Þjóðviljinn - 02.02.1991, Blaðsíða 8

Fiskeldisstöðin á Hjalteyri við
Eyjafjörð á sér varla nokkra
hliðstœðu í greininni hér á
landi. Stöðin tekur engin lán
og skuldar því ekkert. Eigend-
urnir hafa þegar lagt fram 70
miljónir og eru reiðubúnir að
halda áfram lengi enn án þess
að nokkrar tekjur komi inn.
Tekist hefur að klekja út
tveimur lúðuseiðum en þeim
árangri hafa innan við tíu
aðrar stöðvar í heiminum náð.
Ég var á ferðalagi með
Steingrími J. Sigfússyni Jand-
búnaðarráðherra á dögunum
norður á Akureyri. Hann var
auðvitað í harðpólitískum leið-
angri ásamt flokksbræðrum
sínum Svavari Gestssyni
menntamálaráðherra og Ólafi
Ragnari Grímssyni ijármála-
ráðherra. Ég var í slagtogi með
þeim, ætlaði að vera á fundi
þeirra í Alþýðuhúsinu um
kvöldið og fylgjast með því
hvernig Akureyringar tækju
þeim boðskap sem þeir þre-
menningar hefðu að flytja. Ég
notaði tímann fyrir fundinn til
að taka viðtal við Steingrím,
sem birtist í Þjóðviljanum dag-
inn eftir og fór fyrir brjóstið á
Staksteinum Morgunblaðsins í
fyrradag. Tíminn var knappur
en ég sagði Steingrími að ég
vildi endilega komast út á
Hjalteyri til að sjá með eigin
augum hvernig farið væri að
því að framleiða einhverja
merkustu fiska sem ég hafði
lengi heyrt getið um. Steingrím-
ur vildi ólmur koma með, enda
hafði hann heimsótt fiskeldis-
stöðina áður og fýsti nú að sjá
breytingar.
Við urðum dálítið seinir fyr-
ir, komið myrkur, en starfs-
menn stöðvarinnar létu það
ekki á sig fá og Ólafur Hall-
dórsson, framkvæmdastjóri
Fiskeldis Eyjafjarðar, tók á
móti okkur í stöð félagsins á
Hjalteyri.
Um Hjalteyri og
kynhvöt fiska
Hjalteyri er merkur staður og
frægur í síldarsögunni. Þar reistu
Thorsarar á sinni tíð mikla síldar-
bræðslu en fyrirtækið varð gjald-
þrota og komust eignjr þess í
hendur Landsbankans. Áratugum
saman stóð verksmiðjan ónotuð
og sýndist ýmsum að ekkert lægi
fyrir mannvirkjunum annað en að
grotna endanlega niður engum til
gagns.
En steinveggir Hjalteyrar-
verksmiðjunnar reyndust ramm-
gerir mjög og stóðu af sér bruna,
að ekki sé nú talað um annað.
Fiskeldi Eyjafjarðar h/f hefur
komið sér fyrir í vesturhluta verk-
smiðjuhúsanna og handan við
vegginn fer fram saltfiskverkun á
vegum Kaupfélags Eyfirðinga.
Þegar við komum á staðinn
fer landbúnaðarráðherra inn á
undan á meðan ég er að finna mér
þau tól sem ég þarf að hafa til að
geta komið einhveiju á blað. Það
er dálítíð kalt i veðri, heiðskírt og
tunglið skreytir austurhimininn af
alkunnri smekkvísi. Þegar ég kem
inn eru Steingrímur og Olafur
komnir í hrókasamræður um kyn-
líf hlýrans sem stöðin er að gera
Harðbak og Kaldbak. Það hefur
ekki nema einum líffræðingi í
Noregi tekist að fijóvga hrogn
steinbíts sem er náskyldur hlýran-
um. Eg var að tala við hann ekki
alls fyrir löngu, hann er búinn að
endurtaka það núna. Hlýrinn er
alger aukabúgrein hjá okkur en
við ætlum að reyna að klekja út í
haust.
—Er ekki hœgí að láta fiskinn
hrygna eðlilega ífiskeldi?
-Það er nú það sem menn
vildu auðvitað helst, en villtir
fiskar þurfa greinilega tíma til að-
lögunar.
-Þið eruð þama með nokkra
þorska. Hvernig semur þeim og
hlýranum í keri?
-Ágætlega. Þessi dökki er
blindur, það hefúr sennilega eitt-
hvað komið fyrir hann um leið og
hann var veiddur.
-Hvenœr byrjuðu þið?
-Þegar hlutafélagið var stofn-
að 1987 var markmiðið að gera
bara athuganir hér í firðinum,
hvort og þá hvemig við ættum að
halda áffam með lúðueldi. Þetta
var eins árs verkefni til að byija
með. Þá komum við upp fyrsta
hluta aðstöðunnar og settum upp
fjögur ker. Við vorum svo með
rannsóknir héma í firðinum til að
sjá hvemig hlutimir myndu
ganga.
Síðan stunduðum við um-
hverfisrannsóknir í Eyjafirði, vor-
um á sjó á tveggja þriggja vikna
ffesti.
