Þjóðviljinn - 03.11.1978, Blaðsíða 9

Fyrir stuttu slöan kom Ut á for-
lagi Máls og menningar bókin
„Vinnuréttur” eftir lögfræö-
ingana Arnmund Backman og
Gunnar Eydai, og hefur Þjóövilj-
inn beöiö undirritaöan aö geta
hennar meö nokkrum oröum.
Bókin er fyrsta rit sinnar
tegundar á islensku, engir hafa
áöur svo aö mér sé kunnugt ritaö
jafnrækilega um vinnurétt, enda
munu þeir höfundarnir, Arn-
mundur og Gunnar, vera fyrstu
islensku lögmennirnir sem hafa
sérhæft sig i þessari grein lög-
fræöinnar. í formála segja
höfundar aö tilgangur meö
bókinni sé þó „aö gefa nokkuö
almennt yfirlit yfir meginefni
vinnuréttar hér á landi” og aö
bókinni sé ætlaö aö vera „bæöi til
fræöilegra og hagnýtra nota”
sem kennslu- og uppsláttarrit.
Merkt
Þórir Daníelsson
fjallar
um bókina
„Vinnurétt”
eftir Arnmund
Bachman og
Gunnar Eydal
Bókin skiptist i 13 kafla auk inn-
gangsog gefa kaflafyrirsagnir til
kynnaum hvaö ritiö fjallar. Fyrst
er inngangur; Old verkalýösins —
Upphaf stéttarfélaga á íslandi.
Fyrstikafliheitir: Vinnulöggjöfin
og þróun hennar á lslandi, 2.
kafli: Stéttarfélög, 3. kafli:
Kjarasamningar, 4. kafli:
Hagsmuna- eöa réttar-
ágreiningur, 5. kafli: Sátta-
tilraunir i kjaradeilum, 6. kafli:
Um vericföll, 7. kafli: Félags-
dómur, 8. kafli: Opinberir starfs-
menn — Bankastarfsmenn, 9.
kafli: Tnlnaöarmenn, 10. kafli:
Réttindi og skyldur atvinnurek-
enda og starfsmanna, 11. kafli:
Uppsagnarréttur — uppsagnar-
frestur, 12. kafli: Bætur og
tryggingar, og 13. kafli: Helstu
samtök vinnumarkaöarins. Aö
lokum eru prentuö helstu lög eöa
lagahlutar sem um er fjallaö i
bókinni, atriöisoröaskrá allýtar-
leg og heimildaskrá.
Atriöisoröaskráin er mjög
nauösynleg öllum þeim, sem
bókina nota og veröur aö gera ráö
fyrir aö hón sé vel unnin, en til
frekari hægöarauka eru prentuö
atriöisorö og tilvisanir á spásslur
þannig, aö hver sá sem leita vill
aö umfjöllun ritsins um tiltekiö
efni á aö geta fundiö þaö án mik-
illar fyrirhafnar.
Þaö er hafiö yfir allan efa, aö
verkalýöshreyfingunni er veru-
legur fengur aö þessu riti. Til
þessa hefur veriö ákaflega erfitt
aö afla sér heimilda um t.d.
hvernig bæri aö skýra og skilja
ýmsar lagagreinar sem varöa
vinnurétt. Hefur þá oröiö aö leita I
dómasöfn en bæöi er aö þau eru
ekki öllum aögengileg og þar aö
auki er þaö oft æöi tafsamt. Er
þess aö vænta aö ritiö veröi til
þess aö leysa Ur ýmsum atriöum,
sem vafisthafa fyrir mönnum, og
nU þegar hefur höfundur þessara
lina haft af þvi fréttir aö t.d.
dómarar telji ritiö sér mjög til
hægri verka og séu þegar farnir
aö nota -þaö viö úrlausn mála,
sem snerta vinnurétt.
Undirritaöur er ekki löglæröur
og vill þar af leiöandi engan dóm
leggja á lögfræöi ritsins, en hann
hefur haft af þvi spurnir aö lög-
menn sem kunnugir eru vinnu-
rétti telji þaö merkt braut-
ryöjendastarf og eigi höfundar
þakkir skildar fyrir aö hafa lagt i
þaö vinnu aö taka þaö saman.
