Dagur - 14.10.1959, Blaðsíða 5

Dagur - 14.10.1959, Blaðsíða 5
Miðvikudaginn 14. október 1959 D AGUR Kceru Eyfirðingar. Samkvæmt stjórnarskrárbreyt- ingu þeirri, sem hlaut fullnaðar- samþykki á sumarþinginu, eiga al- mcnnar kosningar til alþingis að £ara fram nú í haust „og falla um- bofi þingmanna niður á kjördegi". Sunnudaginn 25. þ. m. hætti ég því að vera.þingmaður ykkar, enda fá- ið þið þá ekki lengur að kjósa ykk- ar sérstöku þingmenn, eins og ver- ið Iieíur, heldur er nú Eyjafjörður sameinaður Akureyri og Þingeyjar- sýslum báðum í eitt kjördæmi, en ég hei aldrei verið þingmaður ann- arra en ykkar. Þetta var gert á móti vilja meiri hluta ykkar, eins og kosningarnar í vor sýndu greini- lega, en ekki tjáir að deila við dóm- arann. Eg verð ekki í kjöri í þess- um kosningum, því þó cg harfleyft að setja nafn mitt í 12. sæti á lista Eramsóknarflokksins í Norður- landskjördæmi eystra, er það ekki að vera í kjöri, því síðasti maður á listanum kemur ekki á neinn hátt ttl greina í kosningunum. Eg gaf þctta leyfi aðeins til að undirstrika áframhaldandi fylgi mitt við flokk- inn, þó það hefði auðvitað ekki þurft. ; Þegar kosningarnar fara fram og þingmannsumboð mitt fcllur nið- ur, eru liðin full 36 ár síðan þið kusuð mig fyrst á þing. Eg segi þið, Jfvi að þótt mjög margir þáverandi kjósenda séu nú horfnir úr þessum heimi, hafa börn þeirra og barna- börn tekið við. Hef ég verið þing- maður Eyfirðinga lengur en nokk- ur annar á undan mér og ekki eru nema örfáir menn, sem hafa átt lengri setu á Aiþ'ingi frá því þáð var endurreist fyrir 114 árum (mið- að við þinghald). Eg var tiltóiiilcga ungur maður,- þegar ég var fyrst kosinn á þihg, enda var ég af sum- vim kallaður ,.óskrifað blað", þó hafði ég töluvert fengizt við félags- mál þá þegar, verið starfandi f ung- mcnnafélagi, átt nokkur ár sæti í sveitarstjórn mi.nnar sveitar, var í sýslunefnd og í stjórn K. E. A. Eg var því nokkuð þekktur um hérað- ið, enda hefði ég ekki náð kosn- ingu að öðrum kosti, því þá átti það enn langt í land að farið væri að kjósa flokkslista og ekki þýddi fyrir aðra að bjóða sig fram til þings en þá, sem nutu töluverðs persónulegs trausts. Það munaði mjóu að ég næði kosningu í fyrsta sinn sem ég var í kjöri, aðeins 5 atkvæðum, en síðan hef ég verið endurkosinn 12 sinnum með miklu og öruggu fylg'i, nú síðast í vor. Fyrir það mikla fylgi, sem þið ey- firzkir kjósendur hafið veitt mér á umliðnum árum, og það traust, scm þið hafið sýnt mcr, ekki ein- asta flokksbræður mínir, helclur einnig margir fleiri, þakka ég ein- læglega. Þegar ég varð þingmaður fyrir 36 árum, var hér margt eins og ver- ið haíði um aldaraðir áður. Gömlu torfbæirnir stóðu þá víðast enn, nýrækt var lítil og túnin víða þýfð, þjóðvegur lá þvert yfir héraðið frá Öxnadalsheiði og sem leið liggur austur yfir Eyjafjarðará, en ekki var hann akfær nema út á Mold- haugaháls. Akfært var einnig inn að Saurbæ, en Eyjafjarðarbraut var þá sýsluvegur. Hafnarmannvirki út með firðinum voru þá svo að segja engin. Gagnfræðaskóli var á Akur- eyri og barnaskólar í kauptúnun- um, en í sveitunum var aðeins far- kennsla, húsmæðraskóli var enginn í héraðinu. Spítali var á Akureyri, en Kristncshæli ekki til. Landssím- inri lá urii hluta héraðsins og nokkr- ar landssímastöðvar voru komnár, en enginn „sveitasími", rafveita engin, nema Glerárstöðin fyrir Ak- ureyri. Svona mætti lengi telja. — Nú er öldin önnur. Nú liggja akfærir vegir um allar byggðir Eyja- íjarðar, reisuleg íbúðarllús eru á flestum bæjum, einnig peningshús og hlöður, túnþýíið er horfið og nýrækt mikil, búin mikið stærri en áður og flest erfiðustu störfin eru nú unnin með vélum. Töluverðar hafnarbætur hafa verið gcrðar í