Fyrst varð að sjá hvemig
þessi fiskur sem við veiddum í
Breiðafirði myndi spjara sig. Það
gekk nógu vel til þess að þegar
dæmið var gert upp um mitt ár 88,
á aðalfúndi félagsins, var ákveðið
að halda áffam og byggja upp að-
stöðu fyrir lúðuklak. Þá bættum
við húsakynnin og settum upp
stór ker fyrir hrygningarfiskinn
og fyrsta klaktilraunin var síðan
gerð 1989. Okkur fannst hún
ganga ágætlega þó svo að allt
dræpist, við komumst mjög langt
í fyrstu tilraun. Haustið 89 og
ffam á vorið 90 var aðstaðan öll
endurbætt.
í fyrra vonuðumst við svo til
að fá einhver seiði. Það rættist
þótt við fengjum miklu minna af
hrognum en við áttum von á, ým-
is óhöpp komu í veg fyrir að þau
yrðu fleiri. Engu að síður er það
ágætis árangur að vera kominn
með seiði eftir ekki lengri tíma í
þessum rannsóknum. Ég held að
það séu innan við tíu aðilar í
heiminum sem tekist hefur að búa
til lúðuseiði. Island er þriðja land-
ið þar sem þetta tekst, hin eru
Noregur og Skotland.
-Eruð þið þá ekki famir að
selja neinar afurðir?
-Nei, þetta er eingöngu til-
raunastarf í stórum skala, að þróa
aðferðir til að framleiða lúðuseiði
við íslenskar aðstæður. Við höf-
um náttúrlega tekið mið af því
sem Norðmenn hafa gert og lært
af þeim. Þeir urðu fyrstir til þess
að ffamleiða lúðuseiði, það var
1985. Þá fengu þeir tvö seiði,
þannig að við byijum alveg jafn
vel og þeir.
-Hvernig hefur Norðmönnum
gengið?
-Ekki nógu vel. Það hefúr enn
ekki tekist að þróa aðferðimar
þannig að það sé hægt að ffam-
leiða mikinn fjölda. Fjöldafram-
leiðsla er ekki til ennþá. Þó ffam-
Ieiddi eitt fyrirtæki í Noregi
30.000 seiði sl. ár. Þeir misstu
reyndar stóran hluta af því úr
sjúkdómum. En ég á von á að
menn séu að ná tökum á aðferð-
unum þannig að ég reikna með að
á þessu ári verði ffamleitt umtals-
vert magn af seiðum í Noregi og
vonandi gerum við það líka.
—Hvernig er farið að?
-Fiskurinn er kreistur rétt eins
og lax, en það fer meiri tími í það.
Lúðan hrygnir bara hluta af
hrognunum i einu, ekki öllu eins
og laxinn, þannig að hver lúða er
kannski upp undir tvo mánuði að
hrygna. Það þarf að velja tímann
mjög nákvæmlega til að hrognin
séu góð og frjóvgist vel. Svo líða
um það bil tvær til þijár vikur þar
til hrognin klekjast út. Þá tekur
við kviðpokastig, sem er að vísu
háð hitastigi, en tekur svona 30 -
50 daga. Það er þetta langa kvið-
pokastig sem er líklega aðal-
ástæðan fyrir því að fjöldaffam-
leiðslan er ekki komin lengra en
þetta. Lirfúmar eru mjög við-
kvæmar og erfitt að búa þeim rétt
skilyrði.
Þá tekur startfóðrunin við,
þegar kviðpokinn er búinn og
seiðin þurfa að fara að éta í fyrsta
skipti og það er þá sem affollin
eru inest. Ef þau lifa það af eru
allar líkur á því að þau klári sig.
-Hversu hratt vex lúðan?
-Það eru ekki til miklar upp-
lýsingar um vöxt lúðu. Hjá Norð-
mönnum hafa seiðin vaxið mjög
vel og þeir telja að á þremur til
fjórum árum verði stærstu fisk-
amir á bilinu tíu til fimmtán kíló
að þyngd. Hængamir verða kyn-
þroska miklu fyrr, kannski við
svona 3-5 kíló. Þannig að trúlega
verður i framtíðinni slátrað fiski á
bilinu 3-10 kíló, eflir þijú til fjög-
ur ár. Komist seiðin yfir mynd-
breytinguna á annað borð em þau
yfirleitt hraust. Lúðan er góð í
eldi og liggur mjög þétt.
En þetta er allt á algem til-
raunastigi og auðvitað eiga menn
efiir að fást við vandamál vegna
sjúkdóma, það hlýtur bara að
vera.
tilraunir með í eldi, en kynhvöt
fiska er í senn sjálfur gmndvöllur
fiskeldis og eitt erfiðasta vanda-
mál fiskeldismanna. Þetta á auð-
vitað fyrst og ffemst við um lax-
inn, sem flestum íslenskum fisk-
eldismönnum þykir verða of nátt-
úmmikill of snemma, með þeim
afleiðingum að orkan fer í það
sem ekki má ef fiskeldislax á að
verða stór.
Hlýri og lúða
til umræðu
Ólafur Halldórsson segir:
-Þetta er hlýri sem við feng-
um af Akureyrartogurunum
Þar sem dýmstu fiskar
íslandssögunnar, sem
nú eru u.þ.b. 5 sm
langir, fá ekki að sitja
fýrir á myndum, má
ekki minna vera en að
birt sé mynd af fullvax-
inni lúðu úr hafinu.
Þær geta orðið fjórir til
fimm metrar á lengd og
200-300 kíló. Þótt ung-
lúöurnar Jakob og
Halldór eigi framtíðina
fyrir sér er ólíklegt að
þeim leyfist að ná sllkri
stærð.
DÝRUSTU
FISKAR
KSLANDS-
SÖGUNNAR
8.SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Laugardagur 2. febrúar 1991