Dagur - 09.12.1953, Side 6

6
DAGUR
Miðvikudaginn 9. desember 1953
DAGUR
Ritstjóri: HAUKUR SNORRASON.
Afgreiðsla, auglýsingar, innheimta:
Erlingur Davíðsson.
Skrifstofa í Hafnarstræti 88 — Sími 1166
Blaðið kemur út á hverjum miðvikudegi.
Árgangurinn kostar kr. 50.00.
Gjalddagi er 1. júlí.
Raunhæf vinstristefna
BLAÐAKOSTUR Alþýðuflokks og kommúnista
& fylgifiska er tekinn að kyrja gamla sönginn um
„afturhald" og „hægrimennsku" allra þeirra, sem
ekki eru vistráðnir hjá þeim. Þessi veðrabrigði í
desember eiga að minna á hvað i vændum er í janú-
ar. Bæjarstjórnarkosningar skyggja þegar á jólahald
og nýjársfagnað í hugum þessa fólks. Það er gamla
sagan, að þegar dregur að kosningum, er hlaupið upp
til handa og fóta að raða fólki í vinstri- og hægri-
menn eftir geðþótta þeirra, sem telja sig hafa einka-
rétt á vinstristefnu í stjórnmálum. I síðasta blaði
var rætt um það, hversu skilgreining þessi er öfug
og heimskuleg. Kommúnistar eru t. d. engir vinstri-
menn, því að undir vinstri stefnu þeirra vantar alveg
aðra stoðina. Það er grundvöllur vinstristefnu að
halda í heiðri andlegu frelsi og mannréttindum og
hafa ekki asklokið fyrir himinn. En kommúnist-
ar eru að þessu leyti argvítugustu hægrimenn þjóð-
félagsins og ekki hóti skárri en fasistar voru á sinni
tíð. Alþýðuflokkurinn stendur miklu nær þvx að
reka sannkallaða vinstripólitík, a. m. k. á meðan
þjóðnýtingarkenningum flokkskreddunnar er haldið
í skef jum og því forðað, að fjarlægt nefnda- og ráða-
vald annist andlega leiðsögu fólksins og skammti því
úr hnefa veraldleg gæði. En ærið er „vinstri“ kenn-
ing flokksins undarleg á stundum, t. d. eins og hún
birtist stundum í flokksblaðinu hér. Eru þau skrif
sum hver frekar ætluð til þess að styrkja kommún-
ista í blekkingatilraunum þeirra um raunverulegt
innihald stjórnmálanna en að upplýsa fólk um það
sem réttast er. Sýnishorn af þessari kynlegu villu er
t. d. í blaði flokksins í gær. Þar eru flokkarnir í
bænum umsvifalaust flokkaðir í „vinstri“ og
„hægri“ og að sjálfsögðu trónar Alþýðuflokkurinn
hæst vinstramegin, með kommúnista og Þjóðvarnar-
liða eilítið neðar. En Framsóknarmenn eru hægri-
menn og afturhaldsmenn samkvæmt frásögn rit-
stjóra þessa og er fullyrðingin látin nægja til rök-
semdar. Er þó svo að skilja, að það sé afstaða full-
trúa í bæjarstjórn, sem markar flokkunum bás, og í
þeirri virðulegu samkundu séu lagðar allar þær
höfuðlínur stjórnmála og framkvæmdaméla, sem
skilja í milli vinstri- og hægristefnu. Er sjóndeildar-
hringurinn ekki víður, enda einblínt á einn dag janú-
armánaðar.
L4
ÞESSI KENNING Alþýðuflokksblaðsins um úr-
slitavald bæjarstjórnarinnar er athyglisverð. Það
kemur fram í henni, að sumir Alþýðuflokksmenn
eru svo haldnir blindu flokkskreddunnar að þeim
finnst engin mál vera, sem hag og heild almennings
varða, nema þau séu upprunnin í bæjarstjórnarsaln
um og þeim ráðið til lykta þar. En þröngsýnt er
þetta í meira lagi. Bæjarstjórnir eru að vísu mikils-
verðar stofnanir, en sem betur fer renna fleiri og
miklu styrkari stoðir undir efnahags- og fram-
kvæmdamál borgaranna en ráðstefnur bæjarfull-
trúanna. Og gerð þessara þátta athafnalífsins er
engu ómerkari mælikvarði á raunverulega vinstri-
eða hægristefnu en ræður og tillögur bæjarfulltrúa.
