Þjóðviljinn - 24.08.1977, Qupperneq 5

Miövikudagur 24. ágúst 1977 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 5
Byggðin i Nassarsuaq eru sex eöa sjö yfirgef nar, bandariskar blokkarlengjur. Grænlensk æska ilutt i skóla til Danmerkur
Af hverju skyldu nú gróöa-
hyggjumenn nútimans sækjast
eftir úthjara sem Grænlandi?
Fyrir þvi eru margar ástæöur
en þær helstar að við Grænland
eru gjöful fiskimið, þar er að
finna úranium og þar verður i
framtiðinni unnin olia.
Af þessum sökum hafa hvit-
ingjar augastað á landinu, og
landið ber þess illilega menjar;
þar er að finna sóðalegar rústir
yfirgefinna mannabústaöa
þeirra, þar sem viðdvölin hefur
ekki orðið nógu arðvænleg til þess
að sest yrði þar að til frambúðar,
og þar er að finna sundur-
sprengda náttúru þar sem leitaö
er og hefur verið að þvi dýrmæta
úranium.
Þið eruð fyrir!
Þegar gróðaleitin hófst voru
landsbúar, Eskimóarnir, fyrir.
Þá voru þeir reknir upp af dval-
arstöðum sinum, smalað til
danskra byggða eða yfirgefinna
ameriskra herskála, stundum til
að gera ekki neitt, stundum til
þess að vinna léttvægustu aðstoð-
arstörf fyrir herraþjóðina á
hverjum tima og hverjum stað.Ef
gróðavonin brást og flytja þurfti
byggðina til, var fyrst aflögð
þjónusta við þá Grænlendinga,
sem ekki vildu fylgja með sem
trússhestar, slöan var versluninni
lokað og eftir stóðu bjargarlausir
Grænlendingar slitnir úr tengsl-
um viðfyrri lifsmáta, búnir að fá
nasaþef af heimsmenningunni, án
þess þó aö kunna nokkur skil á
henni né heldur að hafa náö tök-
um á henni, og sá kostur einn fyr-
ir hendi að fylgja herraþjóöinni
eftir til þess staðar sem henni
þóknaðist næst að setja sig niður
á.
Mismunandi byggðir
Að sjálfsögðu eru til mismun-
andi form byggöa I landinu; i
sumum byggöum er þokkalegt
mannlif i öðrum hörmulegt.
t Kúlúsukk eru frelsarar og
verndarar mannkynsins með her-
stöð og herkana. Þar reka Danir
flugvöll. Þangað hafa og verið
fluttar Eskimóafjölskyldur. En
þeim er ekki séö fyrir vinnu; þær
lifa á atvinnubótastyrk frá
dönsku herraþjóöinniog eru hafð-
Um afrek frænda okkar og
vina, Dana...
Grænland hefur verið gott land þegar Eirikur
rauði kom þangað. Þa var bæði gott að lifa þar sem
hvitingi og sem Eskimói. Enn þá er Grænland gott
land og gjöfult. Enn þá er gott að lifa þar sem hvit-
ingi, Amerikani eða Dani, en það er hundalif fyrir
meginþorra eins harðgerasta kynstofns jarðarinn-
ar, Eskimóana, þrátt fyrir að það er þeirra eigið
land, þeirra föðurland.
A þessum stað sést ekki fullorð-
ið innfættfólk. Börn eru þar ekki
heldur; reyndar var verið aö
flytja til Danmerkur einn flug-
vélarfarm af grænlenskum ung-
börnum til skólanáms um fjög-
urra mánaða skeiöþann 11. ágúst
sl.
Það er aðeins ein kynslóð
Grænlendinga á þessum staö;
nokkrir karlmenn um þritugt og
siöan stúlkur svo sem 16 ára og
uppundir það 25 ára.
Og allt i einu ertu orðin útjösk-
uð, tuttugu og fimm ára græn-
lensk stúlka, æskublóminn horf-
inn, orðin magamikil, lenda- og
brjóstasið, eða svo, að svinfullir
Danir sjá það meira að segja, og
þú ert send eitthvað á burtu. En
hvert? Kannski heim? Hvar áttu
þá heima?
Hvað biður
Grænlendinga?
Frá Narssaq
ir á staðnum til þess aö styt ta hin-
um amerisku frelsurum og
dönsku herrunum stundir i
skammdeginu.
1 Narssaqer hins vegar nokkurt
menningar- og atvinnulif. Þar er
nú verið að sprengja niður fjöllin i
leit að úranium. Þaðan er útgerö.
Þar er fiskvinnsla og skinnaverk-
smiðja. Þar lifa innfæddir þokka-
legu lifi i dönskum timburhúsum
og flestir þeirra hafa nógan
starfa.
t Bröttuhliðeru flestir ibúarnir
Grænlendingar, nema embættis-
menneinsog kennarar. Þar lifa i-
búarnir af þvi aö yrkja grýtta
jörðina, hafa svo sem 30 -40 kind-
ur og nokkur hross, stunda fisk-
veiðar og hengja upp i skreið,
skjóta sel og selja skinn. Þar er
afkoman ekki svo ýkja bágborin,
en lifshamingja séð á yfirbragði
ekkert til að hrópa húrra fyrir.
Nassarssuaq er yfirgefinn,
bandariskur flugvöllur, sem lagð-
ur var i Kóreustriöinu. Inn af
flugvellinum er dalur, sem nú
heitir Spitaladalur vegna þess að
þar ráku Kanar sjúkrahús fyrir
lemstraða og sjokkeraða herkana
sem ekki mátti sýna Bandarisku
þjóðinni fyrr en þeir höfðu verið i
endurhæfingu til likama og sálar
um nokkurn tima. Nú er þessi
mikli herspitali rústir einar,
sóðalegar og ljótar.
