Dagblaðið Vísir - DV - 12.12.2001, Blaðsíða 14

14
MIÐVIKUDAGUR 12. DESEMBER 2001
Menning
DV
Baráttujaxl og menningarviti
Undanfarin ár hefur Sig-
urður A. Magnússon rithöf-
undur sent frá sér endur-
minningar sinar frá fullorð-
insárunum og er nú komið
að þriðja bindinu, Á hnífsins
egg. Þessar endurminningar
eru framhald hinnar
marglofuðu uppvaxtarsögu í
fimm bindum sem út kom á
árunum 1979-1986. Segja má
að nokkur áhætta hafi verið tekin meö því að
skipta um form en nú er Sigurður alveg búinn að
finna sig í hinu nýja endurminningaformi.
Hvert bindi spannar nokkurn veginn áratug
og í Á hnífsins egg er sögð saga áranna 1967-1980.
Undirtitillinn er átakasaga og er það nafn meö
rentu. Á þessum árum breyttist Sigurður úr
Morgunblaðsmanni í umdeildan baráttumann:
gegn hinni ógeöugu herforingjastjórn í Grikk-
landi, Víetnamstríöinu og íleiri óréttlætismálum.
Kannski var hann fyrst og fremst að berjast gegn
kalda stríðinu, því svarthvíta og einsýna hugar-
fari sem gerði að verkum að þeir sem gagnrýndu
kúgun á einum stað vörðu hana á öðrum.
Á þessum árum gerðist Sigurður A. líka verka-
lýsleiðtogi og baráttumaöur fyrir bættum kjör-
um rithöfunda. Segir hann lítillega frá klofningi
rithöfunda í tvö félög og hvernig hann vann að
því að sameina þá. Er sú saga lítt skiljanleg,
sennilega ekki einu sinni innvígðum. Hann tók
einnig við Samvinnunni og gerði úr henni
merkilegt tímarit sem margir minnast með sökn-
uði. í bókarlok verður Sigurður svo metsöluhöf-
undur og verðlaunahöfundur með bókinni Undir
kalstjörnu.
Sigurður A. Magnússon kemur mönnum oft
fyrir sjónir sem eins konar vígahnöttur eða ský-
strókur sem þeytist um fullur atorku og baráttu-
gleði. Hann er einn fárra íslendinga sem skrifar
stundum eins og 19. aldar maður, fullur baráttu-
anda og sannfæringar um að nógu mikill eldmóð-
fyrstur að viðurkenna að hann sé
ekki fullkominn. Hann er óvæginn
við sjálfan sig og hreinskilinn en
sannfæring hans í stjómmálum og
menningarmálum er sterk og leyf-
ir engar málamiðlanir.
Þetta er sá Sigurður sem birtist
í þessu þriðja bindi endurminn-
inga hans, fullmótaður baráttujaxl
og menningarviti. Þetta bindi fjall-
ar kannski um manninn sem lenti
milli vita í kalda stríðinu og
kynntist skuggahliðum þess og
einsýni (sem enn sér ekki fyrir
endann á). Fyrir vikið var þessi
gamli kristilegi hægrimaður og
Bandaríkjavinur skyndilega orð-
inn helsti kommúnistaleiðtogi ís-
lands í augum margra!
Bókin er fyrst og fremst
skemmtileg og þægileg aflestrar,
uppriíjun á umbrotaskeiði. Inn í
söguna fléttast einkalíf Sigurðar
sem oft var þyrnum stráð en það
hverfur í skuggann af opinberu
átökunum. Áfram heldur sagan af
sérstæðu sambandi þeirra Matthí-
asar Johannessen og Sigurður
birtir bréf þeirra hvors til annars
þar sem báðir eru hreinskiptnir og
óvægnir. Lesendum verður um og
ó að lesa svo persónuleg skrif nú
en sjálfsagt munu þau gefa bókinni
gildi þegar fram í sækir.
Á hnífsins egg er hressileg upp-
rifjun á miklu átakaskeiði sem
Siguröur A. Magnússon í ræöustól þrátt fyrir alla galla sína er spenn-
Hann kemur mönnum oft fyrir sjónir sem eins konar vígahnöttur andi í samanburði við dauðyílis-
eöa skýstrókur. legan nútímann.
