Dagur - 01.02.2001, Page 15

FIMMTVDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 - 1S
jjmL
Úlafur Jóhann
Ólafsson.
MENNINGAR
LÍFID
Slóö fiðrildaima
á hebresku og hvíta tjaldið
Nýlega hefur verið
gengið frá samn-
ingum um útgáfu
á Slóð fiðrildanna
eftir Ólaf Jóhann
Ólafsson í ísrael
og Danmörku.
Verður þetta í
fyrsta sinn sem
_ íslensk skáld-
saga kemur út á
hebresku síðan Atómstöðin og
Brekkukotsannáll eftir Halldór
Laxness voru gefnar út í ísrael
á áttunda áratugnum. i’ess
ber þó að geta að í fyrra kom
barnabókin Sagan af Músa-
mús eftir Sigrúnu Birnu Birn-
isdóttur og Moshe Erlend
Okon út þar í landi.
Slóð fiðrildanna var gefin
út í Bandaríkjunum sl. haust
og hafa dómar í blöðum þar
vestra verið mjög lofsamlegir.
Frá því hefur einnig verið
greint að Paloma Pictm-es,
sem Sigurjón Sighvatsson er í
forsvari fyrir, hafi keypt kvik-
myndaréttinn á skáldsögunni í
samvinnu við framleiðandann
Anne-Marie Mackay.
Meistari Þórbergur
Höfundarverk
Þórbergs Þórðar-
sonar og sér-
staða í íslenskum
bókmenntum er
viðfangsefnið á
nýju námskeiði
sem hefst hjá
Endurmenntmi-
arstofnun HI 7.
febrúar. Sérstök
áhersla verður lögð á þá ný-
breytni sem fólst í verkum
Þórbergs og hugtakið
skáldævisaga verður kynnt.
Einnig farið í helstu verk
skáldsins, ritgerðir, bréf og
dagbækur. Aðalkennari á
námskeiðinu er Soffía Auðm-
Birgisdóttir bókmenntafræð-
ingur en aðrir fyrirlesarar eru
Ástráður Eysteinsson og Dag-
ný Kristjánsdóttir bókmennta-
fræðingar, Pétur Gunnarsson
rithöfundur og Helgi M. Sig-
urðsson deildarstjóri á Árbæj-
arsafm.
Þórbergur
Þórðarsson.
Getur Yísindunum
^■■^■■H Vísindamönnum getur
HORN HBM- skjátlast eins og öðrum
SPEKINGSIIMS mönnum. Albert Ein-
stein, sem menn segja að
hafi skrifað jöfnu atóm-
sprengjunnar, skrifaði
eitt sinn þessa frægu
setningu. Það eru ekki
minnstu líkur til þess að
orku verði nokkurn tím-
ann náð úr atóminu. Hin-
ir vitrustu menn vísinda-
heimsins geta oft haft
furðu rangt fyrir sér. Á
minni tíð brugðust menn oft á mjög
bernskan hátt við vísindamönnum. Spek-
ingar liðinnar aldar sögðu að guði hefði
verið steypt af stóli og vísindin sett í há-
sæti hans. Ef eitthvað var borið fram í
nafni vísindanna trúðu menn þessu ger-
samlega gagnrýnislaust. En um leið og
sýnt var fram á að vísindamanni hefur
orðið á í messunni og að niðurstöður
hans reyndust ónákvæmar eða jafnvel al-
rangar þá ætluðu menn alveg að springa
af vandlætingu og réðust gjarnan að hon-
um með stóryrðum. Það er ekki við því
að búast að vísindamaður hafi rétt fyrir
sér. Það er við því að búast að heiðarleg-
um vísindamanni skjátlist.
Vísindaleg fáfræði
Vísindin eru stöðug leit og lokaniðurstöð-
ur færri en menn halda. Á hverjum tíma
er til eitthvað sem kalla mætti vísinda-
lega fáfræði. I sögu mannsins hafa vís-
indamenn líklegast gert fleiri villur en
nokkrir aðrir og margar þeirra hafa haft
skelfilegar afleiðingar. Engu að síður er
þetta ein sjálfsagðasta og öruggasta þekk-
ingarleið mannsins. Sumar þessar vísinda-
villur stafa af þrjósku eða hroka. Frægir
vísindamenn hafa oft verið stútfullir af
mikilmennsku og löngun eftir persónulegri
stærð. Sumar stafa af óskhyggju og fáfræði,
sumar af óheppni eða skeytingarleysi en
langflestar af því að manninum er einfald-
lega eðlilegt að skjátlast. Og maðurinn er
þannig gerður að honum finnst hann meiri
maður ef hann uppgötvar villur annarra.
Við þessu er ekkert að gera. Þetta er ekki
með öllu neikvætt, menn læra líka af villum
sínum og annarra. Þetta er ekki síst góð
lexía um mannlegt eðli.
Það er augljóst að afstaða manna til
vísinda fer eftir því hvað mikið menn vita
um vísindi. Því fáfróðari sem menn eru
því harðari verða dómarnir eins og geng-
ur. En ég er ekki að tala urn dóma um
vísindi sem byggjast á fáfræði. Ég er að
tala um dóma um vísindi sem byggjast á
betri vísindum. Líklega er það rétt að
allra verstu vísindavillur koma frá fólki
sem reynir á kappsfullan hátt að sanna
gamlar frásagnir helgirita með nútíma
vísindum. Mönnum hleypur kapp í kinn
og fara oft jafnvel vísvitandi rangt með til
að komast að niðurstöðu sem er fyrirfram
ákveðin. Tilgangur þessa fólks er aldrei
að hafa það sem sannara reynist. Það er
eingöngu að berjast fyrir því að sýna
sjálfum sér og öðrum að það sé vit í vit-
leysu.
