Dagblaðið - 07.02.1977, Blaðsíða 12

12
.... "> ■— '■ '
Fyrstu mem á Islandi
DAGBLAÐIÐ. MANUDAGUR 7. FEBRUAR 1977.
Nú á siðustu áratugum hefur
vísindalegri þekkingu fleygt
það ört fram að almenn
þekking stendur henni langt að
baki. Við íslendingar erum
ekki einir um það að hafa dreg-
ist aftur úr fremstu menningar-
Wóðum i þessu tilliti.
Eitt af því sem við verðum að
gera til þess að verða ekki eftir-
bátar annarra þjóða er að
þekkja landið og alla leyndar-
dóma þess.
Islensk vísindi geta á næstu
árum orðið hvati og aflgjafi
nýrra þjóðþrifa. Þjóðleg vís-
indaleg þekking getur hjálpað
sérhverjum starfandi manni
við að álykta réttar og taka
réttar ákvarðpnir í daglegri
önn.
Hvernig stendur á því að sú
þekking sem talin var haldgóð
fyrir nokkrum áratugum er nú
talin alls ófullnægjandi?
Lífsmáti okkar og viðhorf og
vandamál eru önnur en þeirrar
kynslóðar sem nú er á* fallandi
fæti. Örar breytingar í þjóð-
málum hljóta að hvetja til enn
samhentari forystu. Þessi kyn-
slóð verður að leysa sín vanda-
mál með vandlegum aðgerðum
ef ekki á iUa að fara fyrir næstu
kynslóð. r
Mönnum fer fram í þekkingu
,og viðhorfin breytast en vanda-
málin leysast ekki af sjálfu sér.
Lítum sem snöggvast á sögu
Verksmiðjuútsala
Opin mánudag og þriðjudag
Mjöggott úrvalaf Dömu-og
barnabuxum úr herrabuxur
denim,flaueli, úrdenimfflaueli
tweedogterylene ogterylene
VERÐFRÁKR. 1.000 VERÐ FRÁ 1.500
Allt nyjar vörur
Þvegnu gallabuxurnar komnar aftur
Fatagerðin BÓT, Bolholti 6,3. hæð
Frœdslufundir
um kjarasamninga
V.R.

tslands í þessu sambandi.
Ýmislegt bendir til þess að sú
Islandssaga, sem næstu kyn-
slóðir munu læra, verði önnur
og ítarlegri en við lærðum.
I þjóðhátíðarútgáfu af Sögu
Islands (1974) er leitt getum að
því að íslandssaga hafi hafist
mörgum öldum fyrir landnám
norrænna manna. (Sbr. bls.
123, 124 og 127). Þar er látið að
því liggja að Rómverjar hafi
dvalist allvíða hérlendis, eða
hafi að minnsta kosti haft hér
viðdvöl um stundarsakir.
Fjórir rómverskir peningar
hafa fundist hérlendis, frá
árunum 270—305 eftir Krist, í
Hamarsfirði, einn í Lóni og
einn í Hrunamannahreppi. Ég
læt hér nægja að geta tveggja
tilvitnana úr fyrrnefndri bók.
„Peningar sem þessir hafa
sjaldan fundist á Norðurlönd-
um og raunar annars staðar
utan hins forna Rómaveldis.
Hins vegar voru þeir algengir í
öllum löndum sem Rómverjar
réðu yfir, enda voru þeir hvergi
gjaldgengir sem mynt nema
þar.“
„Með nokkrum rétti má
segja, að tilvist þessara fornu
rómversku peninga hér á Is-
landi skerpi aðeins tilfinning-
úna fyrir algjöru mannaminja-
leysi landsins fyrir landnáms-
öld.“
í íslendingasögu Jóns
Jóhannessonar, útg. 1956, er
þessara rómversku fornleifa
getið. Þar er m.a. ritað: „Þessir
peningar eru lítt slitnir og hafa
hlotið að liggja lengst af í jörð.“
I þjóðhátíðarútgáfu af Sögu
íslands (1974) er tekið undir
þessi ummæli og sagt að róm-
verski peningurinn, sem fannst
í Hvítárholti í Hrunamanna-
hreppi, hafi fundist þar ásamt
ýmsum minjum sem ekki villa á
sér heimildir um eðli sitt. Róm-
verski sagnfræðingurinn
Pytheas, sem var uppi ca 300
árum fyrir Krist, hefur varð-
veitt frásögn rómversks skip-
stjóra, Polybiusar, sem hefur
að öllum líkindum fundið
landið og kannað það. Poly-
bíusar er getið í Encyclopædia
Britannica (útg. 1974) 22. bók
bls. 167.