Ármann Jakobsson.
ur muni að lokum bræða jökul spillingar, sam- ________________________________________________
tryggingar og óréttlætis. Stundum er eins og Sigurður A. Magnússon: Á hnífsins egg: Átakasaga. Mál
ákveðinn æðibunugangur einkenni hann og þá °S menning 2001.
sést hann ekki fyrir. En Sigurður er alltaf manna
—
Alltaf í boltanum
Fótbolti er, eins og margir
vita, lífið í smækkaðri mynd.
Völlurinn er eins konar
míkrókosmos sem speglar
heiminn með tuttugu og
tveimur leikmönnum, bolta,
dómurum og bandóðum aðdá-
endum á hliðarlínunni. Fót-
bolti afhjúpar líka mennina,
eins og aðrar ástríður, inni á
vellinum kasta menn
grímunni og hegða sér eins og þeim er eölilegt,
þar brýst fram græðgi, eigingimi, örlæti, sam-
vinna og fjandskapur. Lengst af hefur fótbolti líka
verið lokaður karlaheimur, og frægustu fótbolta-
sögur bókmenntanna fjalla öðrum þræði um karl-
mennsku og samfélag karlmanna, þekktastar eru
líklega Fótboltaengillinn eftir Hans Jorgen Niel-
sen og nú nýlega Fótboltafár eftir Nick Hornby.
Fótboltasögur Elísabetar Jökulsdóttur horfa á
fótboltann og lífið frá svolítið öðru sjónarhomi
FÓTBOLTA
'.5
en frá hliðarlinunni eða innan af
vellinum sjálfum. Sögumaðurinn
í sögum Elisabetar er nuddari fót-
boltaliðs sem á í erfiðleikum, ekk-
ert ósvipuðum þeim ósköpum
sem KR gekk í gegnum síðasta
sumar, mörgum fótboltaáhuga-
mönnum til ómældrar þórðar-
gleði. Á bekknum hjá nuddaran-
um afhjúpast persónur leikmann-
anna, í einræðum þeirra birtist líf
þeirra inni á vellinum og utan
hans, og ekki síst samspilið þarna
á milli; fótboltinn speglar lífið,
eða er það kannski öfugt? Oft
byrjar hliðstæðan á orðaleik, sem
síðan vex út í svolítið ýkta og
uppblásna mynd af aðstæðum,
persónum og krísum sem er fynd-
in og sár í senn.
í Fótboltasögum notar Elísabet
form sem hún hefur þróað í fyrri
örsagnasöfnum sínum. Örsögur
hennar einkennast af spennu
milli formsins og þess sem sagt
er frá. Formið er knappt og blátt
áfram, en sögurnar eru yfirfullar
af atburðum, hugieiðingum og
óvæntum uppákomum. Sögurnar
eru þrælskemmtilegar, þótt þær
veröi svolitið keimlíkar þegar líð-
ur að lokum bókarinnar og hætti
að koma á óvart. Þær bestu, t.d.
upphafssagan „Saga af bekkn-
um“, ná óvæntri dýpt og koma
lesandanum í opna skjöldu með
örsnöggri innsýn inn í kviku fót-
boltastrákanna á bekknum.
Jón Yngvi Jóhannsson
Elísabet Jökulsdóttir: Fótboltasögur.
Mál og menning 2001.
Elísabet Jökulsdóttir rithöfundur
Bestu fótboltasögurnar ná
óvæntri dýpt og koma lesandan-
um í opna skjöldu.
Hljómdiskar
Jóladiskar djassáhugamannsins
Á aðventunni hefjast hinar árlegu bollalegg-
ingar um kaup á geisladiskum til að leika um há-
tíðarnar og til jólgjafa. Sennilega eru það áhrif
hins gífurlega jólabókaílóðs, sem verða til þess
að við, hinir diskóðu, rjúkum til og kaupum ný-
útgefna diska í þeirri trú aö ekki sé við hæfi að
leika annað en nýjar útgáfur um jólin.
