Dagblaðið Vísir - DV - 08.02.1986, Blaðsíða 10

54
DV. LAUGARDAGUR 8. FEBRÚAR1986
Táknar eyðni endalok frjálsra
ásta? Margir hafa velt þessari
spumingu fyrir sér að undanfömu
en svörin hafa ekki öll verið á einn
veg. Ein af ástæðunum hefur verið
sú að margir þeirra, sem leitað
hafa svarsins, hafa ekki haft nægi-
lega þekkingu enda liggur enn ekki
fyrir nóg um þennan ógnvekjandi
sjúkdóm til þess að hægt sé að gefa
svar sem geti verið fólki leiðbein-
ing um hvernig það skuli haga
ástalífí sínu utan hjónabands.
Vanþekking og hræðsla
Vanþekkingin hefur að sjálf-
sögðu leitt til mikillar hræðslu og
ljóst er að hún hefur haft mikil
áhrif á fólk víða um lönd. Sumir
telja hræðsluna of mikla en það er
skiljanlegt að hún skuli vera mikil
því að eins og oft hefur verið bent
á þá hræðist fólk fyrst og fremst
það sem ekki verður skýrt nægi-
lega.
Þeir sem lengst ganga í að reyna
að halda í frjálsar ástir án mikilla
hamla (og rétt er að orða það
þannig því að frjálsar ástir eru
ekki það sem þær vom fyrir til-
komu eyðni) halda því margir fram
að mesta vandamálið við eyðni sé
hræðslan við sjúkdóminn og annað
í röðinni sé vanþekkingin.
„Þér er næstum alveg óhætt
ef...“
Þessir baráttumenn fyrir frjáls-
um ástum án mikilla hamla hafa
látið frá sér fara setningar eins og
þessa: „Þér er næstum alveg óhætt
ef þú ert karlmaður, ekki kyn-
hverfur, sprautar þig ekki með
eiturlyfjum og ert ekki með gleði-
konum.“
Ekki eru þó allir sammála slíkri
fullyrðingu eins og síðar verður
vikið að. Það er þó ljóst að jafnvel
baráttumenn frjálsra ásta hafa
orðið að viðurkenna að þær verða
ekki lengur stundaðar eins og fyrr
án áhættu og í framhaldi af því er
augljóst að þar til og ef hægt verður
að gefa fullkomnar leiðbeiningar
(sem ólíklegt má þó tefjast) eða
lækning finnst við sjúkdómnum þá
eru frjálsar ástir síðustu áratuga
úr sögunni. Frjálsar ástir verða þó
enn til en þótt ekki sé hægt að
gera skýra grein fyrir breytingunni
þá er hægt að gera sér nokkra grein
fyrir áhættunni með því að kynna
sér sumt af því sem komið hefur
fram við rannsóknir á eyðni og
eyðnisjúklingum.
Nokkur atriði
Vísindamenn halda því fram að
veiran berist fyrst og fremst milli
fólks með blóði eða sæði. Þó hefur
komið í ljós að böm geta fengið
hann með móðurmjólkinni.
Flestir þeirra, sem ekki eru kyn-
hverfir og fengið hafa eyðni, hafa
smitast við notkun óhreinna
sprautunála er þeir hafa neytt
eiturlyfja, við blóðgjafir eða við
Endalok fijálsræðis?
samfarir við gleðikonur og sérstak-
lega er þeim hætt sem hafa samfarir
við gleðikonur sem neyta eitur-
lyfja.
Notkun smokka veitir vöm en
hafa ber þó í huga að þeir geta
rifnað. Sumar tegundir em sterkan
en aðrar.
Nokkrar leiðbeiningar
Karlmenn ættu að forðast sam-
farir við konur, sem em með mönn-
um sem em með kynhverfum karl-
mönnum, eða mönnum sem sprauta
sig með eiturlyfjum.
Þá er konum ráðlagt að vera ekki
með mönnum sem em með gleði-
konum eða öðmm mönnum eða
sprauta sig með eiturlyfjum.
Þá em smokkar ekki síður vöm
fyrir konur en karla.
Þetta em þó ekki nema fá atriði
og ýmsar fleiri leiðbeiningar hafa
komið fram. Þannig hafði Dr. He-
len Kaplan, sem starfar við kynlífs-
rannsóknir við Comellháskóla í
New York, þetta vð konur að segja
fyrir nokkm: „Hafðu í huga, ef þú
ert ógift, að þú getur ekki lengur
sofið hjá þegar þig langar til. Bíddu
með að vera með manni þar til þú
hefur kynnst honum. Þú verður að
þekkja hann. Komstu að því hvort
hann hefur verið með karlmönnuir
eða sprautað sig með eiturlyfjum
undanfarin átta ár.“
Ráðleggingar af þessu tagi hafa
orðið tilefni gagnrýni á þá sem þær
hafa gefið því að sumum þykja þær
of einstrengingslegar og ekki í
samræmi við áhættuna eins og hún
sé. Þá bijóti hún gegn þvi frjáls-
ræði sem hafi einkennt ástalíf fólks
á öllum aldri undanfama áratugi
og um sé að ræða ábendingar til
fólks um að taka skref aftur í tím-
ann.
Hvað var kynlífsbyltingin?
I framhaldi af þessu hafa ýmsir
reynt að gera sér grein fyrir því
hvað kynlífsbyltingin, sem svo
hefur verið nefnd, var. Einn af þeim
sem skrifa í Playboy, Arthur
Kretchmer, hefur þetta um hana
að segja: „Kynlífsbyltingin miðaði
að því að færa fólki skilning á
kynlífi og að taka frá því hræðsl-
una. Menn áttu að geta fengið
útrás fyrir kynþarfir sínar án ótta
við gagnrýni. Konur áttu að geta
gert ástarþarfir sínar að vemleika
án þess að vera nefndar hórur.“
Enginn vafi er á því að hræðslan
við gagnrýni og ljót nöfn hefur
minnkað á undanfömum áratugum
á Vesturlöndum en nú er ljóst að
í stað þeirrar hræðslu er komin
önnur og það er hún sem mótar nú
afstöðu fólks til fijálsra ásta í rík-
um mæli.
