmundur Sighvatsson fyr-
ir hönd skólastjóra, Svandís Ingi-
mundardóttir fyrir hönd kennara,
Þórhildur Líndal, umboðsmaður
barna, Jónína Bjartmarz fyrir
hönd samtakanna Heimili og
skóli og Jón Hjartarson frá Sam-
bandi íslenskra sveitarfélaga.
Telja kunnugir að óhemju vel hafi
teldst til við að samræma ólík
sjónarmið í vinnu þessa starfs-
hóps.
I vinnu starfshópsins og
fræðsluskrifstofunnar hafa mörg
vandamál komið til umræðu,
önnur en þau sem lúta beint að
óljósum eða lítt tæmandi skóla-
reglum. Þannig bendir starfshóp-
urinn á að kennaranemar fái Iitla
þjálfun í aga- og bekkjarstjórnun
og að margir kennarar þekki lítið
til þess hvaða áhrif sjúkdómar á
borð við Tourette, Asperger, of-
virkni, misþroski og lesblinda
hafa á hegðan nemenda. Augljós-
lega getur þjálfunar- og þekking-
arskortur á þessum sviðum verið
bagalcgur, því þarna er tæpt á rót-
um vandans.
Viðurlögin og iiiaiinréff indiii
Agavandamál í grunnskólum
landsins hafa verið áhyggjuefni á
allra síðustu árum og náði um-
ræðan um vandamálið hámarki á
síðasta skólaári vegna sprengju-
fársins í Hagaskóla. Skólastjóri
þess skóla vildi leitast við að taka
röggsamlega á málum í byrjun
vandræðanna og rak nokkra nem-
endur úr skóla fyrir að bera á sér
áramótavarning, en hann varð að
draga þá ákvörðun strax til baka
þegar Fræðsluskrifstofa Reykja-
víkur benti honum á að and-
mælaréttar hefði ekki verið gætt.
Og þannig kom í ljós að ný reglu-
gerð menntamálaráðuneytisins
um skólareglur og aga (frá 1996)
var á skömmum tíma orðin úrelt í
grundvallaratriðum og/eða óljós á
veigamiklum sviðum.
1 þeirri reglugerð og skólaregl-
um almennt hafði nefnilega ekki
verið tekið með fullnægjandi
hætti tillit til mannréttindasjón-
armiða og stjórnsýslulaga. Nem-
endum ber skylda til að haga sér
vel og skólastjórnendum ber
skylda til að halda uppi aga, en ef
misbrestur verður á þýðir ekkert
að beita hörku án þess að taka til-
lit til mannréttinda nemenda og
foreldra þeirra.
I reglugerðinni frá 1996 segir
meðal annars: „Gerist nemandi
sekur um alvarlegt eða endurtek-
in brot á reglum skólans skal um-
sjónarkennari Ieita orsaka þess og
reyna að ráða bót á því. Verði
samt ekki breyting til batnaðar
skal umsjónarkennari leita að-
stoðar skólastjóra og sérfróðra
ráðgjafa skólans. Avallt skal leitað
eftir samvinnu við forráðamenn
nemenda um úrlausn málsins."
Forelilrar látiiir kvitta ímdii
Grunnskólarnir hafa annars haft
sínar eigin skólareglur, sem í
grófum dráttum hafa verið hug-
verk skólastjóranna, en hafa víða
verið í róttækri endurskoðun.
Tökum dæmi af Foldaskóla í
Grafarvogi. Skólinn hefur gefið
út veglega handbók um skóla-
stefnu, skólareglur og feril aga-
mála og vekur athygli að þar eru
nemendur og skólastarfsmenn
settir undir sama hatt - allar regl-
ur byrja á persónufornafninu
„við“.
Þar segir í kafla um viðurlög að
litið sé svo á að nemendur sem
brjóta reglurnar kjósi að gera það
og ef hann geti ekki borið ábyrgð
á sjálfum sér þurfi foreldrar að
axla þá ábyrgð. I viðurlögunum
segir meðal annars: „Ef nemandi
kýs að brjóta reglur, þrátt fyrir
áminningu og upprifjun, er nem-
andanum vísað til foreldra sinna
sem falið er það verkefni að
kenna nemandanum að virða
reglur og útskýra tilgang þeirra og
gildi.“ Einnig segir: „Við ofbeldi,
truflunum í tímum, skrópum og
ókurteisi eru þung viðurlög. For-
eldrum er umsvifalaust gert við-
vart og nemandinn getur ekki
hafið skólagöngu á ný fyrr en víst
er að hann hefur lært að virða
reglurnar okkar. Sá sem kýs að
brjóta reglur kýs jafnframt að
hlíta þeim viðurlögum sem
gilda.“
Ef til vill má segja að lengst
hafi verið gengið í mótun og þró-
un skólareglna í Arbæjarskóla,
þar sem Þorsteinn Sæberg Sig-
urðsson, formaður Skólastjórafé-
lagsins, er skólastjóri. Þar voru
nýjar skólareglur teknar í notkun
á síðasta skólaári og þær síðan
endurskoðaðar fyrir það skólaár
sem nú er nýhafið. Og nú var
gripið til athyglisverðrar nýjung-
ar.
