Dagur - Tíminn Akureyri - 11.01.1997, Síða 17

|Dagur-®ímtrm
Laugardagur 11. janúar 1997 - 29
Land og þjóð
Sigurður Bogi
Sævarsson
skrifar
"W" 7íð hleypum hér af stokk-
1/ unum þœtti þar sem
V bornar eru upp spurning-
ar sem lengjast landinu og
þjóðinni. Um þetta verður spurt
í helgarblaði Dags-Tímans á
nœstunni.
1. Kaupstaður þessi, sem hér
sóst á myndinni er á Vestijörð-
um. Sami maðurinn átti á sínum
tíma flest atvinnufyrirtæki
byggðarlagsins. Alnafni hans er
nú fyrsti þingmaður Vestfirðinga.
Hver er kaupstaðurinn?
2. Hellir þessi er í sveit á Suður-
landi, þar sem yfirleitt vorar fyrr
en vfðast annars staðar. Ein
frægasta ástarsaga íslenskra
bókmennta tengist hellinum, en
þar hafðist elskhugi við um lang-
an tíma. Á meðan beið ástkona
hans í festum, á sama tíma og
bróðir hennar meinaði þeim
tveimur að njóta hvors annars.
Hver er hellir þessi?
3. Á bæ þessum á Suðurlandi
fæddist eitt af þekktustu skáld-
um þessarar þjóðar. í alþekktu
kvæði sagði hann að löngum
hefði á æskuheimili sínu verið í
koti kátt. Hver var bærinn og
hvert var skáldið?
4. Álfabyggðir eru óvíða meiri en
í þessu kauptúni á Austurlandi.
Listmálarinn Jóhannes Kjarval
var uppalinn þar og í kirkju
staðarins er altaristafla eftir
meistarann. Hvert er kauptúnið?
5. Á bæ við Örlygshöfn við Pat-
reksfjörð hefur verið komið upp
byggðasafni, þar sem lögð hefur
verið áhersla á að safna munum
er tengjast flugsögu íslands.
Hver er bærinn?
6. Spurt er um bæ í Skagafirði
sem e.t.v. er frægastur fyrir að
þar fundust fyrr á öldinni fjalir
úr býsönskum sið, sem sýna
myndir er tákna eiga dómsdag
mannkyns. Um íjalir þessar
skrifaði Selma heitin Jónsdóttir,
forstöðumaður Listasafns fs-
lands, í doktorsritgerð sinni.
I-Iver er bærinn?
7. Spurt er um fjall á Suðurnesj-
um, sem nú er að miklu leyti
horfið - svo rösklega hefur verið
á það gengið vegna malartekju.
Samnefnt fjalli þessu er verslun í
Keflavík. Hvert er fjallið
8. í veitingaskála í Borgarfirði
réði lengi húsum maður sá er
nefndur var Fúsi vert, sem
nefndur er einn af frumkvöðlum
nútíma ferðaþjónustu á íslandi.
Hver er skálinn?
9. Spurt er um eyju úti fyrir
Norðurlandi. Þar bjó fólk allt
fram til ársins 1967, þegar síð-
ustu íbúarnir fluttu í land - flest-
ir til Húsavíkur. Hver er eyjan?
10. Frá bæ í Reyholtsdal í Borg-
arfirði var alþekkt skáld og mál-
vísindamaður, sem þekktastur er
fyrir hið kyngimagnaða ljóð,
Afanga. Hvert er skáldið og bær-
inn?
•jliSsQnuH bjj uosbSjoh uof oi
•T?þuHjiBr>js V Wejd '6
■IJB5JSSUJBABQ0JH '8
uajuduís 'L
? BSuniBjuij 9
•ujoqsSÁÍjQ i JnjofuH S
•jjjsÁo jnQjpQjuSJog ^
JOJJBpUOJUQlJH £
jjnoqjBSipujBd z
jjiAJuSunjoa 'i
:jjusnuT
Kolefni og súrefni í eina sæng
Ari Trausti
Guðmundsson
skrifar
I.