Hér eru nokkrir diskar, sem djassrýnir DV
gæti hugsað sér að fá í jólagjöf!
a. Baroque Favorites með Jacques Loussier tríó-
inu (Terlarc)
Píanistinn og tónsmiðurinn Loussier hefur
verið að hljóðrita klassiskar perlur í sveiflubún-
ingi um áraraðir við ótrúlega miklar vinsældir.
Hér leikur tríóið vinsælar barrokur, t.d. Adagio
fyrir strengi eftir Albinoni og tvær sónötur eftir
Scarlatti. Jóladiskur fyrir þá sem hafa ánægju af
Scarlatti með „Latin beat“ eða Marin Marais í
5/4 takti a la „Take five“!
b. Nocturne með Charlie Haden (Verve)
Frábær samleikur bassaleikarans Hadens og
kúbverska píanistans Gonzalos Rubalcabas.
Kúverskar slaufur í „Bolero-fílingi" frá Kúbu
fimmta áratugarins. Kúbverskt 32 takta Bolero
heldur sig við 2/4 takt, öfugt við hið spænska,
sem er þriggja slaga. Þeir félagar leika m.a. „No
Te Empenes Mas“ eftir Mörtu Valdes, lag sem
eitt og sér gerir diskinn ómetanlegan.
c. Núll-einn með Agnari Má Magnússyni
(Fresh Sound/New Talent)
Agnar Már er framúrskarandi djassleikari.
Diskurinn er hljóðritaður í New York en gefinn
út af spænsku útgáfufyrirtæki. Ethan Iverson,
pno, hefur verið duglegur að mæla með ungum
New York-píanistum til hljóöritunar hjá FS/NT.
Ef til vill hefur hann mælt með okkar manni en
Agnar leikur hér 10 lög eftir sjálfan sig auk hins
kunna Mjallhvítarlags „Some Day my Prince will
Come“ sem kemur einna best út.
c. Breakfast Dance & Barbecue meó Count
Basie (Blue Note)
Hljóðritað á baili í Flórída árið 1959. Einhver
allra besti diskur sem hefur verið gefinn út með
„ofursveit" Basie sjötta áratugarins. Einleikarar
fara á kostum: Frank Foster og Frank Wess, tnr,
Joe Newman, Billy Mitchell, Harry „Sweets“ Ed-
ison, trpt, og svo auövitað Joe Williams, sem
syngur blúsinn á sinn sérstæða hátt. Enn ein
sönnun þess að Basie bandið var ótrúlega gott á
þessum tíma.
d. Jazzvaka Guðmundar og Vióars (Jazzvakn-
ing)
Nauðsynlegur tveggja diska pakki íslenskra
djassáhugamanna, tileinkaður Guðmundi Ing-
ólfssyni, pno, og Viðari Alfreðssyni, trp. Hér er
að finna margar perlur þessara meistara íslensks
djasslífs, bæði endurútgáfur og áður óútgefið
efni. Verði ágóði af þessari frábæru útgáfu mun
hann renna í minningarsjóð Jazzvakningar. Það
eitt mælir með því að diskarnir fái góða sölu.
e. Hinir diskarnir:
Tii dæmis þessir:
1. Djúpið með Sigurði Flosasyni (ÓMI)
2. Októberlauf með Carli Möller og ljóðskáld-
um (Smekkleysa)
3. Superbass með Ray Brown, John Clayton,
Christian McBride (Telarc)
4. Green’s Blues með píanistanum Benny
Green (Telarc)
5. TNT (Tenor N Trombone) með slíðurhorn-
leikanum Steve Turre. (Telarc)
Ólafur Stephensen
American Pimp
Skuggasýning verður í Gallerí
Skugga, Hverfisgötu 39, í kvöld kl. 20.30.