Ummæli leiðandi iiianna
En eins og fyrr segir þá er ég
að tala um vísindamenn í leit
að nýrri þekkingu án annar-
legra sjónarmiða. Hjá þessum
vísindamönnum eru villurnar
einnig miklu fleiri en menn
hefðu haldið að órannsökuðu
máli.
Við skulum virða fyrir okk-
ur nokkur ummæli leiðandi
manna:
Það er ekkert sem bendir á
nokkurn hátt til þess að orku
verði náð frá atóminu. Albert
Einstein.
Allir hljóta að viðurkenna
að tími og rúm eru óbreytan-
leg. Sir Oliver Lodge.
Það getur verið að atóm-
sprengja verði eins góð og þœr
sprengjur sem notaðar eru í
dag, en það er ólíklegt að
atómsprengja verði neitt
hœttulegri. Winston Churshill
mælti þessi orð 1939.
Ljósvakamiðill er í öllu.
ILluta hans er hœgt að setja á
hreyfingu með rafmagns-
straumi og segulkrafti. James
Clerk Maxwell 1831-1879.
Hann var einn helsti vísinda-
maður síns tíma og brautryðj-
andi í skilningi á rafsegul-
kraftinum.
Bráðum þarf ekki lengur
lœkna til að nota geisla. Lœknirinn mun
aðeins skrifa á miða sem hœgt er að fara
með til geislasalans hér inni á lyjjaversl-
uninni og biðja um þá meðferð sem seðill-
inn hljóðar upp á í bakherberginu. Annar
maður kemur í verslunina og biður um
tœki til að geisla brumknappa í rósabeð-
inu og drepa með geislunum egg skor-
dýra án þess að valda nokkru tjóni á
gróðrinum. J.B.S. Haldane 1892-1964.
Mér er það Ijóst að það er ekki hœgt að
komast lengra í flugvélagerð. Thomas
Edison 1847-1931. Mesti uppfinninga-
maður allra tíma.
Ljósið fer hraðar gegnum vatn en
gegnum rúmið. Newton.
Því stœrri sem steinninn er því hraðar
fellur hann til jarðar. Aristóteles.
„Hinir vitrustu menn vísindaheimsins geta oft haft furðu rangt fyrir
sér," segir hér i greininni og nefnd nokkur dæmi um það. Meðal ann-
ars eru þar ummæli höfð eftir Alberti Einstein, einum mesta uppfinn-
ingamanni allra tíma.
Þreytandi tækniframfarir
Mig langar til að gera tækni-
framfarir samtímans að um-
talsefni því þær hafa um nokk-
urt skeið verið mér til ama,
enda kostað mig of íjár. Ég á
ekki í neinum vandræðum með
að nefna dæmi máli mínu til
stuðnings. Ég hef mikið yndi af
tónlist, það er að segja meðan
hún er ekki samin á seinni
hluta 20. aldar, og byrjaði strax
sem unglingur að safna hljóm-
plötum. Þegar ég hafði eignast
um fimm hundruð hljómplötur
kom á markað tæki sem nefnist
geisladiskur. Um leið urðu hljómplöt-
urnar mínar lítils virði. Síðustu árin
hef ég verið að kaupa geisladiska í
stað hljómplatna og á nú um fimm
hundruð geisladiska, sem úreldast
sennilega innan örfárra ára.
Saga myndabandssöfnunar minnar
stefnir sömuleiðis í að verða íjárhags-
leg harmsaga. Ég á sennilega
um sex hundruð myndbönd
sem virðast ekki ætla að blífa
vegna einhvers sem heitir DVD
diskur og er að leggja undir sig
myndbandamarkaðinn. Þannig
brá mér nokkuð í brún þegar
ég ætlaði að kaupa myndina
Gladiator og var sagt að það
hefði ekkert upp á sig að kaupa
hana öðruvísi en á DVD diski
vegna myndgæða. Um leið vissi
ég hvaða hlutur færi næsta á
visa-raðgreiðslur á mínu heim-
ili. Einhver myndi segja það ónauð-
synleg kaup, en ég held að Gladiator
sé mynd sem nauðsynlegt sé fyrir sál-
arheill mína að eignast. Vondur keis-
ari að kasta góðum mönnum fyrir
soltin villidýr meðan lýður æpir af
hrifningu. Einmitt mín hugmynd um
góða afþreyingu, meðan ekki er étið of
mikið af góðu mönnunum.
MENNINGAR
VAKTIN
„Ég held að Gladi-
ator sé mynd sem
nauðsynlegt sé fyrir
sálarheill mína að
eignast. Vondur
keisari að kasta
góðum mönnum
fyrir soltin villidýr
meðan iýður æpir
afhrifningu. Einmitt
mín hugmynd um
góða afþreyingu,
meðan ekki er étið
ofmikið afgóðu
mönnunum."
En semsagt, ég verð að segja eins
og er að ég er orðin nokkuð þreytt á
tækniframförum sem eru sífellt að
vega að fjárhagslegu öryggi mínu.
Með sama áframhaldi verð ég gjald-
þrota og hef þá ekki lengur efni á að
eiga áhugamál - nema þá bóklestur.
Og það er alveg sama hvað hugvit-
samlegir menn reyna til að ræna
mann bókinni og setja hana í netform
eða önnur ómerkileg klæði, ég mun
verjast vasklega og aldrei skipta út
gömlu bókunum mínum fyrir einhverj-
ar „fínni“ umbúðir.