Algengasta samband frumefn-
anna kolefnis og súrefnis í nátt-
úrunni, koldíoxíð (eða koltvísýr-
ingur; sumir segja kolsýra), ætl-
ar seint að vera til friðs. í and-
rúmslofti jarðar er koldíoxíð
langt innan við 1% rúmmálsins.
Engu að síður er lofttegundin
afar mikilvæg. Hún á stóran
þátt í að halda hitastigi við yfir-
borð jarðar í notalegri kantin-
um. Hafið, þar á móti, á stóran
þátt í að tempra koldíoxíð-
magnið í loftinu með því að
binda það. Hinn aðalþáttinn má
heimfæra upp á ljóstillífandi
plöntur: Tré, gras, þörunga o.fl.
Lífverur þessar taka til sín efnið
og vinna úr því orku en skila
súrefni aftur út í andrúmsloftið.
II.
Koldíoxíð kemst út í andrúms-
loftið á margvíslegan hátt. Við
sumu geta menn ekkert gert en
á öðru hafa þeir vald. Sem
dæmi um náttúrulega koldíox-
íðmengun er koldíoxíð úr eld-
gosum og af hverasvæðum og
koldíoxíð sem dýr gefa frá sér
með öndun. Sem dæmi um
manngerða mengun er
brennsla á kolum, olíu, gasi og
bensíni. Talið er að síðar-
nefnda mengunin hafi átt stór-
an þátt í að hækka meðalhita-
stig á jörðinni um 0,5 stig á fá-
einum áratugum og sér ekki
fyrir endann á afleiðingum þess
og enn hærra hitastigi.
III.
Við íslendingar erum afar dug-
legir, miðað við höfðatölu, að
dæla umdeildri lofttegund út í
loftið; má t.d. rekja til marga
bfla og margra skipa, jarðhita-
orkuvera og töiuverðrar olíu-
kyndingar. Eins og aðrar iðnað-
arþjóðir höfum við skuldbundið
okkur með alþjóðlegum samn-
ingum til að _
halda aftur af
menguninni og
minnka hana í
áföngum. í
raun stöndum
við alls ekki við
það; teljum
efnahagslega
nauðsyn að
stækka flotann
og Qölga bflun-
um; auka iðn-
aðinn. Verður
ekki séð hvernig ráðamenn
hafa hugsað sér að minnka
notkun kolefnisríkra brennslu-
efna og þá af hverju skrifað var
undir umræddar yfírlýsingar.
Eitt hefur þó komið upp úr
Eins og aðrar iðnaðarþjóðir
höfum við skuldbundið okk-
ur með alþjóðlegum samn-
ingum til að halda aftur af
menguninni og minnka
hana í áföngum. í raun
stöndum við alls ekki
við það.
dúrnum. Menn virðast halda að
fleiri tré á íslandi geri okkur
kleift að standa við loforðin.
Vissulega bindur gróður nokk-
uð af koldíoxíði, en bæði er erf-
itt að reikna út hve mikið og
eins minnkar þessi hæfileiki
jurta með aldri hverrar plöntu.
f sannleika sagt er hugmyndin
að baki minnkandi koldíoxíð-
mengun sú að
spara
minnka
orku,
sót-
og
hita-
mengun
hamla
stigshækkun.
Trjárækt ætti
þá að vera
aukabónus en
ekki tilraun til
að fela vaxandi
brennslu eða
jafna metin. ís-
lendingar eiga
auðvitað að gera hvoru tveggja:
Bæta gróðurfarið og setja nýjar
reglur um brennslu kolefnaríks
eldsneytis sem leiða til sparn-
aðar þess.
Fluguveiðar að vetri
Stefán Jón Hafstein
skrifar
Lærimeistari minn í flugu-
veiði var á ferð í Dan-
mörku um daginn, sá
þarlenda berjast við klaka-
hröngl í fjörunni með
stangir, kasta fyrir
fiska í hrag
landa.
Bónda-
sonur í
Mý-
vatns-
sveit
lagði
net í
jólafrunu
undir ís; 4-6
punda urriðar
lágu. Vorið liggur í
loftinu!
