Dagur - 18.11.1953, Síða 7

Miðvikudaginn 18.nóvember 1953
DAGUR
7
Gunnari Gunnarssyni fagnað í Danmörk
efíir 11 ára fjarvisfir frá bókamarkaðinum
Skáldsagan „Sálumessa66 kom út hjá
Gyldendal fyrir skömmu síðan
- fær lof gagnrýnenda
ERLEND TÍÐINDI
Stjórnarfiokkurinn í Banda-
ríkjunum mæfir vaxandi erfið-
leikum í kosningum
Ekki ólíklegt að liann missi þingmeirihluta sinn
í allsherjarkosningum að ári
Eftir 11 ára hlé kom nú út
í liaust á dönsku skáldsaga
eftir Gunnar Gunnarsson rit-
höfund. Er það „Sálumessa",
er Gunnar gaf út á íslenzku
í fyrra, en fremur hljótt hefur
verið um hér heima.
Danir hafa tekið sögunni með
lofsyrðum og birt um útkomuna
athyglisverðar greinar, sem sýna
ljóslega, að Gunnar Gunnarsson á
mikil ítiik í Danmörku og að hann
er er talinn hinn merkasti norræni
höfundur, sem nú cr uppi. Til
dæmis um móttökurnar — og til
samanburðar við þögnina liér
heima — leyfir blaðið sér að endur-
segja hér á eftir ritdóm, sem birtist
10. nóv. sl. undir stórum fyrirsögn-
um í Berlingske Tidende. Kemur
þar glöggt fram viðhorf Dana til
þessa ágæta og stórmerka íslend-
ings. Ritdóminn skrifar Emil Fre-
deriksen og segir m. a. á þessa leið:
Það eru hvorki meira ué minna
en 11 ár síðan Gunnar Gunnarsson
liefur gefið út bók á dönsku. Þegar
árið 1939 livarf liaim lieim til ís-
lands, og var þá tálið sennilegt af
flestum hér, að hann væri þar með
eilíflega glataður okkar landi.
Flestir okkar munti hafa hugsað
til þess með • söknuði, því að gott
skálciy lem tiihéyrir í senn íslandi
og Danmörku í sama mæli sem
Ti'ann. ær töhgHTðúr'í milli tveggja
þjóða, scm okkur er einmitt þörf
á nú.
Þótt Gunnar liafi fyrir 9. apríl
1940 verið á upplestrar- og fyrir-
lestrarferð í Hitlers-Þýzkalandi, án
þess að segja eða gera nokkuð, sem
í augum Dana gæti virzt ásteytingar-
steinn, verða menn að vera haldnir
maccarthyisku hugarfari til þess að
lasta hann fyrir það, enn þann dag
í dag. í öllu falli er það óskylt
þeirri staðreynd, að hann hcfur nú
gefið út skáldsögu þá, sem hann
sagði í fyrra að hann hefði tilbúna,
er hann aftur var á fyrirlestraferða-
lagi um Þýzkaland. Hún kom líka
út i fyrra á íslenzku og liggur nú
fyrir í danskri þýðirigu, væntanlega
þýdd af honum sjálfum, með tals-
verðu erfiði og með þeim sérkenn-
um, sem ævinlega hafa verið á
cliinsku hans.
Frarnhald sögunnar um
Brand d Bjargi.
Hér er um að ræða beint fram-
hald af 11 ára gamalli sögu Gunn-
ars um Brancl á Bjargi, og vonandi
er meira í vændum, })ví að þcssar
tvær þykku bækur verka nánast —
og þó einkum sú seinni — sem stór-
vaxin brot. Og raunar liefði ekki
vcrið til mikils ætlazt, þó að Gyl-
dendal, sem venjulega er sérlega
laginn að segja frá skemmtilegum
lilutum á bókarkápum sínum, liefði
gctið þess, að þessi nýja bók væri
aðeins einn þáttur stórkostlegs
skáldverks.
Sagan af Brandi hófst í lok fyrri
aldar og seildist örlítið inn á 20.
öldina. „Sálumessa“ gefur meira
svigrúm og nær fram yfir ríkis-
stjórnarár Kristjáns IX, nefnir kon-
ungaskiptin 1912 og snertir nokkur
stjórnmálaleg meginatriði ásamt
ýmsum atriðum í efnahagslífi ís-
lands. Og skemmtilega er skýrt frá
komu loítskeyta og síma. Þó er hér
e. t. v. fremur háðsk lýsing en
skemmtileg á tæknilegum framför-
um, því að þær skipta verulegu
máli, þegar greint er frá alvarleg-
ustu atburðum sögunnar. En þessi
saga er yfirleitt þrungin alvöru, þó
að undir leiki kímni, sem á stund-
um verður háðsk, án þess þó að fela
nokkru sinni þann megintón bók-
arinnar, að iýsa trausti á styrk
mannsins og þó fyrst og fremst á
samstöðu innan ættarinnar, og er
þann undirtón víða að finna.