Ól- afsfirði, Dalyík, Grímsey, Hrísey og Hauganesi, sem veita ólíkt betri skilyrði til sjósóknar en áður var, þó enn þurfi um að bæta. Myndar- legir skólar hafa risið viðsvegar um héraðið, svo-og féiagsheimili. Nú er verið að rafvæða héraðið, þó nokkur afturkippur hafi orðið í því efni og margir hafi orðið að bíða og séu að vonum orðnir langeygð- ir eftir rafmagninu. Þannig hafa framkvæmdir til bættra lífskjara. aukinna þæginda og menningar- mála haldist í hendur hér í hérað- inu á þingriiannsárum mínum. Svipuð þróun hefur auðvitað átt sér stað í ýmsum öðrum héruðum þessa lands, enda kemur mér ekki til hugar að þakka mér þessar miklu framfarir sérstaklega. Þar hafa margir að unnið: héraðsbúar sjálf- ir fyrst og frerhst og félagsskapur þeirra, samþingsmenn mínir og Al- þingi í heiki sinni. En það gleður mig þó mikið nú í leiðarlokin, að ég hef þó' getað lagt þessum málum ofurlítið lið, bæði sem þingmaður hcraðsins, sem bankastjóri við Úti- bú Búnaðarbankans og sem stjórn- arnefndarmaður í K. E. A. Lið- veisla mín hefur að vísu verið minni en ég vildi sjálfur og senni- lega ekki mjög mikils virði. En þó mun meðvitundin um það, að hafa orðið að ofurlitlu liði í þeirri fram- sókn, sem hér hefur drðið, verða mér til ánægju í ellinni, sem nú fer senn að berja að dyrum hjá mér. Þegar ég nú legg niður þing- mennsku eftir 36 ár, er tnargs að minnast, þó fátt verði hér talið. Fyrst og fremst minnist ég þá míns ógleymanlega vinar og samherja, Einars sál. Arnasonar á Eyrarlandi. Við vorum samþingsmenn í 19 ár og samstarfsmenn töluvert lengur. bæði aður en ég varð þingmaður og eftir að hann lét af þing- mcnnsku, allt til æviloka hans, og samvinna okkar var jafnan slík, að þar bar aldrei nokkurn minnsta skugga á. Mér fánnst hann hætta þingmcnnsku of snemma og vildi láta hann halda áfram og bauðst til að vera í baráttusætinu (þá var hlutfallskosning komin í tvímcnn- ingskjördæmum), en hann var ó- fáanlegur til þess. Eg mun geyma minningu hans í þakklátum huga til æviloka. Eg minnist einnig með ánægju samstarfs að málum hcraðs- ins á Alþingi við þá þrjá samþings- menn mína, sem síðan hafa skipað 2. þingmannssæti Eyfirðinga, þá Garðar sál. Þorsteinsson, Stefán sál- Stefánsson og Magnús Jónsson. Já, ég minnist fjölmargra vina og sam- herja hér í héraðinu, sem of langt yrði upp að telja. Einnig ýmsra drengilegra andstæðinga. Eg var kosinn á þing sem fram- sóknarmaður og hef jafnan verið í þeim flokki. Skoðanir mínar og allt lífsviðhorf mótaðist þegar í æsku af starfi í Ungmennafclögun- um og mér fannst Framsóknar- flokkurinn hafa svipaðar hugsjónir og þau. Eg var líka bóndi og hef alltaf verið og Verð sveitamaður að öllu eðli, en flokkurinn hefur óneit- anlega unnið meira að hagsmunum sveitanna, heldur en aðrir flokkar. Eg minnist þess með þakklæti, að hér í héraðinu hefur undanfarið aldrei verið nokkur minnsti ágrein- ingur meðal Framsc')knarmanna um það, að styðja mig í alþingiskosn- ingum. Síðast nú f vor voru allir flokksmenn einhuga um það. Lét ég það þó í ljós í fulltrúaráði flokks- ins, að ég væri fús til að hætta, langaði ckki á sumarþingið. Það var fyrst þegar farið var að undir- búa framboð af flokksins hálfu í hinu nýja Norðurlandskjördæmi eystra, að ég heyrði aðeins ymprað á því, að ég kynni að vera orðinn of gamall til að sitja á þingi. Eg veit nú, að sú „uppgötvun" var þó ekki eyfirzk að uppruna, heldur aðsend. Eg ákvað þa að vera ekki lcngur í kjöri, hefði áreiðanlega átt kost á því, e£ ég hefði óskað. Þetta tek ég fram til að leiðrétta misskilning, ^sem ég hef orðið var. Það hafa ýmsir, og fleiri en cg átti Vort á, látið í ljósi (íánægju yfir því, að óg skuli ekki vera í kjöri í haust- kosningunum. Eg þakka að vísu þessum mönnum