Dagblaðið Vísir - DV - 30.10.2001, Blaðsíða 17

17
ÞRIÐJUDAGUR 30. OKTÓBER 2001
I>V
skírskotun. Setning eins og „It is time to
accentuate the positive" kemst ekki til
skila sem „Það er kominn tími til að
leggja áherslu á það jákvæða" jafnvel
Ýþótt yfirborðsmerkingin sé sú sama.
Það sama gildir um „All that is solid
melts into fucking air“; þýðingin „Allt
sem er fast bráðnar og verður að tómu
lofti“ skilar ekki prakkaralegri tilvísun
til frægrar bókar Marshalls Berman.
Saga Rushdies er keyrð áfram á frösum,
tískuorðum og hugtökum úr jafnt fræð-
aumræðu sem popprýni, og stundum á
íslenskan ekkert svar; textinn verður
stirður og tilvísunin glatast. Sums stað-
ar er enski frumtextinn látinn halda sér,
einkum þegar vitnað er í texta Ormusar
sjálfs, og spurningin er hvort ekki hefði
mátt ganga lengra í þessu, láta íleiri
frasa standa á ensku í stað þess að reyna
að láta þá skína í gegn í þýðingunni.
Bókmenntir
Ég verð að viðurkenna að það var
stundum nokkur þraut að lesa Jörðina
undir fótum hennar, þótt bókin sé líka
þrælmögnuö og mikið ævintýri að fylgja
Rushdie um völundarhús heimsmenn-
ingarinnar, oft eftir ótrúlegustu leiðum.
Það sem hins vegar stendur eftir er það
að þegar ég laumaðist í ensku útgáfuna
til að bera saman, þá fyrst varð verulega
skemmtilegt. Þetta er öðrum þræði skáldsaga
um enska tungu í öllum sínum margbreytileik
og veldi. Og það hefði þurft meiriháttar krafta-
verk til að koma því til skila.
Jón Yngvi Jóhannsson
Ó-möguleg þýðing?
Skáldsaga Salmans
Rushdie, Jörðin undir
fótum hennar, gerist
nær öll í tungumál-
inu. Hún er saga um
goðsagnir, sögur og
ljóð, hvernig þau
stýra lífi okkar og
móta það. Hún er
margradda hljóm-
kviða sett saman úr öllum þeim orð-
ræðum sem hafa skapað 20. öldina og
guði hennar poppstjörnurnar, sögð frá
sjónarhóli eins af postulunum, blaða-
og tískuljósmyndaranum Rai.
Rai er hluti af ástarþríhyrningi
ásamt tveimur poppgoðum, Vínu Aps-
ara og Ormusi Cama, sem kynnast i
Bombay á sjötta áratugnum og verða
alþjóölegar stórstjömur á þeim átt-
unda fram á þann níunda. Sagan gerist
í heimi sem er hliðstæður okkar, en
þróast aðeins öðruvísi, stundum með
kómískum áhrifum. Við fáum t.d. að
vita eins og sjálfsagðan hlut að John F.
Kennedy hafi lifað af tilræði í Dallas
og að Bobby bróðir hans hafi orðið for-
seti.
Það hefur ekki verið neitt áhlaupa-
verk að þýða Jörðina undir fótum
hennar. Eiginlega er það fyrirfram
vonlaust verk og maður setur spum-
ingarmerki við það hvort ástæða hafi verið til
að reyna það.
Ein ástæðan er sú að þetta er geysilega
menntuö og vel lesin saga, eitthvert mesta tilvís-
anafyllirí sem ég hef komist í lengi. Tilvísanim-
ar eru í margar áttir, allt frá indó-evrópskum,
grískum, indverskum og norrænum goðsögum
til popptónlistar og kvikmynda nánasta sam-
Salman Rushdie
Hefur samiö guöspjall okkar tíma.
tíma okkar. Samtímamenningin, popplist og
fjöldamenning, skipar þama hvað stærstan sess,
og hún er á ensku, við þekkjum hana á ensku.