„Reglum hefur verið breytt og
nýjar vinnuaðferðir teknar upp. I
haust afhentum við öllum nem-
endum 10 ára og eldri, 600 tals-
ins, handbók að gjöf og í henni er
allt sem nemendur og foreldrar
þurfa að vita, ásamt öllum skóla-
reglum. Með handbókinni fylgdi
aukablað þar sem foreldrar kvitta
upp á að þeir hafi kynnt sér hand-
bókina og ætli að hjálpa skólan-
um við að framfylgja skólastefn-
unni. Óhætt er að segja að þessar
nýjungar allar hafi mælst mjög
vel fyrir og skiluðu aukablöðin sér
öll undirrituð til baka á öðrum
eða þriðja degi. Um leið má full-
yrða að mikil ánægja sé rfkjandi
með þær tillögur sem uppi eru
hjá starfshópi menntamálaráð-
herra og bíða menn spenntir eftir
nýju reglugerðinni," segir Þor-
steinn Sæberg.
Brottvisun er neyðarúrræði
Grunnskólastefnan gerir ráð fyrir
því að tilraunir séu gerðar til þess
að leysa agavandamál innan skóla
og að slíkt geti tekið allt að einni
viku áður en gripið er til annarra
aðgerða en þá skal málinu vísað
til meðferðar skólanefndar. Brott-
vísun úr skóla, jafnvel tímabund-
ið, er sögð neyðarúrræði, sem
heimilt sé en ekki skylt að grípa
til samkvæmt mati skólastjóra.
Viðurkennt er að viðbrögð við
agavandamálum í skólum þurfi
yfirleitt að vera skjót og hljóti að
vera það, en þegar komi að beit-
ingu strangari úrræða verði að
gæta þess vandlega að málsmeð-
ferð sé í samræmi við ákvæði
stjórnsýslulaga. Sjónarmið um
vandaða málsmeðferð hljóti að
vega þyngra en sjónarmið um
skjót viðbrögð í sem beinustu
framhaldi af broti.
Með þessa visku að leiðarljósi
ákvað menntamálaráðuneytið
vorið 1998 að skipa starfshópinn
um skólareglur, sem nú hefur
skilað af sér drögum að nýrri
reglugerð og ýmsum öðrum til-
lögum til ráðherra. Fyrir það
fyrsta leggur starfshópurinn ríka
áherslu á að foreldrar/forráða-
menn beri ábyrgð á börnum sín-
um gagnvart skólanum. En við
skulum Iíta á meginatriði tillagna
hópsins um breytta reglugerð.
Hópurinn segir að skýrt eigi að
kveða á um viðbrögð við aga-
vandamálum og viðbrögð við
þeim. Gæta skuli hófs við ákvörð-
un og beitingu viðurlaga og gera
greinarmun á vægum brotum og
alvarlegri og ítrekuðum brotum.
Foreldrasamráð og
tj áiiiiigarréttur
Gagnvart nemendum sem ekld
Iáta sér segjast, þrátt fyrir undan-
gengnar aðvaranir og áminningar
megi í fyrstu grípa til þeirra að-
gerða að láta nemandann sitja
eftir í allt að einni klukkustund
eða vísa nemanda frá kennslu
það sem eftir lifir skóladags. Ef
nemandi lætur enn ekki segjast
og ef ítrekuð brot hans eru alvar-
leg eða um refsivert athæfi er að
ræða, jafnvel að hann stofni eigin
eða annarra lífi og heilsu í hættu,
þá megi grípa til þeirra ráða að
vísa nemandanum tímabundið úr
kennslustundum í ákveðinni
námsgrein eða vísa honum úr
skólanum um stundarsakir. I
verstu tilfellum er kveðið á um
flutning nemanda milli skóla.
Avallt á að gera foreldrum/for-
ráðamönnum grein fyrir brotum
barna þeirra á skólareglum og
hafa samráð við þá um úrlausn
mála. Nemandinn skal alltaf eiga
þess kost að tjá sig um hegðan
sína. I öllum alvarlegri tilvikum
er lögð áhersla á að gætt sé and-
mælaréttar, jafnræðisreglunnar,
rannsóknarreglunnar, meðalhófs-
reglunnar og Ieiðbeiningarskyldu.
Auk tillagna um breytta reglu-
gerð nefnir hópurinn ýmsar til-
lögur er lúta að öðru sem snertir
málið. Þannig er stungið upp á
því að skólanefndir, skólastjórar
og kennarar fái erindisbréf, að
skólastjórnendum verði boðið
upp á námskeið um stjórnsýslu
skóla og að öðrum starfsmönnum
skóla verði boðið upp á námskeið
um samskipti og margbreytileika
nemendahópsins.
Sviðsetnmg agavandamála
Lagt er til að aga- og bekkjar-
stjórnun, foreldrasamskipti og
viðtalstækni verði skyldunáms-