Fluguveiðar að vetri stundar
maður í huganum; janúar allt-
af tíðindasamur þegar maður
rifjar upp kjarnann í bestu at-
vikum sumarsins. Atvikin of
marglifuð til að kalla fram
hjartslátt, en minningin svo
tegld og fáguð að hún kemur
áreynslulaust fram í hugskotið,
fegurstu stundir dagsins.
Næsta sumar verður alltof
stutt eins og önnur, maður á
sínar föstu hefðir sem ekkert
fær haggað, og óbarin vötn of
mörg til að yfir verði komist.
En um hver áramót ætti maður
að strengja þess heit að kanna
að minnsta kosti eina ókunna
veiðistigu. Fara á heiði, kanna
íjörulón, kasta í hylinn sem
maður hefur bara heyrt um...
Halda í heiðri hefðir og reyna
nýja staði.
Nú er orðið brýnt að hnýta
nýjar flugur. Sumir eiga nóg af
öllu, en það er ekk-
ert til sem
heitir
fyrir peacock með kúluhaus í
sumar. Fyrir þá sem enn eru
ekki með á nótunum skal út-
skýrt: kúluhausarnir eru gegn-
umboraðar málmkúlur sem
þræddar eru upp á öngullegg-
inn og færðar alveg
fram að auganu. Fyrir aftan
(og um kring) eru hnýttar hefð-
bundnar flugur eða púpur. Pe-
acock er pottþétt; Watson’s
fancy; Ilare’s ear; Sawyer.
Hvers vegna vill silungurinn
stundum
kúlu-
hausa
og ekkert ann-
að? Glampinn á kúlunni dreg-
ur athyglina að flugunni. Hún
sekkur hratt og vel niður á
æskilegt dýpi. Og svo er ég viss
um að stór þáttur í veiðisæld
kúluhausa felist í skrykkjóttum
hreyfingum í vatninu þegar
flugan er dregin inn þegar
ótruflað rek hefur ekki fengið
töku.
Hvernig veiðir maður
með kúluhaus?
Púpur með kúluhaus virka
bæði í straumvatni og stöðu-
vötnum. Þær eru hrattsökkv-
andi og eiga að leita niður á
botn. í straumvatni gefur besta
raun að láta púpuna reka
frjálst með botni. Geysigaman
er að kasta uppstreymis og
draga slaka línunnar inn jafn
hratt og straumurinn ber hann
til manns. Púpuna ber fyrir
flskinn á eðlilegan hátt og tak-
an er oft mjög róleg. Línan
bara eins og hikar á
rekinu í
straumnum
og þá þarf
að
bregð-
ast við
nog
af flug-
um. Þær hlæja að
okkur kerlingarnar sem baka
sautján sortir fyrir jólin, en
engir eru vitlausari en flugu-
veiðimenn.
Enginn þó frægari en Nors-
arinn sem kom í Mývatnssveit
með nýhnýttar flugur: 700
stykki. Allt Hólmfríði!
Ætli það hafi verið í fyrra-
sumar sem kúluhausarnir
náðu að ryðja sér almennt til
rúms? Gylltir, silfraðir og
bronsaðir kúluhausar skreyta
flugur æ fleiri silungsveiði-
manna. Við höfum notað þær í
mörg ár í Laxá í Mývatnssveit
á urriðann, ég og mínir félag-
ar. Með frábærum árangri.
og
festa
áður en
hann
spýtir
draslinu út úr
sér. En svo fær
maður líka stundum
árás með offorsi um leið og
kúluhausinn lendir á vatninu!
Ég nota flotlínu við þessar
veiðar, óháð dýpi og straum-
lagi, til að sjá strax tökuna.
Taumurinn er hins vegar mis-
langur, allt eftir dýpt. Stundum
aðeins metri, t.d. í hröðu og
grunnu straumvatni Laxár í
Mývatnssveit.
Stundum er taumurinn tvö-
föld lengd stangarinnar, eins
og í sumar þegar ég tók 13
bleikjur í 15 köstum í Hlíðar-
vatni. Ég skil ekki enn hvers
vegna fimmta og áttunda kast
klikkaði!
Það er janúar, nú er tími til
að hnýta kúluhausa!
Bleikjan í Hlíðarvatni kolféll