En þegar sleppir lögfræöinni
hafa slæöst I bókina villur og
flaustursverk, sem lýta hana
verulega, en þó aö rakin veröi
nokkur dæmi þess hér á eftir vil
ég leggja á þaö áherslu aö þau
rýra aö mjög litlu leyti gildi rits-
Föstudagur 3. nóvember 1*78 ÞJÓÐVILJINN — StÐA 9
brautry ðj endastarf
Þórir Daníelsson
ins sem uppsláttarrits um vinnu-
rétt.
A bls. 13 segir: „Arffi 1894
stofna um 40 verkamenn á Akur-
eyri Verkamannafélag Akur-
eyrarkaupstaöar”. Hér fæ ég ekki
betur séöen um allalvarlega villu
sé aö ræöa. Ariö 1970 gaf
Menningar- og fræöslusamband
alþýöu út ritið „UPPHAF
ÍSLENSKRAR VERKALÝÐS-
HREYFINGAR 1887-1901” eftir
ólaf R. Einarsson cand. mag. Rit
þetta er þaö eina svo aö mér sé
Gunnar Eydal
kunnugt, sem fjallar á visinda-
legan hátt um upphaf Islensku
verkalýösfélaganna. í þvi segir
svo á bls, 71: „Heimildir um
Verkamannafélag Akureyrar-
kaustaðar eru mjög af skornum
skammti. Eina frumheimildin er
litil bók, sem varðveitir lög
félagsins, samþykkt á fyrsta
fundi þess 19. aprll 1897 og undir-
rituö af 47 félagsmönnum”.
(Undirstrikunmln ÞD). Og á bls
75 segir: „Flest rök viröast hnlga
aö þvi aö félagiö hafi veriö
stofnaö 19. aprll 1897 og þá hafi
;fyrsti fundur þess veriö haldinn”.
Hér skýtur aiimikiö skökku viö og
nú er spurningin: Hvort þekktu
höfundar „Vinnuréttar” heimild-
ir sem hnekktu framan tilvitnuö-
um ummælum Ólafs R. Einars-
sonar og ef svo er hvers
vegna var þeirra þá ekki
getið, eöa þekktu þeir ekki rit
Ólafs? Sé siðari tilgátan rétt
aö þeir hafi ekki þekkt rit
ÓRE og stuöst viö aðrar og ó-
traustari heimildir er þaö illt,
þvl aö oft reynast villur af þessu
tagi býsna llfseigar. Það væri
hinsvegar léleg fræðimennska ef
þeir þekkja heimildir sem
hnekkja niöurstööum ORE að
geta þeirra ekki.
A bls. 21 er visað I samning
Verkamannafélagsins Dags-
brúnar og atvinnurekenda um
ákvæöi um forgangsrétt og sagt
aö þau séu i 1. gr. Hiö rétta er aö
þau eru i gr. 5.1. — 5.1.2.
A bls. 22 segir „sérhver nýr
starfsmaöur.sem byrjar aö vinna
I einhverriákveöinni starfsgrein,
gengur sjáifkrafai hiutaöeigandi
stettarfélag á staðnum,
hindrundarlaust”. Hér finnst mér
heldur frjálslega fariö meö staö-
reyndir. I fjölda stéttarfélaga —
t.d. öll iönaöarmannafélög — þarf
ákveöin réttindi til þess aö geta
oröiö félagsmaöur og allur þorri
félaga innan VMSÍ þar sem ég er
kunnugastur gera þaö aö skilyröi
til þessaö fá full félagsréttindi aö
viðkomandi undirriti inntöku-
beiöni. Rétt er þaö, en sem
undantekning — og ætti ekki aö
eiga sér staö — aö til eru þau félög
sem hafa þannig samninga viö at-
vinnurekendur aö fólk veröi sjálf-
krafa félagsmenn um leiö og þaö
hefur störf í viðkomandi starfs-
grein.