Það er engin ein aðalpersóna í
„Sáiumessu“ í líkingu við bóndann
Brand í fyrra verkinu, nema ef það
væri þá Bergþóra dóttir hans, köll-
uð Bjargföst.... Ekki er réttmætt
að telja hana mynd úr fornsögum,
enda þótt sagan gefi annað slagið
tilefni til að ætla að fortíðin sé
undarlega skammt undan. A ein-
um stað er ungur piltur, ofdirfsku-
fullur i meira lagi, er útskýrir
glæfrafyrirtæki með því að segja,
að þetta myndu Skaphéðinn og
Kári líka hafa gert. ...
„Sálumessa" er sagan kölluð.
Hún liefst og endar á dauðsfalli
og jarðarför. Og söguþráðuriiin
rennur liægt fram frá einu dauðs-
falli til annars og yfir sum þcirra
er varpað aunarlegum bjarma, scm
þó leysist upp og skýrist síðar. —
Greiut er frá presti, sem í sambaudi
við slíka atburði steudur höllum
fæti í vitund fólksins. Síðan fær
hann brauð í afskekktri sókn, og í
náttúruhamförum þar rís persóna
hans svo hátt, að álit hans fær fulla
uppreisn. Þetta er aðeins einn þráð-
ur sögunnar, sem öll er mikill og
haglcga gerður vefnaður, en harm
skýrir undirtóninn: Agæti ættarinn-
ar er fyrir liendi, mergur hennar
hefur staðið af sér allar þrengingar
og geymir enn kraftinn óskertan.
Þeir gömlu og gengnu lifa aftur —
ekki á andatrúarvísu heldur í krafti
lífsins sjálfs, sem sífellt endurnýj-
ast. Og einmitt í þessum tón liefst
síðasti kafli bókarinnar, sem fjallar
um andlát bóndans á Bjargi og
greftrun lians í grafreitnum, sem
liúsfreyjan hefur látið gera skammt
frá bænum og lýst er í fvrsta kafl-
anum.
Gunnar boðinn velkominn.
Höfundurinn sýnir lesendum
mikinn trúnað. En þess er krafizt
af þeim að j)eir tileinkni sér með
alúð alla þætti sögunnar, lifi at-
burðina sjálfir- og láti ekkert fara
fram hjá sér. Það er eins og maður
þurfi fyrst að lesa hana einu sinni,
en síðan aftur og aftur. Hin at-
burðaríka frásagnarlist, sem Gunn-
ar eitt sinn stundaði, í Borgarætt-
inni og Fóstbræðrum, tilheyrir öðru
tímabili í þróunarsögu skáldsins.
Atburðarásin í Sálumessu er hæg-
fara, atburðirnir eru smávaxnir, cn
þeim sem stórir eru, er lýst með
nokkrum pennadráttum. Lýsing á
persónunum og hugsunum þeirra,
og liin beina ræða þeirra — eða
óbeina og endursagða, — fyllir mik-
ið rúm og þyngir söguna, en stenxl-
ur líka undir þeim trúnaði í milli
lesenda og höfundar, sem er styrk-
ur bókarinnar.
Og svo eru margar lýsingar á ís-
lcnzkri náttúru. Ýmsum finnst
Gunnar Gunnarsson skrifa j)ar af
mestri list. Þar er lýsing á jökul-
fljóti, sem verður prestsfrúnni að
bana með leyndardómsfullum
liætti. Það er eins og risaslanga, sem
(Framhald á 11. síðu).
í fyrri viku vann Demókrata-
flokkurinn í Bandarkjunum
nokkra minnisverða sigra, í
aukakosningu til þings. Þykir
nú sýnt, að Repúblikanar og
stjórn Eisenhowers standi frek-
. ar höllum fæti og mikill munur
sé orðinn á viðhorfi manna á
því éina ári, sem Repúblikanar
hafa verið við stjórn. Stórblað-
ið New York Herald Tribune,
sem talið er eitt helzta málgagn
Rcpúblikana, viðurkennir þetta
líka og ræðir um þessi viðhorf í
ritstjórnargrcin 6. nóv. sl. á
þessa leið. Varpar greinin Ijósi
á stjórnmálaástandið í Banda-
ríkjunum um þessar mundir og
er því birt hér í lausl. þýðingu.
REPÚBLIKANAFLOKKUR-
INN verður nú að hyggja að stað-
reyndum. Þrefaldur ósigur í kosn-
ingunum í sl. viku — í þing-,
fylkisstjóra- og borgarstjórakosn-
ingum — boðar að vísu ekki, að
víst sé að flokkurinn tapi meiri-
hlutaaðstöðu sinni á þingi á næsta
ári, en hins vegar er augljóst, að
flokkurinn hefur færzt nær tap-
stöðunni. Þær pólitísku staðreynd-
ir, sem flokkurinn verður nú að
hyggja að eru í stuttu máli þessar:
1) Repúblikanaflokknum sjálf-
um tókst ekki á sl. ári að vinna
meirihlutafylgi þjóðarinnar og
honum hefur enn ekki tekizt að
rétta sig úr kútnum. Flokkurinn
hefur færst aftur á bak en ekki
áfram miðað við kjósendatölu
hans, og á nú að mæta enn greini-
legri andstöðu kjósenda en á sl.
