Dagur - 20.11.1957, Side 4

4
D A G U R
Miðvikudaginn 20. nóv. 1957
DAGUR
Ritstjóri: ERLINGUR DAVÍÐSSON
Afgreiðsla, auglýsingar og innheinita:
Þorkell Björnsson
Skrifstofa í Hafnarstraqti 90 — Sími 1166
Árgangurinn kostar kr. 75.00
Blaðið kemur út á miðvikudögum
og laugardögum, þegar efni standa til
Gjalddagi er 1. júlí
Prentverk Odds Björnssonar h.f.
„Fékk KEA undanþágu?44
SÍÐAN VINDINUM var hleypt úr „íslendingi“
í skattamálum KEA hefur hann lítið haft sig í
frammi. Hann mænir þó alltaf vonaraugum til
KEA, ef þar fyndist eitthvað, sem hægt væri að
gera tortryggilegt. Þar kom þó að hann fann sér
verðugt viðfangsefni og gefur að líta árangurinn
í síðasta tölublaði hans. Þar segir svo, orðrétt:
„Hins vegar hefur Dagur ekki flutt neina fregn
um það, hvaða sektir Kaupfélag Eyfirðinga hefur
hlotið fyrir að breyta íbúð í Hafnarstræti 20 í
verzlunarhúsnæði vegna kjörbúðar. Sýnist þó
öllu alvarlegra mál að taka húsnæði, sem búið
hefur verið í til slíkra nota ,en nýbyggingu. (Hér
á hann við braskið og sektardóminn viðvíkjandi
Morgunblaðshöllinni.) Ef til vill ná húsnæðislög
ekki yfir fyrirtæki KEA, eða fékk það kannski
undanþágu hjá félagsmálaráðherra?“
Hverjar eru svo staðreyndirnar í þessu máli?
Þær eru þessar:
íbúðarhúsnæði, sem hér um ræðir, nánar til-
tekið í Hafnarstræti 20, fyrstu hæð, og á sama
stað og KEA er að setja upp kjörbúð, var
rýmt í apríl 1956 og þá þegar tckið til afnota,
sem vörugeymsla fyrir verzlunina, sem þar
er. Þetta gerðist um fjórum mánuðum áður
en lög um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum
tóku gildi. Aðdróttanir „ísl.“ um að KEA hafi
gerzt brotlegt við lög þessi, missa því gjör-
samlega marks.
En þrátt fyrir þessar staðreyndir leyfir blaðið
sér að bera fram þá spurningu, hvaða sektir KEA
hafi hlotið eða hvort það hafi fengið undanþágu!
Greinarhöfundur íslendings er ekki að hafa neitt
fyrir því að afla sér upplýsinga um málið. Enda
er tilgangurinn sá einn að gera störf samvinnum.
tortryggileg í augum borgaranna. Hann gerir sér
að góðu að bregða sér í gamla pilsið hennar Gróu
á Leiti og fara með slúður. Flíkin er ekki haldgóð,
þótt hún sé íslendingi kær.
Kom }jó til dyra
DAGUR FÓR ÞESS nýlega á leit við stjórnar-
formann Útgerðarfélags Akureyringa h.f., að
stjórn Ú. A. hefði fund með blaðamönnum bæj-
arins, meðal annars til að skýra frá árangri af
suðurferð sendinefndar, sem til var kvödd að leita
aðstoðar hins opinbera fyrir Ú. A.
Stjórnarformaður hefur svarað þessari mála-
leitun í fslendingi og segir þar að ritstjóri Dags
hafi farið dyravillt, því að það hafi verið sendi-
nefnd frá bæjarstjórn Akureyrar, en ekki frá
stjórn Ú. A., sem suður fór. Sé því til bæjar-
stjórnar að leita en ekki til sín.