Af þessu leiðir þá líka, að skilgreining Alþýðuflokks-
ins fær ekki staðist. Það má vel vera að fulltrúar
flokksins tali mest út um vinstra munnvikið, þá er
þeir ræða mál í bæjarstjórn, en hins vegar standa
þær ræður ekki undir framkvæmdum, sem miða að
efnahagslegum jöfnuði og almennum framförum.
Til þess að vel fari og vinstristefna hafi raunveru-
legt gildi, þarf að fara saman
frjálslynd og víðsýn stefna í stjórn
bæjarins og athafnir félaga og ein-
staklinga, sem tryggja örugga at-
vinnu og möguleika til vaxtar og
framfara. Þessari stefnu hafa
Framsóknarmenn fylgt, í bæjar-
stjórn og annars staðar. Þeir hafa
stutt að því að bæjarfélagið hefði
forustu í framkvæmdamálum eftir
því, sem eðlilegt er, en þeir leggja
engu minni áherzlu á, að skapa
félagssamtökum og einstaklingum
eðlilegt og sanngjarnt rúm til at-
hafna. I þessum framkvæmdum
gegnir samvinnufélagsskapurinn
þýðingarmestu hlutverki, því að
skipulag hans tryggir lýðræði og
sjálfsákvörðunarrétt og efnahags-
legan jöfnuð.
ÞETTA ER raunhæf vinstri-
stefna, ekki aðeins í orði heldur og
á borði. Þessi vinstristefna, studd
ákvörðunum bæjarstjórnar um
eðlilegar almennar framfarir og
einstakar athafnir (t. d. togara-
kaupin síðustu, sem Framsóknar-
menn höfðu forgöngu um), er
grundvöllur athafna- og efnahags-
lífs bæjarins. Á grundvelli hennar
eru hér nú mörg blómleg atvinnu-
fyrirtæki. Og í krafti þessarar
stefnu verður að stýra málefnum
bæjarins, ef vel á að fara.
FOKDREIFAR
ORNEFNASOFNUN —
BJÖRGUNARSTARF.
Bæjarbúi skrifar blaðinu á þessa
leið:
„í SÍÐASTA h. Félagstíðinda
las eg mjög athyglisverða grein:
,>Bj örgunarstarf “, eftir Jóhannes
Ola Sæmundsson. Hvatning til Eý-
firðinga að hefjast nú handa, á
síðustu stundu þó, og hefja söfnun
örnefna héraðsins á skipulegan
hátt. „Örnefnasöfnunin bíður, og
þolir þó enga bið,“ segir hann. Eg
vil taka undir þessi orð hans,
benda á leið til þess að vinna þetta
verk fljótt og vel, og í því sam-
bandi skýra frá minni reynslu í
þessu efni
I fyrra, í skammdeginu, tók eg
mig til og samdi örnefnaskrá
minna heimahaga, þar sem eg er
fæddur og uppalinn. Voru þá liðin
30 ár síðan eg fór að heiman og
þar til eg tók mér þetta fyrir hend-
ur. Eg hafði þetta sem eins konar
„hobby“ um tveggja mánaða skeið,
án nokkurra hjálpargagna, nema
minnis míns. Er ekki að orðlengja
það, að þetta varð mér hin
skemmtilegasta tómstundaiðja, er
eg hef með höndum haft. Bjó eg
fyrst út landlagslýsingu jarðarinn-
ar, með staðsetningu allra örnefna,
og síðan örnefnaskrá í stafrófsröð.
Þegar kunnugt fólk, fyrr og nú,
hafði yfirfarið þetta handrit mitt
komu í ljós aðeins 6 örnefni, er
mér hafði sézt yfir.
I sambandi við nauðsyn þess að
hraða nú örnefnasöfnun alls staðar,
vil eg geta þess að't. d. í túninu,
sem til fárra ára var mestallt þýft
og með gömlum, vallgrónum tún-
garði umhverfis, voru um tuttugu
örnefni, þar á meðal eitt örnefni í
sambandi við sérkennilega þjóð-
sögu um uppruna bæjarnafnsins,
ennfremur eyktamork og svo kofar
og húsatóftir með sín sérstöku
nöfn og sögu. A örfáum árum er
þetta allt horfið. Túnið allt renni-
slétt, langt út fyrir takmörk hins
forna túns, allir kofar og húsarúst-
ir jafnaðar við jörðu og horfnar
af yfirborðinu og þar með öll ör-
nefnin. Nú er jafnvel mjög erfitt
fyrir kunnugan að átta sig á því,
hvar hin gömlu örnefni voru.