fyrir það traust, sem í þessu felst, og fyrir vináttu og tryggð, en eg bið þá lengstra orða að láta ekki þessa óánœgju á Bernharð Stefánsson, alþingismaður. neinn fidtt bi'tna á Frarnsóknar- flokknuin. Það væri líka í hæsta máta ósanngjarnt, því eins og áð- ur er að vikið, er það vegna kjor- dœmabreytingarinnar að eg hverf nú af Alþingi, t. d. hefði mér borið þingseta til næsta vors ef þing hefði ekki verið rofið, en 2 þingrof á einu sumri leiddii m. a. af breytingunni. Sérstakir fylgismenn mínir og vih- ir ættu því sízt af öllu að vcrðlauna þá flökká, sem að þvi máli stóðu, enda veit ég þið gerið það ekki. Látið heldur Framsóknarflokkinn njóta þess, aS hann einn allra flokka barðist fyrir rétti ykkar til að kjósa úfram ykkar sérstóku þing- menn, auk alls annars, sem hann hefur gert fyrir þetta hérað og landsbyggðina i heild sinni. Vinn- um að því, að Framsóknarflokkur- inn fái 4 þingmenn kjörna í Norð- urlandskjördæmi eystrá. Það er eina rétta svarið. Áð lokrim bið ég okkar fagra liér- aði og ykkur, kæru Eyfirðingar, allrar gxfu og blessunar á ókomn- um arum og öldum. Bernharð Stefánsson. irlöllur sendar úl li Fréttatilkynning frá kjarnorkunefnd Allmiklar tilraunir eru gerðar víða um lönd til að nota geislavirk efni til að verja matvæii skemmdum við geymslu. Geislar drepa bakteríur og aðrar lífverur, sem eyðileggja mat- vælin Og geta einnig komið í veg fyrir spírun a vissum garð- ávöxtum, þ. e. kartöflum o. fl. Til að hindra spírun. Sú matvælategund, sem bezt hefur gefizt að geisla, eru kar- töflur, en til þess að hindra spír- un þarf ekki nema tiltölulega litla geislaskammta, og bragð kartflanna breytist ekki við meðferðina. Reynslan af þessum tilraunum er nokkuð misjöfn og fer m. a. eftir kartöfluafbrigði því sem notað er. Nú er svo komið, að þess má brátt vænta að leyft verði hjá öðrum þjóðum að hagnýta þessa aðferð og hafa t. d. Rússar þegar leyft það. Til þess að fá vitneskju um það, hvernig íslenzk kartöfluaf- brigði geymast eftir geislun, þarf að gera tilraunir. í þeim tilgangi hefur fengist loforð fyrir því að nokkuð magn af íslenzkum kar- töflum verði geislað í kjarnorku- tilraunastöðinni á Risö í Dan- mörku. Send voru utan nú í haust 270 kg. af kartöflum. I sendinguhni eru þessi kartöflu- afbrigði: Rauðar íslenzkar, Bintje og Guilauga. Rýrnun vegna spírunar, 2 millj. kr. vcrðmæti. Megnið af kartöflunum verður geislað, en til samanburðar verð- ur lítill hluti látinn ógeislaður. Geislaskammturinn nemur um 5000 til 20000 röntgen. Kartöfl- urnar verða alls ekki geislavirk- ar við þessa meðhöndlun, enda er hér um hliðstæðu við venju- lega röntgengegnumlýsingu að ræða, sem allir þekkja af eigin raun. Heildarframleiðsla íslendinga af kartöflum er að meðaltali um 10 þús. tonn á ári, og eru ekki til góðar geymslur nema fyrir lítinn hluta af því magni. Ef reiknað er með allt að 5% rýmun vegna spírunar, að verðmæti 2 millj. kr. (3.700 kr. tonnið), sést að hér er til nokkurs að vinna. Margs konar matvæli geisluð. Til þess að framkalla geislana eru notuð ýmis efni og tæki. Al- gengt er að nota geislavirk efni, sem framleidd eru í kjarnorku- reaktorum, svo sem kobalt — 60 eða sesíum — 137, sem bæði senda frá sér gamma- og beta- geisla. Auk þess eru notaðir elektrónuflýtar (acceltratorar), sem skapa hraðfleygar elektrón- ur, beta-geisla. Geislatæki, sem nægja mundu til að geisla þann hluta kartöfluuppskerunnar, sem lengst á að geymast, kostar laus- lega reiknað eina milljón króna. Erlendis hafa verið gerðar til- raunir með geislun margra ann- arra matvælategunda, t. d. korns, kjöts, fisks og mjólkurafurða. — Við þessar matvælategundir þarf Framhald á 7. siðu.

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.