Þetta cru einu svörin við málaleitan blaðs-
ins og gátu tæpast aumari vcrið. Hvort Dagur
hefur farið dyravillt, má nokkuð marka af því
að stjórnarformaður Ú. A. cr óumdeilanlega
hinn rétti aðili að veita umbcðnar upplýsing-
ar um mál Ú. A. Hann er cnnfremur í bæj-
arráði og bæjarstjórn og ætti því ckki að vcra
ókunnugt hvað þar gcrist, að minnsta kosti
ckki í málefnum Ú. A. Það cr því vægast sagt
einkennilegt að láta í það skína að sér komi
málið ekki við og vcrjast þannig fréttam. Og
reyndar kom hann nú sjálfur til dyra þegar
bankað var (samanber grein-
ina í íslandingi), svo að dyra-
villan ætti þar með að vera úr
sögunni.
Dagur hefur fremur ógreiðan
aðgang að fréttum frá Ú. A. og
hefur nokkurm sinnum rætt það
mál við stjórnarnefndarmenn og
framkvæmdastjóra félagsins og
óskað berytinga á því, fengið góð
svör oftast, en lítið meira. Skal
enn á það bent, að það virðist
næsta hæpin ráðstöfun að snið-
ganga fréttamenn, en kvarta svo
yfir því að lygasögur um Ú. A.
gangi um bæinn og þær heldur
af verri „sortinni".
Stjórnendum Ú. A. ætti að
vera það ljóst, að þeir bjóða ein-
mitt slíkum sögum heim, kalla
þær yfir sig, á meðan þeir halda
uppteknum hætti. Vonandi verð-
ur þetta mál tekið til endur-
skoðunar hjá viðkomandi aðilum
og síðan svarað öðru til en
gaspri einu.
Brúin milli heims og beljar
Smá-þættir úr harmsögu Ungverja
XV. ÆSKAN LÆTUR EKKI
BUGAST. — IMRÉ GEIGER.
Rússum skjátlaðist illa. Borg-
arbúar héldu sig inni, meðan á
verstu sprengjuhríðinni stóð, og
reyndu að forðast kúlnademb-
urnar, er hinir hraðskreiðu skrið
drekar rásuðu fram og aftur um
göturnar. Þrátt fyrir það tókst
huguðum frelsissinnum að loka
mörgum götum í Pest með varn-
arvirkjum, og þar voru einnig
smáhópar ungra pilta og stúlkna,
sem réðust óðar á hvern skrið-
dreka sem hægði á sér.
Á einum mikilvægum gatna-
mótum við Morics Zsigmond torg
í Búda hafði tekið að sér forust-
una háskólastúdent einn, sem
Rússar höfðu neytt til að nema
hernaðarfræði. Hann kallaði nú
hátt og snjallt til samherja sinna:
„Eg tel vafalaust, að getum við
haldið gatnamótunum hérna, þá
muni Rússarnir ekki komast
lengra í þessa áttina. Við skulum
því loka hérna með götuvirkj-
um.“
Hann tók svo við stjórninni og
lýsti fyrir þeim snilldarlegri
varnaráætlun sinni, en áður en
verkinu væri lokið, hrópaði
drengur einn hátt: — „Hérna
koma 5 hermannabílar.“
Stúdentinn skipaði beztu
mönnum sínum upp á næstu
þökin, og er könnunarbílarnir
sveigðu inn á hálflokuð gatna-
mótin, gaf stúdentinn mei'ki, og
var óðar hafin skothríð á vagn-
ana. Þar féllu 67 Rússar, og 3
bílar, sem snúið gátu við, flýðu
aftur til Gellerthæðar.
Áður en næsta árás Rússa
hófst, hafði foringinn látið velta
öllum strætisvögnum á þessari
leið. Síðan tengdu piltarnir
vagnana saman og styrktu þá
með timbri og bjuggu síðan um
sig inni í vögnunum. Þá fengu
þeir einnig óvænta aðstoð, er
nokkrir ungverskir hermenn
færðu þeim tvo hertekna, rúss-
neska skriðdreka, sem nú urðu
kjarninn í stórskotaliði varnar-
innar.
