Þjóðviljinn - 14.06.1991, Blaðsíða 14

Glanstímaritin komu fram á vettvanginn,
eitt af öðru á níunda áratugnum og fáir
trúðu að þeim yrði langra lífdaga auðið.
Þau voru of mörg og markaðurinn of lítill. Samt
lifa þau enn, öll saman, og virðast orðin ekki
ómerkur hluti af ijölmiðlaheimi okkar.
Hér á eftir verður fjallað um Vikuna (30. maO, Mann-
líf (4. og 5. tbl.) Nýtt líf (3. tbl) og Heimsmynd (júní). En
fyrst kemur ein reynslusaga.
Sagan af Valgerði
Ég fluttist til útlanda um áramótin 1982 og bjó erlendis í
næstum átta ár. Ég fíuttist sem sagt fyrir glanstímaritaflóðið,
fyrir Stöð tvö, fyrir Rás tvö, fyrir Stjömuna, Bylgjuna og allt
það eða m.ö.o. fyrir þá magn- byltingu (en ekki gæða) í ís-
lenskri fjölmiðlun sem gengið heíur yfir landið síðasta áratug.
Tíska = fegurð
Fegurðarsamkeppnunum er blessunarlega lokið - í bili.
Fólk er hætt að liggja yfir Vikunni til að bera saman lengd fót-
leggja, læra- og bijóstastærð á keppendum,
sem var alveg fánýtt 'nvort eó er, því að kepp-
endur ganga í gegnum langa og stranga lík-
amsræktarmeðferð sem gerir flestar stúlkumar
nákvæmlega eins í laginu. Kroppamir
em engu að síður vegnir og metnir af
almenningi og aldrei hafa kröfumar
verið meiri því að líkamsræktarbylgjan
hefur hækkað standardinn. Nú er lík-
ami konunnar ekki aðeins hlutgerð-
ur og hafður fyrir markaðs-
vöm, heldur ber meira
og meira á eins konar
hlutadýrkun á kven-
líkamanum í tísku-
heiminum.
Kjólamir og
pilsin em örstutt og
níðþröng til að
sýna þjálfaða
líkamana
sem hafa
kostað stúlk-
umar jám-
aga, stöðuga
megrunar-
kúra og
eleg(l)ans
Endmm og sinnum kom maður svo heim til íslands og
horfði undrandi á það sem var að gerast. Ég man sérstaklega
eftir einu skipti, ég var að bíða á íslenskri biðstofu og tók mér
áður óþekkt glanstímarit í hönd. I því var langt viðtal við
mjög fallega stúlku sem hét Valgerður. Hún og viðmælandi
hennar töluðu í léttum trúnaðartón um Stöð tvö og Valgerði
og samband hennar við Jón Ottar. Það var nú meiri sagan.
Smá og stór atriði vom þar rædd til hlítar, enda ekki vanþörf
á að ieiðrétta alls konar misskilning sem upp hafði komið hjá
almenningi um málið, að mér skildist.
Ég las þetta einbeitt og á meðan ég las urðu til margar
áleitnar spumingar. Sú fyrsta var: Hver er Valgerður? Og
fleiri spumingar fylgdu í kjölfarið: Hvemig sjónvarpsstöð er
eiginlega Stöð tvö? Og Jón Óttar - síðast þegar ég vissi til
hafði hann verið matvælafræðingur? Hvað var hann að gera á
Stöð tvö með Valgerði? Og síðast en ekki síst: Hvers vegna
var viðtalið skrifað út frá þeirri fullvissu að efni þess varðaði
alþjóð? Varðaði það mig?
Ég skildi sem sagt ekki neitt í viðtalinu þó að það væri
skrifað á mínu eigin tungumáli. Forsagan, hliðarsögumar,
undirtextinn, vísanimar, táknmálið - allt var þetta mér lokuð
bók. Um leið er það þetta sem em forsendur viðtalanna við
„frægt fólk“. Hafi lesandi ekki þessar forsendur er hann ekki
hluti af því „túlkunarsamfélagi" sem viðtölin em skrifuð fyr-
ir. Núna, ári eftir heimkomuna þykist ég hafa mikið nám
numið í því hverjir em „frægir" á Islandi.
