Þjóðviljinn - 03.11.1978, Side 8

8 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 2. nóvember 1978
/
Odýrar eldflaugar
á frj álsan markað
Eftir
Engilbert
Guðmundsson
An fánahyllingar og hersýning-
ar er Shabahérab I Zaire nú aö
mestu oröiö sjálfstætt ríki. Eitt
hundraö þdsund ferkilómetra
svæöi (aöeins minna en island)
lýtur ekki lengur lögum Zaire.
Og þaö sem makatausast er I
þessu öllu er aö hinir nýju stjórn-
endur eru ekki frelsishreyfing
Shabahéraös, heldur þýska eld-
flaugaframleiöslufyrirtækiö
OTRAG. Meö samningum viö
Mobutu hafa þeir fengiö leigt, um
óákveöinn tima, landssvæöi á
stærö viö island. Og þaö sem
meira er: þeir hafa fulla lögsögu
á svæöinu. Þeir geta skipaö her
Zaire aö fjarlægja hvern sem er
af þeim 4,5 miljónum fbúa sem á
svæöinu búa, og sjá til þess aö
hann komi ekki til baka. Ailir sem
tfl eru kvaddir eru skyldugir aö
vinna hjá þýska fyrirtækinu
o.s.frv.
Allar starfsaöferöir hins þýska
fyrirtækis minna hreint ótrúlega
á gamlar sögur frá fyrri hluta ný-
lendutimans i Afriku. Gamlir
höföingjareru settir af og nýir fá
völd f þeirra staö. Og þeir hinna
innfæddusem ekkieru „órólegir”
(muniö: „The natives are rest-
less”), og eru hollir hinum nýju
húsbændum fá aukaskammt af
korni.
Svæöi OTRAG er meö öllu ein-
angraö og hermenn úr liöi
Mobutus halda vörö um alla vegi
inn á svæöiö, sem hefur sin suöur-
mörkrétt viö borgina Kolwesi, en
hún varö fræg i fréttum i sam-
bandi viö innrásina i Shabahéraö.
Reyndar var þaö flugvél frá
þýska fyrirtækinu sem fyrst varö
innrásarinnar vör. Hún var i
birgöaflutningum milli Kolwesi
og aöalstööva ORTAG — á há-
sléttu,óvigri á miöju svæöinu —
og 1 lendingu i Kolwesi sá flug-
maöurinn brennandi flugvélar á
flugvellinum. Honum ' tókst
nauml ga aö slep.ia burt, meö
nokkur cúlnagöt i bol vélarinnar.
Til hvers?
En hverernú tilgangurinn meö
öllu þessu brambolti? Satt aö
segja byrjaöi þetta allt i Peene-
múnde — eldflaugastöö Hitlers.
Undir lok striösins var starfinu
haldiöáfram viö tilraunir meö til-
raunir meö V.° eidflaugina, meira
af vilja en mætii. Allt sem þurfti
tilaösmiöa eldflaug var af skorn-
um skammti . Megináhersla var
þvi lögö á aö þróa ódýra aöferö til
aö framleiöa eldflaug. Ein af hug-
myndunum sem þá komu fram
var ný aöferö viö aö blanda og
dæla eldsneyti til hreyflanna. Aö-
ferö sem geröi eldflaugina miklu
ódýrari. Eftir strlöiö var um
skeiö mjög hljótt um þessa upp-
finningu. Flestir helstu visinda-
mennirnir frá Peenemiinde voru
komnir i þjónustu Bandarlkjanna
og þar var engin þörf fyrir spar-
neytnar eldflaugar.
Og þeir sem enn voru I Þýska-
landi vissuaö þaö var óvarlegt aö
flika tengslum sinum viö upp-
finningar nasismans.
En um miöjan sjötta áratuginn
varö breyting á. Tveir af sérfræö-
ingunum frá Peenemúnde fóru til
Egyptalands og hófu aö smlöa
eldflaug fyrir Nasser. Eldflaugin
san þeir smiöuöu var byggö á
hugmyndinni frá Peenemúnde,
aönota þrýstiloft en ekki dælur tií
aö flytja eldsneyti til hreyflanna.
Aöur en þeir höföu fyllilega
lokiö verki sinu kallaöi þýska
stjórnin þá heim. Þaö haföi frést
aö hverju þeir væru aö vinna og
þaö mæltist ekki vel fyrir á
Vesturlöndum. Auk þess haföi
leyniþjónusta Israels tekiö upp á
þeim siö, sem hjá öörum flokkast
undir hryöjuverk, aö senda þjóð-
verjunum sprengjur I pósti. Ein
þeirra varö þess valdandi aö
eiginkona annars visindamanns-
ins missti sjónina.
Þjóöverjarnir sneru þvi aftur
heim til Stuttgart, rikari af
reynslu en fyrr um möguleikana
á aö framleiöa ódýra eldflaug.