Hefndar Rússa var ekki lengi
að bíða. Sjö stórir skriðdrekar
komu drynjandi ofan af Gellert-
hæð, og á leiðinni beindu þeir
skæða vélbyssuhríð að húsunum
meðfram götunum. Utan við
skotmál varnarliðsins á gatna-
mótunum námu skriðdrekarnir
snöggvast staðar og króuðu inni
20 unga drengi og skutu þá alla
með ægilegri vélbyssuhríð.
í varnarvirki gatnamótanna
sagði stúdentinn við menn sína:
„Hér munum við allir deyja í
dag.“
Er skriðdrekarnir sjö höfðu
lokið fyrstu hefndarlotu sinni,
brunuðu þeir að gatnamóta-
virkjunum, en verjendurnir voru
svo vel vopnaðir og hugrakkir,
að þeim tókst að eyðileggja alla
skriðdrekana. Nóvember-sunnu-
degi þessum lauk með grimmi-
legum bardögum milli sífjölgandi
skriðdreka og hinna hraustu og
hugprúðu manna innan varnar-
virkjanna. Það reyndist, hér
gagnvart ungverskri æsku, að
Rússum varð brátt ljóst, að hin
mikla áætlun þeirra um skjót-
unna auðmýkingu Búdapest-
borgar næði ekki fram að ganga.
Þeir yrðu að vinna á hverjum
einstökum Ungverja sér í lagi.
Meðal frelsissinna í götuvirk-
inu undir stjórn háskólastú-
dentsins var tvítugur unglingur,
hundseigur náungi og harðvít-
ugur og nærri barnalega ákafur
eftir að geta orðið þjóðsagna-
hetja. Hann hét Imré Geiger. Og
aðalandstreymi hans og áhyggjur
í allri byltingunni virtist vera
það, að hann skyldi aldrei hafa
fengið veglegra vopn en riffil-
skömmina sína. Hefði hann að-
eins náð í vélbyssu, skyldu svei
mér hafa orðið önnur leikslok í
vopnaviðskiptunum, sagði ungi
Geiger.
Geiger var snotur náungi,
dökkur á brún og brá, gildvax-
inn, fallega tenntur og með kol-
svart hár, sem hann hirti vel.
Hann var í peysu, hafði alltaf
vindling dinglandi í vinstra
munnviki og reyndi að tala
hryssingslega.
Þessir ungu verjendur áttu að
verjast árás úr öllum áttum:
falbyssuhríð frá Gellerthæð og
vélbyssuhríð frá skriðdrekunum,
sem hringsóluðust um útjaðra
torgsins á gatnamótunum, stór-
um, hreyfanlegum fallbyssum,
sem skipulega moluðu niður
húsin umhverfis gatnamótin, og
loks frá sprengjuverplum, sem
þeyttu fosfor-eldsprengjum um
allt bardagasvæðið. Þessir ung-
versku æskumenn stóðust allar
þessar árásir í fullar tvær
klukkustundir og hörfuðu ekki
á brott, fyrr en ekkert var eftir
til að verja.
Þegar Sovétliðið að lokum hélt
inn á gatnamótatorgið, voru göt-
(Framhald á 7. síðu.)
Mænusóttin á undanhaldi
Heilbrigðisyfirvöld Bandaríkjanna hafa nýlega
tilkynunt, að síðan farið var að nota Salk bóluefni
gegn mænusótt, hafi hún rénað þar í landi um 80%.
Enda þótt hér kunni að vera að einhverju leyti um
tilviljun að ræða, er þetta þó að miklu leyti þakkað
bóluefninu. Lömunartilfelli 1955 voru alls 7.886, en
það sem af er þessu ári (miður okt.), aðeins 1.576.