Þótt stundum takist að miðla þessu til lesandans
í þýðingu tekst það ekki nærri alltaf. Það sem
tapast og erfitt getur reynst að bæta upp á ann-
an hátt er það hvemig við þekkjum aftur setn-
ingar og orðatiltæki sem þannig fá víðari
Salman Rushdie: Jöröin undir fótum hennar. Þýöandi:
Árni Óskarsson. Mál og menning 2001.
Bókmenntir
. a ■ ■
Svín til að bjarga
Vefurinn hennar Karlottu segir frá grísnum
Völundi sem er bjargað af lítilli stúlku, Furu,
þegar á að lóga honum vegna þess að hann er
minni en hinir grísirnir. Fura telur foður sínum
hughvarf og tekur grísinn í fóstur, allt þar til
hann er seldur herra Zuckerman. Þar lifir hann
þægilegu lífi án þess að vita að ætlunin er að
slátra honum þegar hann er orðinn nægilega
feitur. En áður en til þess kemur grípur Karlotta
kónguló í taumana; hún spinnur vefinn sinn í
fjósi herra Zuckermans þar sem Fura situr líka
og fylgist með dýrunum og lærir að skilja mál
þeirra.
I bókinni er sagt frá örlögum manna og dýra.
Mennskar persónur falla þó í skugga af dýran-
um. Völundur er sú persóna sem kemur mest
við sögu. Hann er hálfgert smábarn; grenjar þeg-
ar honum fmnst enginn sýna sér athygli og þeg-
ar hann reynir að stinga af frá herra Zucker-
man er auðvelt að lokka hann til baka með mat-
arfótu.
En Völundur er greindari en
margur hyggur svín vera þó að rök-
semdafærsla hans einkennist
stundum af nokkrum naivisma.
Þegar lamb segir Völundi að því
finnist svín vera minna en ekki
neitt bendir Völundur á galla í orð-
ræðu lambsins: „Hvernig getur eitt-
hvað verið minna en ekki neitt? Ef
eitthvað væri minna en ekkert þá
væri ekkert ekkineitt, það væri
eitthvað - jafhvel þótt það væri
mjög lítið af því. En ef ekkineitt er
ekki neitt, þá er ekkert minna en
það er.“ (31-32)
Aðalpersónueinkenni Völundar
er þó hvað hann virðist vera full-
komlega ósjálfbjarga. Fyrst bjargar Fura honum
og síðar Karlotta. Vefurinn hennar Karlottu er
því saga af snjöllum kvenpersónum sem hrífast
af litlum grís, kannski sökum varnarleysis hans.
Það er skemmtilegt að hetja sög-
unnar skuli vera kónguló, dýr
sem margir óttast. Karlotta er
greind og falleg þó að hún geri lít-
ið úr fegurð sinni: „Næstum allar
kóngulær eru frekar laglegar."
(39) Hún bjargar Völundi án þess
að vilja neitt I staðinn. Klókindum
hennar er við brugðið og hin dýr-
in eru peð í tafli hennar, án þess
að átta sig á því, einkum rottan
Teitur, sem Karlotta lætur snúast
i kringum sig.
Þýðing Helgu Soffiu Einarsdótt-
ur er hnökralítil og læsileg og sag-
an sjálf er skemmtileg lesning.
Enginn kemst hjá því að hrífast af
Karlottu; duglegri, góðri og klókri kónguló.
Katrín Jakobsdóttir
E. B. White: Vefurinn hennar Karlottu. Helga Soffía Ein-
arsdóttir þýddi. Mál og menning 2001.