Þar verður sýnd hin umdeilda heimild-
armynd Hughes-bræðra, American
Pimp, baka til i Galleriinu. Björn Þór
Vilhjálmsson bókmenntafræðingur mun
halda stutt spjall þar sem hann veitir
innsýn í ýmsa þætti myndarinnar og
umræður verða á eftir. Húsið verður
opnað kl. 20 og gefst gestum kostur á að
skoða myndlistarsýningu Jóns Sæmund-
ar Auðarsonar og Páls Banine, „Séð og
heyrf‘. Aðgangur er ókeypis.
Ekkert barn má vera
bókarlaust um jólin
Uppi í Kringlu stendur jólatré Mæðra-
styrksnefndar, og skorað er á fólk að
koma með gjafir og setja undir tréð. Fé-
lagar í Samtökum íslenskra barna og
unglingabókahöfunda (SÍUNG) vilja
styrkja gott málefni og vekja um leið at-
hygli á barnabókum - því börn eiga að
fá bækur i jólapökkunum, ekki bara dót.
í fyrramálið kl. 11.30 mætir þvi fjöldi
barnabókahöfunda á staðinn og er þetta
gott tækifæri fyrir börnin að hitta eftir-
lætishöfundana sína.
í öllu kraðakinu á jólafóstu er hollt að
minna á að bók er lykill að lestri en
hann veitir skemmtun, eykur þroska og
visku. Ekkert barn eða unglingur skyldi
missa af því að kúra með góða bók á
jólanótt og vera eitt með sjálfu sér, bók-
inni og þeim heimum sem hún opnar
okkur.
Bókin um bjórinn
Muninn hefur gefið
út Bókina um bjórinn,
sögu þessa vinsæla
drykkjar frá örófi alda
og itarlegan leiðarvísi
um helstu brugghús
og bjórkrár heims, rit-
stýrt af Roger Protz.
Þetta er mikil bók í stóru broti, prýdd
fjölda litmynda, m.a. af húsum og tækj-
um og miðum af bjórflöskum. í texta er
fjallað um bjórgerð allt frá „snögggerj-
un“ öls til belgískra ávaxtabjóra og end-
urvaktra tegunda af „porter" og „stout"
i Bretlandi og Bandaríkjunum og
„designer" bjórtegundanna í Japan.
Þarna fást upplýsingar um hvaða bjór á
að velja í hverju landi, hvaða gerðir eru
bestar frá hverju brugghúsi, uppskriftir
að mat með bjór og umsögn gefin um
hundruð ágætra öltegunda.
Bókina rita alþjóðlegir sérfræðingar,
til dæmis ritar Steingrímur Sigurgeirs-
son sérkafla um íslenskan bjór þar sem
meðal annars er dásamleg lýsing á
„bjórdeginum" 1989. Atli Magnússon ís-
lenskaði bókina.
Savíta
Adda Steina Björns-
dóttir hefur skrifað
söguna Savitu um ell-
efu ára indverska mun-
aðarlausa telpu sem
ættingjar vilja gifta
sem fyrst. Savíta hefur
lítinn áhuga á að verða
eiginkona ekkjumanns
sem er miklu eldri en
hún, en allar líkur benda til þess - þang-
að til Arúna móðuramma hennar grípur
í taumana. Hún skilur að Savítu langi
fremur til að ganga í skóla heldur en
verða stjúpa barna annarrar konu að-
eins ijórtán ára.
í sögunni setur höfundur unga lesend-
ur inn í aðstæður sem mörg börn búa
við á Indlandi. Bókin er myndskreytt af
Margréti E. Laxness og gefin út í sam-
vinnu Rauða kross íslands og Æskunn-
ar.
Einfaldur sannleikur
Skjaldborg hefur gef-
ið út skáldsöguna Ein-
faldur sannleikur eftir
David Baldacci. Þar er
sögð saga Rúfus Harms
sem dæmdur var til
lífstíðarfangelsisvistar
fyrir morð á lítilli
stúlku 25 árum áður en
sagan hefst. Hann telur að hann hafi
verið neyddur til ódæðisins og reynir að
fá máli sínu áfrýjað til Hæstaréttar. En
þá bregður svo við að allir sem sinna
þeirri beiðni týna lifi á dularfullan hátt
Sagan er ástríðuþrungin, átakamikil
og geysispennandi. Björn Jónsson
þýddi.