Reyndar kom þaö siöar fram aö
háskólinn i Stuttgart haföi lagt
fram rannsóknaraöstööu fyrir
eldflaugatilraunir Nassers, þótt
slikt væriskýlaustbrot á uppgjaf-
arskilmálum þjóöverja.
Þaö var svo fyrir nokkrum
árum aö OTRAG var stofnaö og
hélt áfram aö þróa hugmyndina I
samvinnuviö félagana fráPeene-
munde. En i hvaöa tilgangi? Jú,
ætlunin er aö framleiöa eldflaug
sem ekki kostar meira en svo aö
hvaöa riki sem er getur keypt
hana. OTRAG ætlar aö fjölda-
framieiöa sllkar eldflaugar og
selja hverjum sem er á frjálsum
markaöi. An nokkurra pólitiskra
skilyröa. OTRAG mun siöan sjá
um aö koma eldflauginni á braut.
Mobutu feginn
Þar kemurZaireinn i myndina.
Til þess aö koma eldflauginni á
braut meö sem minnstri orku
þurftuþeirstaö i mikilli hæö, sem
næst miöbaug. Þann staö fundu
þeir i Shaba héraöi. Hásiéttu i
4500 metra hæö, þvi sem næst
alveg á miöbaug. Landfræöilega
heföu aörir staöir komiö jafnvel
til greina, en pólitlskt var Zaire
kjöriö.
OTRAG er stjórnaö af mönnum
sem eru 1 mjög nánum tengslum
viö Frans Josef Strauss. Og sá
vestrænn stjórnmálamaður sem
Mobutu hefur mest dálæti á er
einmitt Strauss.
Þeir hafa hitst nokkrum sinn-
um og láta I ljós mikla hrifningu
hvor á öörum. Og viö sum þess-
ara tækifæra hafa OTRAG menn
veriö viöstaddir.
Mobutu er sá þjóöhöföingi I
Afriku sem talinn er hliöhollastur
Vesturveldunum og kunnings-
skapur hans viö Strauss geröi
Zaire aö öndvegisstaö.
Samningarmr viö Mobutu tóku
ekki langan tima. 20 minútur
segja OTRAG menn.
Fyrir afsal landsvæöisins fékk
Mobutu samkomulag um árlega
meö sömu veröbólgu hefur verö-
lag rúmlega tifaldast. 15 miljarö-
arnir veröa þá ekki orðnir nema 1,
miljarös viröi. Þannig aö I raun
- er Mobutu búinn aö láta Shaba
héraö af hendi fyrir ekkert . Og
þó!
Mobutu veit sem er aö hann
myndi eiga i hinum mestu erfiö-
leikum með aö halda Shabahéraöi
gegn ásókn skæruliöa frelsissam-
taka Shabahéraös.
Hinir nýju „vinirsem setja eld i
himininn” munu vafalaust gera
sitt til aö tryggja „stabilt” póli-
tiskt ástand i Zaire. Þeir munu
gera sitt til aö tryggja Mobutu
völdin. Og þaö er þó nokkurs
viröi.
Þjóöverjar hafa hug A aö rjúfa einokun risaveldanna á sviöi eldflauga-
tækni.
greiðslu sem nemur 15 miljöröum
islenskra króna.
Aö sögn OTRAG manna mun
Mobutu hafa sagt er samningur-
inn haföi verið undirritaöur:
„Zaire veröur Cape Kennedy
Afriku, ég verö voldugasti maöur
Afrlku og græöi fullt af pening-
um.”
Aö auki fékk Mobutu þaö inn I
samninginn aö OTRAG mun
skjóta eldflaugum ókeypis á loft
fyrir hann, en Mobutu veröur þó
aö borga fyrir sjálfa eldflaugina.
Aöeins „fargjaldiö” er ókeypis.
En þaö er ekki vist aö Mobutu
veröi jafn glaöur þegar hann fer
aö telja peningana. 1 samningn-
um stendur nefnilega aö leigu
skuli ekki fara aö greiöa fyrr en
eftir fyrsta velheppnaöa „viö-
skiptalega" geimskotiö. Og þaö
veröur varla fyrr en eftir 4-5 ár.
Þangaö til hafa þjóöverjarnir
hjarta Afriku ókeypis.
Annar hængur fyrir Mobutu er
aö leigan er i samningnum skii-
greind I mynt Zaire. Veröbólgan i
Zaire er um 80% á ári. Eftir 5 ár
Star Wars
Hvernig er þaö sem OTRAG
hyggst auögast á ódýru eldflaug-
inni sinni, og þeir ætla aö græöa
vel!
1 dag eru þaö aöeins stórveldin,
og þá einkum Bandarikjamenn og
Rússar, sem geta komiö eldflaug-
um á sporbaug um jöröu.