Tóulist
Rauður hringur í Dómkirkjunni
Hinir árlegu tónlistardagar
Dómkirkjunnar voru settir á
sunnudaginn var með frum-
flutningi fimmtán mínútna
langs verks fyrir tölvu, kór og
einsöngvara eftir Þuríði Jóns-
dóttur. Verkið ber nafnið Rauð-
ur hringur og er textinn feng-
inn úr Biblíunni, Spámannin-
um eftir Kahlil Gibran, Útlegð
eftir Saint-John Perse og La
Ballata di Rudi eftir Elio Pagli-
arani. Meginuppistaða textans
er síðastnefnda Ijóðið, sem er
nokkurs konar hugstreymi þar
sem rauður litur kemur fyrir
aftur og aftur en hin textabrot-
in em hugleiðingar um lifið og
hrynjandi þess. Manni dettur í
hug tíðahringurinn, sem er
vissulega rauður og undirstaða
lífsins.
Tónlistin var einstaklega
hrífandi, kórsöngurinn var
undirstrikaður með söng og hvísli úr hátölurun- unum sem voru
Þuríöur Jónsdóttir tónskáld
Sterkur heildarsvipur á verki hennar,
framvindan eölileg og engu ofaukiö.
legt. Hægferðugur söngurinn
byggðist að mestu á einfold-
um stefbrotum og rann hann
ótrúlega vel saman við raf-
hljóðin. Rafknúinn gnýrinn,
sem braust fram á tímabili,
var sannfærandi, hann
minnti mann á drunur úr
náttúrunni, brimhljóð eða
jafnvel eldgos, án þess að
virka eins og effektar í bíó-
mynd. Voru rafhljóðin í réttu
samhengi við annað í tónlist-
inni, enda var sterkur heild-
arsvipur á verkinu, fram-
vindan eölileg og engu ofauk-
ið. Er Rauður hringur seið-
andi tónsmíð og er tónskáld-
inu hér með óskað til ham-
ingju með hana.
Dómkórinn söng prýði-
lega, afar skýrt og af mikilli
innlifun og var hið sama upp
á teningnum hjá einsöngvur-
þau Magnea Gunnarsdóttir
um, sem var á tímabili óhugnanlega raunveru- sópran, Anna Sigríður Helgadóttir alt og Guð-
laugur Viktorsson tenór. Tölvan stóð sig líka
vel, ef hægt er að segja það, og hefur hún örugg-
lega komið mörgum á óvart, enda ekki mjög
áberandi í trúarlegri tónlist hingað til. Hugsan-
lega er það að breytast, sem er vel, því raf- og
tölvutónlist býður upp á óendanlega möguleika.
Verk Þuríðar var meginuppistaða efnisskrár-
innar og var það flutt tvisvar, í upphafi tónleik-
anna og í lokin. Þar fyrir utan söng kórinn tvo
sálma, annan eftir Gabriel Fauré, Eitt er orð
Guðs og hinn eftir Mendelssohn, Veit, ó, Guð ég
hjá þér eigi. í hinum síðarnefnda söng Alina
Dubik með kómum við undirleik Hrefnu Egg-
ertsdóttur píanóleikara og fluttu þær tvær
einnig þrjú hugljúf lög eftir Glinka og Rimsky-
Korsakoff. Hljómburðurinn í Dómkirkjunni er
ekki heppilegur fyrir einsöngvara en hér kom
það ekki að sök því söngur Alinu var sérlega fal-
legur. Gaman var að heyra sungið á rússnesku,
sem er sjaldheyrð í ljóðasöng hér á landi, og er
það synd því Rússar eiga óteljandi söngperlur.
í stuttu máli voru þetta góðir tónleikar og var
verk Þuríðar áhrifamikil byrjun á tónlistardög-
um Dómkirkjunnar.