Fjölmiðlaheimur
Auk þeirra rithöfunda, leikara, mynd- og tónlistarmanna
sem fyrir vom er komin heil kynslóð af ungu fólki sem vinn-
ur við fjölmiðla og skrifar hvert um annað. Samanber viðtal-
ið góða við Valgerði. Fjölmiðlafólkið tekur myndir af fólki
sem það þekkir og þær birtast í glanstímaritunum svo að fólk
geti séð með eigin augum hve fallegt það er og vinir þess
smartir. Og fylgst með því hverjir vom boðnir í veislur þar
sem „allir“ vom sem máli skiptu.
Þessi hluti heitir „Úr samkvæmislífmu" í Heimsmynd.
Þar gefur að líta myndir af prúðbúnu fólki með glas í hendi og
undir em leiðinlegar nafnaþulur. I Heimsmynd er fólk þó
nefht fullu nafni. í Nýju lífi em margar myndasíður frá Elite-
keppninni sem haldin var á dögunum. Fólkið á myndunum er
ofl nefnt með fomöfnum og greinilegt að maður ætti að
þekkja það. Þar upplýsir einn myndartexti okkur til dæmis um
eflirfarandi: „Karlmennimir létu sig ekki vanta. Hér em þeir
Ingvar, Haraldur, Hallur og Alli.“
Þessar syrpur úr samkvæmislífi staðarins og tískuheims-
ins em mjög sjálfhverfar. Þetta er heimur sem lokast utan um
sjálfan sig. Eiginlega er lesandi annað hvort þessa heims eða
annars. Sé hann annars heims er honum þó leyft að skoða
myndir úr veislunni. Ég get ekki ímyndað mér að mjög marg-
ir hafi áhuga fyrir þessu efni. Margir hafa hins vegar áhuga
fyrir tískufréttum glanstímaritanna. Það kemur í ljós í nýrri
lesendakönnun Nýs lífs þar sem 86% lesenda vilja fá tísku-
þætti.
langa, leiðinlega líkamsræktartíma. „Ekk-
ert hefur breyst," sagði kvenfrelsiskonan
Betty Frieden þegar hún var hér síðasta
sumar: „Mín kynslóð píndist til að ganga
í magabeltum - ykkar kynslóð hefur
fengið erobikk í staðinn."
Fleira hefur nú samt breyst. Fegurðar-
drottningar heimsins hafa lést um tíu kíló
að meðaltali síðan árið 1958 og voru það
engar feitabollur sem þá kepptu! 1 kjölfar
hinnar tággrönnu, drengslegu kven-
ímyndar tískuheimsins, fara menningar-
sjúkdómar sem hijá ungar konur. Lystar-
stol er hættulegast, en það er geðrænn
sjúkdómur sem fær konur til að svelta sig
í hel.
Og fyrirmyndimar verða ekki aðeins
rnjórri og folari, þær verða yngri og
yngri. Að þessu leyti ganga íslensk tísku-
blöð lengra en sambærileg erlend blöð.
Það em bamsandlit sem horfa á okkur af
síðum glanstímaritanna. Stúlkan sem
vann Elite keppnina og er á forsíðu Nýs
lífs er sextán ára og gengur í tíunda bekk
grunnskóla. Henni er ekki ætlað að vera
unglingastjama eins og eðlilegt væri.
Ef marka má lesendakönnun Nýs
lífs, er þorri lesanda konur á aldrinum
20-40 ára og sú sextán ára er sett
upp sem útlitsfyrirmynd fyrir
þessar konur. Eldri konur í
lesendahópnum þurfa
hins vegar ekki að ör-
vænta. I auglýsing-
um glanstímarit-
anna er þeim
boðin lausn
á elli- og
hrörnunar-
vanda sín-
um. Þær
geta keypt
smyrsl og
vökva sem
eiga að eyða
hmkkum,
stramma upp
slappa húð
hér og þar,
Iáta þær líta
út eins og
sextán ára
ef þeim er
farið að líða
nógu illa til að opna budduna og reiða fram féit.