Stórveldin nota þessa aöstööu
sina m.a. til aö senda njósna-
hnetti út I geiminn, og þaö 1 slik-
um mæli aö ýmsir tala nú um aö
*næsta heimsstyrjöld gæti auö-
veldlega hafist úti i geimnum
milli njósnahnatta — Star Wars á
næsta leiti? Stórveldunum er ekk-
ert um þaö aö hleypa öörum rikj-
um aö kýrauganu i háloftunum,
en þá einokun hyggjast þjóöverj-
ar nú rjúfa.
Þeir ætla aö framleiða ódýra
eldfalug úr stööluöum einingum
— stór og kraftmikil eldflaug
þýöir einfaldlega fleirieiningar —
þeir ætla aö framleiöa þær i
fjöldaframleiðslu og selja þær
slöan hverjum sem kaupa vill,
einstaklingum jafnt sem rikis-
stjórnum.
Og markaðurinn ætti aö vera
nokkuö öruggur, einkum þegar,
„valdajafnvægis- og ógnunar-
jafnvægis-” hugsunarhátturinn
er hafður I huga.
Ef eitt riki kaupir njósnahnött
til aönjósna um annaö, þá veröur
rikiö sem njósnaö er um aö gera
slikt hiö sama. Eins konar „keep
up with the Mobutus”. Og þar
sem sjálfur gerfihnötturinn dugir
aöeins tiltölulega stutt eru góöar
horfur á aö kúnnarnir komi aftur
og aftur.
Þótt þýska utanrikisráöuneytiö
viljiekkertaf málinu vita oglátii
ljós áhyggjur yfir starfsemi
OTRAG — kalli hana nýlendu-
stefnu af versta tagi og liklega til
aö auka styrjaldarhættu hvar-
vetna — þá fer ekki hjá þvi aö
þýsk stjórnvöld séu grunuö um
græsku.
Skýrsla um starfsemi OTRAG
og samningurinn viö Mobutu hafa
um alllangt skeið veriö i skjala-
safni utanrikisráöuneytisins —
„ég hef ekki tima til aö iesa allt”
segir utanrikisráöherrann. Og
aöferöin til aö fjármagna hinar
geysistóru tilraunir OTRAG gerir
fullyröingar þýskra stjórnvalda
heldur ósennilegar. OTRAG var I
engum vandræöum meö aö fá
menn til aö leggja fram hlutafé i
dýrt og áhættusamt fyrirtæki.
Þeir notfæröu sér heimild I þýsk-
um skattalögum, þar sem skatta-
yfirvöld geta leyft eigendum
hlutafjár I áhættusömum fyrir-
tækjum aö draga framlag sitt frá
tekjum slnum, jafnvel 100% og
þar yfir. OTRAG fékk heimild til
hvorki meira né minna en 240%
frádráttar, sem þýöir aö hver sá
sem keypti hlutabréf fyrir 1000
mörk gat dregiö 2400 mörk frá
tekjum sinum á skattaskýrslunni.
OTRAG er þvi i reynd algjörlega
fjármagnaö af þýskum skatt-
greiöendum.
Stjórnvöld I Bonn visa frá sér
ábyrgö i málinu og segja ákvörö-
unina tekna af skattstofu i einni
útborg Stuttgart!
Þannig lýtur þetta ótrúlega mál
út I dag. Blanda af James Bond,
Star Wars og nasistamynd.
Geimferöavisindamenn, sumir
gamlir nasistar og starfsmenn i
Peenemiinde, taka höndum
saman við þýska (og franska)
stórbisnessmenn, fiesta tengda
Frans Josef Strauss, og meö ó-
formlegum stuöningi þýskra
stjórnvalda stofna þeir fyrirtækiö
OTRAG. Markmiöiö er aö kanna,
selja og skjóta á loft eldflaugum
meö njósnahnetti fyrir hvern
þann sem efni hefur á og týmir.
Til aö geta boðið þessa mann-
úðlegu þjónustu fengu þeir leigt
hjá Mobutu landsvæöi 5 stærö viö
lslands, og þar rikir alræöi
ORTAG. Þeir ráöa hverjir koma
inn á svæöiö, hverjir fá aö dvelja
þar. Þeir hafa jafnvel lögsögu
yfir ibúunum.
OTRAG menn segja aö eld-
flaugarnar muni efla friöinn þvi
nú muni allir vita allt um ná-
granna sina og þvi sé óvænt árás
ómöguleg.
Meö nákvæmlega sömu rökum
má segja aö þaö efli friöinn aö all-
ar þjóöir eigi kjarnorkuvopn.
Sjálfsagt veröur þaö næsta
njósnasagan sem breytist i raun-
veruleika aö eitthvert fyrirtæki
fer aö framleiöa kjarnorkuvopn á
„frjálsum markaöi”.
(Byggt á BBC.Guardian og Daily
Mail).

.. . m.
-Götumynd frá Kinshasha, höfuö-
Mobutu; ég verö voldugasti maöur Afriku.
En hver mun svo telja peningana?
borg Zaire.