Jónas Sen
___________Menning
Umsjón: Silja Aðalsteinsdóttír
„Bootleg“
Spessa í E-541
A morgun kl. 17 opnar myndlistar-
maðurinn Spessi sýninguna „Bootleg" í
E-541 Listhúsi. Þar getur að líta brot af
þeim aragrúa polaroid-mynda sem
listamaðurinn hefur tekið í tengslum
við starf sitt sem atvinnuljósmyndari
og myndlistarmaður. Slíkar myndir
eru gjarnan teknar til að sannreyna
lýsingu og byggingu ljósmyndarinnar
áður en sjálf myndatakan fer fram og
þvi má segja að þær sýni andartakið
fyrir hið „formlega" augnablik. Yfir-
leitt hafna þessar prufumyndir í rusla-
körfunni en stundum fanga þær eitt-
hvað sérstakt sem ekki er að finna á
„alvörumyndinni" og þegar það gerist
hefur Spessi tilhneigingu til að stinga
þeim frekar ofan í skúffu. Nú hafa
nokkrar þeirra fengið uppreisn æru
með því að þær eru orðnar að mynd-
listarverki og sem slíkar standa þær
með sinn fótinn í hvorum meginþætti
Spessa, atvinnuljósmyndaranum og
myndlistarmanninum.
Á opnuninni milli klukkan 17 og 19
verður Listhúsið á stöðumæli fyrir
utan Mokkakaffi á Skólavörðustíg.
Sjálfur verður listamaðurinn á kaffi-
húsinu.
Listaháskólinn til
umræðu
Aðalfundur Félags um Listaháskóla
íslands verður haldinn annað kvöld kl.
20 í sal Listaháskóla íslands í Skipholti
1. Félagið skipar þrjá menn í stjórn
Listaháskólans og fer þannig með
meirihluta í stjórn hans.
Húsnæðismál Listaháskólans eru
enn í óvissu. Listaháskólanum var upp-
haflega hugað að vera í byggingu Slát-
urfélags Suðurlands í Laugarnesi. Að
mati erlendrar arkitektastofu var hún
talin óheppOegt skólahúsnæði miðaö
við þau markmið sem Listaháskólinn
hafði sett sér. Hafnarfjarðarbær gerði
skólanum þá boð um nýbyggingu við
norðurbakka hafnarinnar en ekki náð-
ist samstaða um það í stjórn skólans að
Listaháskóli íslands yrði færður í
Hafnarfjörð. í kjölfarið var viðruð hug-
mynd um byggingu Listaháskóla á
Miklatúni við hlið Kjarvalsstaða en sú
hugmynd hefur ekki fengið frekari
framgang. Nú fer kennsla í LHÍ fram á
þremur stöðum í borginni.
Á aðalfundi félagsins verður framtíð
Listaháskólans rædd auk þess sem
nýir menn verða skipaðir í stjórn fé-
lagsins og einn fulltrúi kjörinn í stjórn
skólans.
Kafteinn Ofurbrók
kemur aftur
Variö ykkur!
Kafteinn Ofurbrók er
mættur aftur til leiks í
splunkunýrri bók frá
JPV-útgáfu: Kafteinn
Ofurbrók og árás kok-
hraustu klósettanna
eftir verðlaunahöf-
undinn Dav Pilkey.
Georg og Haraldur
eru yfirleitt mjög ábyrgir drengir en
þegar eitthvað svakalegt gerist eru þeir
yfirleitt ábyrgir fyrir því. Fyrst eyði-
leggja þeir hugvitskeppnina í skólan-
um og síðan búa þeir óvart til heila
herdeild af kolgrimmum, kokhraustum
klósettum. Getur einhver stöðvað þessi
óseðjandi klósett?! Þetta er einmitt
verkefni fyrir Kaftein Ofurbrók! Bjarni
Fr. Karlsson þýddi.
Ef þið viljið kynnast kafteininum
nánar er heimasíöa hans:
http://www.captainunderpants.com.
Leikið á þverflautu
Á háskólatónleikunum í Norræna
húsinu á morgun kl. 12.30 spila þver-
flautuleikaramir Berglind María Tóm-
asdóttir og Kristjana Helgadóttir verk
eftir Hindemith, Petrassi, Maderna og
Ta'ira. Tónleikamir taka um það bil
hálfa klukkustund.