Af þeim 6 7milljónum manna, sem mest nauðsyn
er að bólusetja (fólk innan tvítugsaldurs og þung-
aðar konur), hafa 25 milljónir fengið þær þrjár
sprautur, sem nauðsynlegt er talið, milljónir hafa
fengið tvær og 11 milljónir eina. Af 42 milljónum á
aldrinum 20 til 40 ára, eru 28 milljónir, sem enga
sprautu hafa fengið, en til eru í birgðum um 23
milljónir sprautur. Ritari Heilbrigðismálastofnun-
arinnar (Department of Health, Education of
Welfare) lét svo um mælt, að ef fólk vildi notfæra
sér það bóluefni, sem fáanlegt er, væri hugsanlegt
að hægt yrði að sigrast á lömunarveikinni á næsta
ári. Væri hörmulegt að hugsa til þess, ef sljóleiki
almennings yrði því valdandi, að bóluefni, sem
bjargað gæti frá lömun og jafnvel dauða, lægi
óhreyft í hillum lyfjabúða.
(Time.)
Sjónvarpsfætur
Læknar í sjónvarpslöndum hafa nú um skeið
borið nokkurn ugg í brjósti um, að þrásetur fyrir
framan sjónvarpstæki, mundu ekki vera sem holl-
astar fyrir augun. Nú er komið í ljós að þetta er
ekki heldur hollt fyrir blóðrásina, eftir því sem
bandarískur læknir lét frá sér fara á prenti nýlega.
Getur hann þar um þrjá sjúklinga (þar af einn
lækni), sem fengu alvarlegar æðastíflur í fætur, og
máttu leggjast inn á sjúkrahús til að fá bót meina
sinna. Ráð læknisins er, að menn standi á fætur að
minnsta kosti á klukkutíma fresti, þegar setið er
við sjónvarp, gangi svolítið um gólf og teygi úr sér.
Konum ráðleggur hann eindregið að leggja frá sér
lífstykki, sokkabandabelti og annað þess háttar,
sem hindrað geti blóðrás um lærin.
(Þýtt.)
Verðlaun fyrir ritgerðir um
áfengisnautn og umferðamál
Bindindisfélag ísl. kennara eefndi á sl. vetri til
samkeppni í barnaskólunum um ritgerðir, er fjalla
skyldu um áfengisnautn og umferðamál. Barna-
prófs- og fullnaðarprófsbörn víðs vegar um landið
tóku þátt í samkeppninni, flest af Austurlandi,
nnæst-flest af Norðurlandi. Alls bárust 268 ritgerð-
ir, úr sumum skólunum reyndar aðeins úrval. —
Nokkrir skólar höfðu sýnilega vandað mjög til
þessa starfs og voru margar ritsmíðarnar hinar
myndarlegustu, bæði að efni og frágangi. Margir
skólar tóku ekki þátt í samkeppninni. Námsstjórum
barnafræðslunnar var falin fyrirgreiðsla á verk-
efninu. Verðlaunum var heitið fyrir þrjár beztu
ritgerðirnar á hverju námsstjórasvæði, 200 kr., 125
kr. og 75 kr. Eftirtalin börn hlutu verölaunin:
I. verðlaun: Gerður Steinþórsdóttir, Ljósvalla-
götu 8, Reykjavík. — Anna B. Magnúsdóttir, Múla-
koti, Lundarreykjadal, Borgarfirði. — Þórir Dan
Björnsson, Sauðárkróki. — Þórunn S. Ii. Ingólfs-
dóttir, Skjaldþingsstöðum, Vopnafirði. — Guðríður
B. Pálmadóttir, Hvolsvelli.
II. verðlaun: Hrefna Kristmannsdóttir, Hjarðar-
haga 30, Reykjavík. — Ingibjörg Sigurðardóttir,
Borgarnesi. — Sigurður Haraldsson, Akureyri. —
Hólmfríður S. Sigurðardóttir, Efra-Lóni, Langa-
nesi. — Sigurveig Sæmundsdóttir, Framnesvegi 14,
Keflavík.
III. verðlaun: Bragi Kristjánsson, Melaskóla,
Reykjavík. — Kristjana Karlsdóttir, Barðastrand-
arskólahverfi. — Guðmundur Kristjánsson, Stein-
nýjarstöðum, Skagaströnd. — Magnús Gunnarssorr
Ncskaupstað. — Sigríður Halldórsdóttir, Smára.
túni-7, Keflavík.
(Framhald á 5. síðu.)