Þetta er aðeins lítið dæmi af því,
sem alls staðar er nú að gerast á
landinu. En hvað á þá að taka til
bragðs, til að forða örnefnunum
frá glötun? Svarið er þessi aðferð
mín. Að sem flestir menn, frá sem
flestum jörðum á íslandi taki
minningarnar í þjónustu sína og
hefji sjálfboðavinnu á þessum vett-
vangi. Skapi sér skemmtilega tóm-
stundaiðju um stundarsakir.
Það mun vera svo, að í kaup-
stöðum landsins, sem og heima í
héruðunum, munu vera til menn,
miðaldra og eldri, frá svo til öllum
sveitabæjum á landinu, sem og
fjölda býla, sem nú eru komin í
eyði. Ef nú einn maður frá hverri
jörð, tæki sig til og gerði sér það til
dundurs, nú í skammdeginu, að
rifja upp gamlar minningar frá
smalaárum sínum heima og semdi
örnefnaskrá yfir sína jörð, sem
síðar yrði yfirfarin af fleiri kunn-
ugum á þeim slóðum, þá gerði
hann það tvennt í einu, að skapa
sér skemmtilegt tómstundaverk og
um leið vinna gagnlegt verk með
því, að smíða hlekk í örnefnakeðju
landsins, sem síðar yrði tiltækilegt
að vinna úr fyrir fræðimenn. Marg-
ar hendur vinna létt verk. Með
góðri skipulagningu væri hægt að
gera tæmandi skrá yfir allt landið
á einu ári með þessari aðferð. Eg
vil hvetja alla Eyfinrðinga hér í
bæ, sem til þess hafa þau skilyrði,
er eg hef hér drepið á, að hefjast
handa strax, við þetta björgunar-
starf, sem Jóhannes Oli réttilega
kallar svo. Hafið, sérhver ykkar,
samband við ábúendur ykkar jarða
og aðra, sem þi ðvitið gagnkunnuga
á þeim slóðum og takið ykkar eig-
in minningar í þjónustu ykkar og
þá mun verkið ganga fljótt og vel.
Það verða sjálfsagt engin vand-
kvæði á því, að safna þessum
skýrslum saman á eftir og vinna úr
þeim til fullnustu.“
Gamansaga úr „Punch“.
EKKI MUN það oft koma fyrir,
að „Punch“, hið víðfræga skop
blað og „Spegill“ Breta ræði ís
landsmál í dálkum sínum. En í
októberheftinu birtist fregn um
að mynduð væri ný ríkisstjórn á
íslandi. Eru ráðherrar síðan tald
ir flestir en síðan er þessu hnýtt
við fregnina: Ekki var, að svo
stöddu, getið um Mr. George
Dawson (meðal ráðherranna).
Orðsending til bænda
Skozki dýralæknirinn W. Lyle
Stewart, sem unnið hefur um
skeið að rannsóknum á beinaveiki
og öðrum efnavöntunarsjúkdóm
um í nautgripum hér á landi, hef
ur nú útvegað frá Englandi stein
efnablöndu, sem hann hefur
sjálfur sett saman og ætlar að
reyna hér í vetur sem viðbætis
fóður handa nautgripum. Þessa
tilraunasteinefnablöndu geta
bændur nú fengið keypta og mun
undirritaður taka að sér út-
breiðslu hennar. Verð blöndunn
ar er ekki ennþá alveg ákveðið,
en mxm vera ca. 3,00 kr. kílóið.
Daggjöf handa hverri kú er 85 gr.
Tilraunasteinefnablandan verð
ur ekki afgreidd öðruvísi en eftir
pöntunum, og skal þeim komið til
mín hið allra fyrsta.
Dýralæknirinn, Akureyri.