ári, er hann hlaut eins nauman
meirihluta á þingi og unnt er,
þrátt fyrir yfirgnæfandi sigur Eis-
enhowers í forsetakosningunni.
2) Repúblikanaffokkurinn komst
þó það áleiðis, sem raun sýnir á
sl. ári, vegna þess að hann studdi
Eisenhower, en hins vegar hlaut
flokkurinn hvergi nærri það fylgi,
sem eðlilegt er miðað við úrslit
forsetakosninganna, vegna þess,
að flokkurinn var hvergi nærri
óskiptur eða heill í stuðningi sín-
um við þau stefnumál, sem Eisen-
hower setti á oddinn.
3) Ef að því kemur í kosningun-
um á næsta ári, að þjóðin getur
virt fyrir sér mjög klofinn stjórn-
arflokk, sem aðeins í orði kveðnu
og af hálfum hug, styður stjórnar-
stefnu forsetans, sem hlaut svo yf-
irgnæfandi fylgi meðal þjóðarinn-
ar, eru mestar líkur til þess að
kjósendur muni hafna flokknum
og kjósa breytta stefnu á þingi.
4) En ef þingflokkur Repúblik-
ana er þess albúinn að standa að
baki varnarmálunum, frjálsri
verzlun, félagslegum endurbótum
og í landbúnaðarmálum, og unnt
er að ári liðnu fyrir stjórnina að
benda á heilsteypta stefnu og
verulegan framgang mikilsverðra
mála, er fundin undirstaða fyijir
flokkinn að ávinna sér traust kjós-
enda, sem ekki er fyrir hendi í dag.
Varnaðarorð kosniiiganna.
Varnaðarorð þau, sem kosning-
arnar í sl. viku boða, er ekkert
hvískur. Repúblikanaflokkurinn
tapaði alls staðar eins miklu og
hægt var. Demokratar unnu á að
sama skapi.
Ýmsir Demokratar munu taka
úrslitin sem merki um það, að sig-
urinn sé þeim vís að ári, en hér er
ekki um neina slíka vissu að ræða.
Ýmsir Repúblikanar láta varnað-
arorð kosninganna hins vegar sem
vind um eyrun þjóta og telja að
þau sýni aðeins staðbundnar
breytingar, en ekki víðtækar og
langvarandi, og það er líka rangur
skilningur. Kosningarnar eru að
vísu ekkert allsherjar sönnunar-
gagn, en þær benda þó í ákveðna
átt. Þær sýna, að kjósendur, sem í
fyrra vildu ákveðið að Eisenhower
yrði forseti, en voru ekki eins vissir
um að þeir vildu meirihluta Repú-
blikana á þingi, eru nú enn óviss-
ari um það, hvort rétt sé að veita
flokknum meirihlutaaðstöðu, og
þeir eru yfirleitt andstæðari flokkn
um nú eftir árs reynslu af honum í
stjórnaraðstöðu.
I Wisconsin og New Jei-sey
kusu þeir þingmenn úr hópi Demo-
krata í fyrsta sinn í sögunni. Re-
públikanar voru jafnan kjörnir á
þing frá New Jersey alla tið
Roosevelts forseta, en nú vantaði
frambjóðanda þeirra 54000 at-
kvæði til þess að ná kosningu.
New Jersey fylki gaf Eisenhower
350000 atkvæða meirihluta í for-
setakosningunum, en kaus nú fylk-
isstjóra úr hópi Demokrata með
meira en helmingi meiri yfirburð-
um en fylkisstjóraefni Repúblik-
ana hafði fyrir 4 árum. Og í New
York hlaut borgarstjóraefni Demo-
krata meira fylgi en nokkru sinni
fyrr, og í sjö öðrum borgum veltu
Demokratar borgarstjóraefnum
Repúblikana.
Skriftin á veggnum.
Það er hætta á því að Repúblik-
anaflokkurinn muni ekki skilja
skriftina á veggnum af því að hér
er um kosningar á miðju kjörtíma-
bili að ræða, og kenni „arfleifðina
(Framhald á 11. síðu).

LJÓÐ UM DAGINN OG VEGINN
SKÍÐAFÆRI OG GANGFÆRI.
Það hríðar af öllum áttum
og cinatt er spáin ljót.
Þeir ungu fara í flýti
að finna sitt skíðadót,
en ég er of grár og gamall
til að gerast „sportidiót“.
Það lætur ei lítilmennum
að leggja á brautir þær,
æfingar ægistrangar
iðka má sá ,er nær
stór-svig-meistara-stigi,
eða stökk-konmigs-nafnbót fær.
Oft má hér úti líta,
eftir að kemur haust,
konur bæði og karla
lcvartandi hárri raust,
stunda á glærum síéttum
stórsvigið — skíðalaust.
Eins og íþróttakappar
ýmsir þar byltu fá,
skrikandi á fjórum fótmn
fólkið bölva má,
sárlega, í sand og ösku,
uns sandur er borinn á.
DVERGUR.