Arnmundur Backman
A bls 43 segir: ,,A slöustu ár-
um.... eralgengt aötekiö sé fram,
aö veröi veruleg gengisfelling á
samningstimanum, sé heimilt að
segja upp kaupliöum samnings-
ins”. Hér sýnist mér allmikiö
skorta I nákvæmni. Svo lengi ég
man hafa veriö I samningum
a.m.k. félaga innan VMSI ákvæöi
þessefnis aö hægt sé aö segja upp
samningum viö gengisfellingu.
Oröiö veruleg gengisfeUing er
hinsvegar nýlegt. Aö þessi upp-
sögn nái aöeins til kaupliöa man
ég diki til aö hafi veriö fyrr en I
samningunum 22. júni 1977.
A bls. 118 segir aö fridagur
verslunarmanna sé almennur fri-
dagur samkvæmt samningum.
Þetta er rangt. Þessi dagur er fri-
dagur skv. samningum
verslunarmanna og I örfáum sér-
samningum öörum.
A bls. 118 er f jallaö um vakta-
vinnu á þann hátt aö greinilegt er
aö höfundar eru alls ókunnugir
þeim reglum sem um þaö gilda
hjáfélögum innan ASÍ. Þaöer t.d.
ekki rétt aö vinnutími vakta-
vinnumanna sé lengri en annarra
eöa aö vaktavinnumenn viti ekki
um vinnutima sinn meö fyrir-
vara. Þvert á móti a.m.k. aö þvi
er varöar vaktavinnu samninga
félaga innan VMSI, þá geta menn
rakið vinnutima sinn eins langt
fram I timann og þeir óska, þvi aö
unniö er eftir vaktaskrám sem
„ganga upp” ef nota má svo
slæmt orðalag á einhverju til-
teknu vikubili, algengast 4 vikur.
Hvaöa tegund vaktavinnu um-
mæli ritsins eiga viö er mér ekki
ljóst.
A bls. 150 er eitt furðulegasta
orðalag bókarinnar: „Meö reglu-
gerö nr. 105/1974 var tekin upp
kauptrygging fyrir verkafólk i
fiskvinnu (!!!). Reglugerö þessi
var staöfesting á samkomulagi
milli aöila vinnumarkaöarins frá
febrúar 1974”. Hér er aö sjálf-
sögöu fariö ef ekki rangt meö, þá
af slikri ónákvæmni aö undrun
vekur. Kauptrygging i fiskvinnu
sem um var samið I samningun-
um 27. febr. 1974, var árangur
langrar baráttu verkalýösfélag-
anna, sérstaklega verkakvenna-
félaganna fyrir þessu mikla rétt-
indamáli fiskvinnslufólksins og
þá alveg sérstaklega kvenna i
fiskiönaöi. Reglugeröin sú arna
var aöeins afleiöing þess aö sam-
komulag varö um aö atvinnu-
leysistryggingasjóöur taki nokk-
urn þátt i'þeim aukakostnaði sem
atvinnurekendur heföu af sam-
komulaginu. Kauptryggingin var
þvi tekin upp meö samningnum
og á engan hátt annan.
A bls. 152 segir aö verkafólk
eigi rétt á greiöslu aukafrldaga
(rétt á föstu vikukaupi) eftir 6
mánaöa starf. Réttur þessi skap-
ast á 3 mánuöum, ekki 6.
A bls. 160 er rætt um greiðslur
sjúkrasjóöa verkalýösfélaganna.
Þar vantar einn þátt þ.e. greiöslu
til kvenna viö barnsburö, sem all-
ir sjóöir þeirra félaga sem hafa
konur meöal félagsmanna inna af
hendi.
A bls. 169 þar sem rætt er um
helstu samtök vinnumarkaöarins
viröist notaöar margra ára gaml-
ar upplýsingar. Þannig eru
félagsmenn ASl taldir um 42 þús-
und en eru nær 50 þús. Félags-
menn VMSl 17 þúsund en eru yfir
20 þús., nafn Landssambands isl.
verslunarmanna er rangt, I upp-
talningu um s væöasambönd vant-
ar Fulltrúaráö verkalýösfélag-
anna I Vestmannaeyjum.