í námunda við flugvöllinn
reistu Kanar skála úr steypuflek-
um. Þessir skálar eru nú iveru-
staðir herraþjóðarinnar dönsku,
sem rekur flugvöllinn. I Nassar-
ssuaq eru á að giska þrjúhundruð
manns starfandi við flugþjónust-
una og það sem henni fylgir, en
megnið af þvi góssi er i eigu dótt-
urfyrirtækis SAS, Arcitc-hótels-
ins. Allir starfsmenn i' ábyrgðar-
stöðum eru þar danskir, svo og
þeir sem vinna vel launuð störf
faglegs eðlis. Annaö fólk er
grænlenskt eða kynblendingar.
Kynsvall og
drykkjuskapur
Það hefur mikið verið um það
ritað að Grænlendingar drekki öll
reiðinnar býsn. Þetta er að vissu
marki rétt. Þó er drykkjuskapur
þeirra svipur hjá sjón miðaö við
þá æðisgengnu drykkju sem þeir
Danir stunda sem þarna dveljast
og vinna. Þá er átt viö þá Dani
sem ekki gegna lykilstöðum. Það
er heldur ekki blóminn af danskri
þjóð sem til Grænlands fer; fégir-
ugir sjálfshyggjumenn blindaðir
af naflasjónarmiði þrönghyggj-
unnar.
Grænlensku karlmennirnir fá
vinnu við að aka um á úrsér-
gengnum bilskrjóðum flugþjón-
ustunnar, 'ferma og afferma flug-
vélar, og sá sem lengst hafði náð
allra sinna landa á þessum stað
var skipstjóri á hótelbáti, enda af
fólki sem ekki hafði misst fót-
anna, heldur hafði hamingjusam-
lega náð að halda áfram búskap,
sem það hafi stundað árhundruð-
um saman.
Grænlensku stúlkurnar hins
vegar störfuðu við uppþvott i
eldhúsi, hreinsun og tiltekt á her-
bergjum hótelgesta og danskra
starfsmanna.
En aöalhlutverkið er óupptalið.
Þeim er og ætlað aö sjá dönsk-
um fyrir kynlifi!
Þær eru ungar og brosmildar,
fallegar flestar. Þær koma á hót-
elbarinn á kvöldin. Þær þiggja
glas hjá dönskum eöa kaupa sér
Cóla. Danskur leitar á og þær
bregðst vel við. Danskur fúlsar
við. Þær bregðast vel við. Annar
danskur leitar á og enn bregöast
þær vel við. Og nóttin logar ekki,
hvorki hjá „skidefulle” Dönum
né niðurbeygðum og vanræktum
grænlenskum stúlkum. Og siöan
endurtekur sagan sig, kvöld eftir
kvöld, viku eftirviku, mánuð eftir
mánuð: innantómt náttúruleysi i
drykkjuæði.
„Jafnaðarmaðurinn” Anker
Jörgensen var á Grænlandi á
Scuna tima og undirritaður. Hann
átti ekki sjö dagana sæla. Hann
var grýttur. í hann var fleygt
knippum af brenninetlum. I hann
var kastaö fúleggjum. Enda fór
hann til herrarikisins tveimur
sólarhringum fyrr en ætlaö hafði
verið, og Grænlendingar biða nú
eftirvæntingafullir eftir þvi á
hvern veg hann muni hefna sin.
Meira að segja Danir, sem búið
hafa árum saman á Grænlandi,
telja vist að hann muni hefna sin;
ég vissi um tvær fjölskyldur sem
tóku sig upp og fluttumeö alltsitt
hafurtask til Danmerkur af ótta
við hefndarráðstafanir danska
„jafnaðarmannsins”.
Ég átti orðastað við fulltrúa
einskonar grænlensks miðflokks,
hægfara. Hann hafði það helst út
á Dani að setja að þeir stjórnuðu
landinu eftir dönskum siðum og
reglum, sem ekki hentuðu á
Grænlandi; reistu byggðir og bú
að danskri fyrirmynd, sem heldur
ekki hentuðu grænlenskum að-
stæðum, kenndu Grænlendingum
upp á danskan móð á dönsku.
Þessu vildi hann kippa i lag.
Um sjálfstæðismál þessarar
rótlausu, fjörutiuþúsund manna
þjóðar vildi hann ekki ræða.
Og hvað með sjálfstæði handa
Grænlendingum?
Þeir eru komnir of langt frá
upprunalegum lifsmáta til þess
að geta tekið hann upp á nýjan
leik. Þeir eru komnir of stutt inn i
brjálæði tækniveraldarinnar til
þess að geta hafið nútimalif i
landi sinu upp á eigin spýtur.
Þetta er afrek „frænda vorra
og vina” frá Danmörku. Þannig
ætla þeir sér lika að halda þjóð-
inni; mátulega fávisri, mátulega
rótlausri, mátulega niðurlægðri,
þó svo sú skilgreining á fávisi,
rótleysi og niðurlægingu sé ekki
til nema i hugarheimi óþjóðlegra
peningahyggjumanna, allar göt-
ur þar til þeim hefur tekist aö ná
þvi af grænlenskum auðævum á
landi og i sjó, að lengur sé ekki
gróðavon. Til þessa hjálpar Kan-
inn, NATO; EBE og við Islend-
ingar, ýmist með beinum
aðgerðum eðá sinnuleysi.
En von Grænlendinga erbundin
æskunni, þeim hluta hennar sem
ekki lætur skikka sig i hlutverk
þrælsins án þess að blóöið renni.
Sú er og von fleiri þjóða.