Hættuleg kemísk efni í mat
UM MIÐJAN sl. mánuð birtu sum Kaupmanna-
hafnarblöðin stórar fyrirsagnir á forsíðu, sem skýrðu
svo frá, að fullvíst væri talið að hættuleg kemísk efni
væru látin í suman tilbúinn mat. Hér var engin rosa-
frétt, sem blöðin höfð usjálf fundið upp. Tilefnið var
grein í virðulegu tímariti læknastéttarinnar, „Uge-
skrift for Læger“, þar sem kunnur læknir, dr. Knud
Ove Möller, ræðir í ítarlegri ritgerð um þann þátt
matvælaframleiðslunnar, sem fer fram í verksmiðj-
um og efnastofum. í grein sinni — sem styðst við
rannsóknir er læknirinn hefur gert — er einkum rætt
um svonefnda monobrom-edikssýru, sem notuð er í
sumar tilbúnar matar- og drykkjarvörur, en nefnir þó
fleiri efni, sem í notkun eru, og sannað er að eru bein-
línis skaðleg. Niðurstaða greinarinnar er, að tímabært
sé að setja á stofn nefnd kunnáttumanna, sem rann-
saki allan matvælaiðnað landsins með tilliti til kem-
ískrar efnanotkunar og skili hún hið bráðasta skýrslu
um ástandið, en síðan verði sett reglugerð, sem tryggi
almenning gegn notkun skaðlegra efna. Hér er ekki
ómerkt efni tekið til umræðu. Það er að vísu ekki
nýtt, að rætt sé um kemíska efnanotkun í matargerð
og grun um að hún geti verið skaðleg. T. d. hefur
lengi leikið grunur á sumum litarefnum, sem látin eru
í tilbúin matvæli til þess að gera þau fallegri fyrir
augað. En hér ekki um að ræða grunsemdir, heldur
fullyrðingar vísindamanns viðkomandi tilteknum efn-
um, og hvatning hans um allsherjarrannsókn. Þótt
meira muni um tilbúin matvæli á markaði í Danmörk
en hér á landi, er þó augljóst, að slík framleiðsla er
hér einnig fyrir hendi og það í vaxandi mæli. Er því
ekki ástæðulaust að vekja athygli á þessu hér á landi
og benda á, að líklegt er að sams konar rannsóknir
hér á séu nauðsynlegar.
ENN UM SKAÐSEMI VÍNDLINGA.
Lengi er búið er ræða um það ,hvort tengsl séu í
milli vindlingareykinga og lvingnakrabba, sem er
sjúkdómur, er sífellt fer í vöxt, einkum um vestræn
lönd. Fram til þessa hafa vísihöaméhn hent á það
með tölum, sem vissulega sýnasl gildar röksemdir, að
lungnakrabbinn fetar í slóð vaxandi sígarettureyk-
inga og hafa ýmsir fullyrt, að þessar tölur væru nægi-
legt sönnunargagn, en aðrir hafa ekki talið sannan-
irnar nægilega sterkar. Nú er þó svo komið, að um
þetta verður trauðla deilt lengur. í síðasta hefti
ameríska vikuritsins Time, sem hingað hefur borizt,
er skýrt frá því, að amerískir vísindamenn hafi bein-
línis sannað það, að sígarettureykur orsakar krabba-
mein. Hefur tekizt að kveikja krabbamein á tilrauna-
músum beinlínis með sígarettutóbaki og reyk. Þykir
það því ekki fara í milli mála lengur, að hinar miklu
sígarettureykingar um vestræn lönd séu beinlínis or-
sök hinnar miklu útbreiðslu lungnakrabba, sem nú er
orðinn einn geigvænlegasti sjúkdómur, sem herjar á
þjóðirnar. Ekki er þó sannað enn, hvaða efni vindl-
ingsins það eru, sem þarna eru að verki, en nú er
unnið að því að einangra hið skaðlega efni, sem ekki
er talið vera nikótínið sjálft. Má vera, að takast
megi að fjarlægja það úr tóbakinu. En meðan það er
ekki gert, er fullvíst, að sígarettureykingar geta haft
hinar alvarlegustu afleiðingar, einkum fyrir menn,
sem eru komnir á miðjan aldur. Er þetta vissulega
alvarlegt íhugunarefni fyrir alla, sem nota tóbak að
meira eða minna leyti.
Einn af kunnustu skurðlæknum Bandaríkjanna
hefur eigi alls fyrir löngu gefið tóbaksmönnum ráð,
sem vert er veita athygli og breyta eftir. Ef menn
vilja heldur leggja sig í hættu en hætta að reykja, þá
eiga þeir, sem eru 4(1 ára og eldri, að láta röntgen-
rannsaka lungu sín missirislega, eða jafnvel á þriggja
mánaða fresti. Því að eina vonin um lækningu, ef
sjúkdómurinn gerir vart við sig á annað borð, er að
uppgötva hann þegar í byrjnun. En vafalaust er eitt
ráð betra en öll önnur: að láta vindlingana eiga sig.