A bls. 171 er tekið fram um
Vinnmálasamband samvinnu-
féiaganna aö þaö sinni hag-
ræðingarmálum. Þaö gera t.d.
bæöi VSl og ASI, þó aö þess sé
ekki getið.
Fleira mætti til tina en þetta
verður látiö nægja. (Undirrituö-
um fannst máliö á bókinni t.d.
alltof hroövirknislegt og sums-
staöar jafnvel engan veginn
nægilega skýrt). Þaö sem gerir
lesanda gramt I geöi þegar hann
rekst á slikar villur og hér hefur
veriö á drepiö, er aö hjá þessu
heföi meö auðveldum hætti mátt
komast, ef kunnugir menn heföu
veriö fengnir til aö lita yfir hand-
rit eöa próförk. Ég trúi þvl hins-
vegar aö bókin eigi sér langa
framtlð og þá veröur þetta von-
andi alit ieiörétt I næstu útgáfu.
Þó aö hér hafi veriö variö
nokkru máli um atriöi sem betur
mættufara — og sum miklu betur
— breytir þaö ekki þvi aö mikill
fengur er aö ritinu og vil ég hvetja
alla þá forystumenn launþega-
samtakanna til aö eignast bókina
og nota; gallarnir eru sem betur
fer smávægilegir á móti kostun-
um.
23. október 1978.
Þórir Danlelsson.
Nýtt hefti
af tímariti
Máls og
menningar
helgað „vinstri
andstöðu í austri
og vestri”
Tímarit Máls og
menningar, 3. hefti 1978, er
nýkomið út. Heftið er að
hluta helgað Wolf
Biermann og „vinstri and-
stöðu í austri og vestri".
Þórarinn Eldjárn hefur
þýtt þrjú kvæði eftir
Biermann og ritar inn-
gangsorð um skáldið, og
einnig er i heftinu viðtal
við Biermann, ritað af
frægum þýskum blaða-
manni, Gönter Wallraff.
Aðrir austur-evrópskir
andófsmenn sem efni eiga
í heftinu eru Tékkinn
Zdenek Hejzlar, sem skrif-
ar greinina „Sovét-
kommönisminn 10 árum
eftir Vorið í Prag" og Ung-
verjinn Tibor Déry, en
eftir hann birtist „Erindi
um lífið hinumegin", brot
úr fangelsisskáldsögunni
„Herra A.G. í X".
Undir vestræna vinstri and-
stööu flokkast liklega ljóöiö
„Nokkur atriöi útskýrö” eftir
Pablo Neruda, og ennfremur frá-
sögn Sigurðar Baldurssonar um
tvo meiöyröadóma yfir Þórbergi
Þóröarsyni vegna ævisögu Arna
Þórarinssonar. Jóhanna Sveins-
dóttir skrifar greinina „Guö-
bergsk siöbót” og fjallar þar um
skáldsöguna Astir samlyndra
hjóna eftir Guðberg Bergsson.
Óskar Halldórsson er höfundur
greinarinnar „Islenski skólinn og
Hrafnkelssaga”. Frásögnina
„Konan sem færöi okkur skáldiö”
skráöi Þorgeir Þorgeirsson eftir
Llneyju Jóhannesdóttur, og segir
þar frá þýskri konu, Ellsabet
Göhlsdorf, sem var ástkona
Jóhanns Jónssonar skálds og
annaöist hann i veikindum hans
siöustu árin.
I heftinu eru tvær smásögur:
Borg út I mýri eftir Pétur
Gunnarsson og Ég reyni hvaö ég
get, eftir Steinar Sigurjónsson.
Ljóð eru eftir Ingibjörgu
Haraldsdðttur, Einar Má
Guömundson og Magnús
Jóhannsson frá Hafnarnesi.
Ritdómar eru tveir: Silja Aöal-
steinsdóttir skrifar um bókina
Draumur um veruleika og Matt -
htas Jónasson um visindarit Sigur-
jóns Björnssonar og Wolfgangs
Edelsteins, sem komút I Þýskal. I
fyrra og fjallar um rannsóknir á
islenskum börnum.
Loks eru I heftlnu ádrepur
eftir þá Gest Guömundsson,
Pétur Gunnarsson og Véstein
Lúövlksson.
ih