Þessi hræðsla er hins vegar af
öðrum toga spunnin en sú sem
kynlífsbyltingin átti að útrýma.
Henni verður ekki útrýmt með
frjálsræði í ástum heldur með lyfj-
um, leiðbeiningum (sem erfitt eða
ómögulegt kann að vera að gefa)
eða hugarfarsbreytingu; og það er
einmitt vegna hennar sem ráðs við
eyðni að menn hafa skipst nokkuð
í hópa í umræðunni um þennan
vágest.
Meira um kynlífsbyltinguna
Skýrgreiningin á kynlífsbylting-
unni hér að framan hefur ekki
hlotið viðurkenningu allra. Margir
eru þeirrar skoðunar að byltingin
hafi ekki uppfyllt nægilega vel
fyrirheitin sem forsprakkar hennar
gáfu, það er að losa um hömlur
einstaklinga og gefa þeim þannig
tækifæri til að eiga eðlilegri sam-
skipti við hitt kynið. Þá hafi komið
í ljós neikvæðar hliðar svo sem
aukið framhjáhald, ótímabær
reynsla unglinga af kynlífi sem
hafi meðal annars haft truflandi
áhrif á tilfinningalíf sumra þeirra
og svo hafi sprottið upp iðnaður
sem byggt hafi á klámi og sé í
sumum löndum orðinn að verulegu
vandamáli. Er í því sambandi vísað
til útgáfu fjölda tímarita sem sum
eru talin sýna of mikið af „nöktum
sannleika“ og skilja of lítið eftir
„handa hugmyndafiuginu" en
önnur eru sögð leggja meigná-
herslu á óæskilegar hliðar kynlífs-
ins.
Flestir, sem reyna að forðast
öfgana, munu þó sammála um að
meira frelsis í samskiptum kynj-
anna var þörf en eins og venjulega
vill margt fara öðruvísi en telja
má æskilegt þegar fólk með ólík
viðhorf og jafnvel öfgakennd fer
að túlka nýfengið frelsi eða frelsi
í mótun.
Tímamót
Það verður því að telja að eyðni
hafi valdið tímamótum. Lítill vafi
leikur á því að hræðslan, sem grip-
ið hefur um sig, er ekki í samræmi
við hlutfall þeirra sem sjúkdóminn
fá en það á sér þó eðlilegar skýring-
ar því að enginn getur fullyrt við
félaga sinn að hann geti ekki sýkst
af eyðni. Þess vegna segja margir
við sjálfa sig: „Ég veit að það er
óliklegt að ég fái sjúkdóminn en
hvað ef ég skyldi nú fá hann?“
Það er engin lækning til við
eyðni, eins og fram hefur komið,
og því er ekki að undra þótt rauns-
ætt fólk, sem er annt um sjálft sig
og aðra, íhugi á hvern hátt það
geti breytt lífi sínu í samræmi við
þessa staðreynd.
Við þvi verður af augljósum
ástæðum ekki gefið neitt svar en
þó er ljóst að sjúkdómurinn á eftir
að hafa veruleg áhrif þar til lækn-
isráð kann að fmnast við honum.
Þannig hefur þeim farið fækkandi
sem leita til vændiskvenna, margir
velja sér nú næturfélaga með meiri
varkámi en áður og aðrir tak-
marka kynmök sín við þrengri hóp
eða jafnvel aðeins einn einstakling.
Allt fer þetta þó eftir viðhorfum
hvers og eins; sumir gera of mikið
úr hættunni en aðrir of lítið.
Áhættuhóparnir
Hér að framan hefur að mestu
verið fjallað um venjulegt fólk sem
er hvorki kynhverft né háð eitur-
lyfjum. Þessir tveir hópar eru sér-
stakir áhættuhópar eins og vel
hefur komið fram í umfjöllun um
eyðni og því er ljóst að þeir sem
vilja forðast sýkingu ættu að vara
sig sérstaklega á þessum tveimur
hættum. Sérfræðingar halda því
fram að eitt af því sem valdið hefur
sýkingu eiturlyfjasjúklinga sé
óhreinar sprautur en á það má
einnig benda að vera má að eitur-
lyfin brjóti smám saman niður
hluta varnarkerfis líkamans og
geri þannig einstaklinginn varnar-
lausan gegn eyðni ef veiran berst
inn í líkama hans. Um kynhverfa
er það meðal annars að segja að
ástarleikir þeirra eru stundaðir á
annan hátt en manns og konu og
hafa sérfræðingar bent á að það
auki í vissum tilvikum sýkingar-
hættuna verulega enda sum líffær-
in, sem þar koma við sögu, ekki
kynfæri.
Til eru að sjálfsögðu aðrir
áhættuhópar eins og meðal annars
er ljóst af því sem sagt hefur verið
og má þar nefna fólk sem sefur hjá
einum í dag og öðrum á morgun
og menn sem venja komur sínar til
vændiskvenna. Þeir sem vilja forð-
ast eyðni þrengja því hópinn sem
þeir velja félaga sína úr og gæta
þess eftir föngum við ástundun
frjálsra ásta að þeir séu ekki í
áhættuhópunum. Mörg önnur ráð
hafa ekki komið fram til handa
þeim sem stunda kynlíf utan hjóna-
bands, hvað svo sem verða kann
þar til lækning finnst við þessum
nýja sjúkdómi. ÁSGtóksaman.