Þær konur sem komnar em yfir þrítugt eða fertugt og
hvorki geta né vilja taka þátt í þessum leik sitja engu að síður
uppi með tilfinninguna af því að það sé eitthvað að þeim. Þær
séu ómögulegar. Þær séu veikar.
Samkvæmt lesendakönnun Nýs lífs vilja 86% lesenda fá
greinar um sálarlíf og veikindi. Þetta er þeim mun athyglis-
verðara ef litið er til þess að lesendur em flestir „í blóma lífs-
ins“. En þeim finnst það greinilega ekki sjálfum.
Stelpurnar
Kona að nafhi Lisbeth Larson skrifaði doktorsritgerð ný-
lega um afþreyingarefni sem einkum er ætlað konum. Hún
tekur upp skelegga vöm fyrir vikuritin. Ekki vegna fjölmiðl-
unar- eða bókmenntalegs ágætis þeirra sem slíkra, heldur
vegna þess að þau svari þörfum kvenna fyrir efhi sem fjallar
um vemleika þeirra. Þar er heimilið í forgmnni og jákvæð
þörf kvennanna sjálfra og annarra heimilismanna fyrir ást og
umhyggju. Vikuritin taka umhyggjuhlutverk kvennanna al-
varlega, segir Lisbeth Larsen.
I margnefhdri lesendakönnun Nýs lífs kemur fram að
80% lesenda em giftar konur eða í sambúð, 14% em ein-
hleypar, 5% fráskildar og 1% ekkjur. 80% kvennanna eiga
böm og 20% em heimavinnandi, aðrar vinna utan heimilis.
Lesendur hafa mismikinn áhuga á efni blaðsins, þær lesa um
mat, hús og húsbúnað, en handavinna er ekki vinsæl.
Enginn af lesendum Nýs lífs virtist hafa áhuga á að lesa
um böm eða bamauppeldi! Samt er góð grein um ungbama-
kveisu í tímaritinu, grein sem alveg áreiðanlega er mikil
hjálp fyrir vökuhijáða foreldra með lítil böm.
Ritstjóri Nýs lífs er kona og konur skrifa
næstum allt efhi blaðsins. Nýtt líf er það
glanstímaritanna sem kemst næst því að vera
hreinræktað „kvennablaö", og að því er
virðist hefur orðið þróun frá hefðbundnu
kvennablöðunum eins og Hjemmet og
Familisjúmal, en Lisbeth Larsen talar út
frá blöðum af því tagi. í Nýju lífi hafa
heimili og böm smám saman vikið
fyrir tísku og veikindum.
Strákarnir
Ritstjórar Mannlífs og Vik-
unnar eru karlmenn, karlmenn
skrifa Mannlíf að mestu leyti, en
hlutfall kynja er nokkuð jafnt í
Vikunni. Vikan leggur áherslu á
stuttar greinar og „eitthvað- fyr-
ir-alla“ efnisval. Árangurinn
verður yfirborðslegur (en ekki
áhugaverður) og minnir á Se og
hör, enda er það trúlega meiningin.
Tölum ekki meira um það.
Mannlíf býður lesendum upp á
greinar um stjómmál og menningu.
Þar er talað um leikhús, kvikmyndir
og bókmenntir og stunduð rann-
sóknarblaðamennska. í hið síðast
nefnda er lagður umtalsverður
metnaður. Hrafh Jökulsson fer í
skoðunarferð um undirheima
Reykjavíkur í 4. tbl.
Mannlífs. Hrafh
skrifar mjög
vel. Hann
notaress-
eyju
formið,
texti
hans
i.
14 SlÐA — NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 14. júní 1991