Ultima Thule (hin nyrstu
mörk) er mönnum ráðgáta. Er
hér átt við tsland eða Græn-
iand? Það er vel hugsanlegt að
hér sé átt við Grænland.
Mig langar til að nefna hér
eitt dæmi sem rennir stoðum
undir það að hér hafi dvalist
menn á þeim tímum, sem hér
um ræðir, eða jafnvel fyrr.
Hér er um að ræða frásögn
berdreymins manns sem var
beðinn fyrir ákveðin skilaboð
sem birtust honum í draumi.
Honum voru m.a. sýndar
minjar sem grafnar hafa verið í
jörðu hérlendis af skipreika
mönnum sem báru bein sín hér-
lendis.
Hann gerði ekkert með þetta
í fyrstu en þegar hann dreymdi
sama drauminn aftur, var hann
beðinn að koma téðum upp-
lýsingum til Þórbergs Þórðar-
sonar rithöfundar. Þá stóðst
hann ekki mátið. Hann fór að
kanna hvort það landslag og
þau fjöll, sem hann sá í
draumnum, væru raunverulega
til.
Honum til furðu komst hann
að því, að þarna var um að ræða
fjörð sem hann hafði aldrei séð.
Þeir sem höfðu talað við
hann í draumnum höfðu skýrt
fjöllin erlendum (latneskum)
nöfnum eins og til dæmis
„Parcecrest", „hinn heilagi
tindur".
Hann ritaði strax niður itar-
lega frásögn af þessum minnis-
stæðu draumum sem sönnuðu
gildi sitt fyrir honum. Hann
kom þessari' frásögn til Þór-
bergs Þórðarsonar og mun hún
enn vera varðveitt.
Frásögn þessi er í stuttu máli
á þessa leið:
Draumurinn:
Baksviðið er hin forna róm-
verska menning; en
sögusviðið sjálft er hafið út af
Aústfjörðum og Austfirðirnir
sjálfir.
Eitt traustasta skip siðara
menningarskeiðs rómversku
menningarinnar var að koma
frá Grænlandi (austurströnd-
inni) hlaðið málmgrýti. Meðal
farmsins var ein heljarstór
málmslegin kista sem síðar á
eftir að koma við sögu. Einn
daginn tókuskipverjar eftir því
að svört rönd birtist við sjón-
deildarhringinn í suðri. Voru
þeir þá á siglingu drjúgan spöl
út af Austfjörðum og voru að
nálgast margar eyjar sem þá
voru á því svæði. Það skipti
engum togum aó himinloftin
urðu alldökk og allt að því svört
og veðrió versnaði óðum. Er
skemmst frá því að segja að
þarna var í uppsiglingu eitt
versta óveður sögunnar; því var
Kjallarinn
Bjami Th.
Rögnvaldsson
það ráð tekið að leita vars hið
snarasta. Brátt var kominn það
mikill brotsjór að skipverjar
áttu í fullu tré með að verjast
áföllum; og svo fór að skipið
rak stjórnlaust inn á Loð-
mundarfjörð. Fyrir einstaka
guðs mildi bar skipið hratt inn
fjörðinn og risastórar öldur
lyftu þvi upp fyrir og inn fyrir
allar fjörur þar sem það var
nokkurn veginn óhult. Skip-
verjum mun áreiðanlega hafa
þótt sem þeir væru úr helju
heimtir, því enn átti veðrið
eftir að versna. Sem dæmi um
veðurofsann í þessu hamfara-
veðri má geta þess að eyjar þær
sem verið höfðu úti fyrir
Austurlandi voru sokknar í sæ
þegar ósköpin voru um garð
gengin. Þó margir skipbrots-
mannanna væru slasaðir og
hefðu ónóg til fæðis og klæðis í
þessu ókunna landi, var þó
ástand fólksins í heimkynnum
þeirra stórum verra.
Þegar veðrið var tekið að
lægja fóru þeir að kanna um-
hverfið og bjarga þvi i land sem
hægt var. Ætlun þeirra hefur
sennilega verið sú að gera
skipið sjófært á ný. Áhöfninni,
um fjörutíu manns, mun ekki
hafa tekist að sjósetja skipið og
því fór sem fór. Grasgróður
mun hafa verið í minna lagi og
landslag nokkuð frábrugðið
því sem það er nú; t.d. muti
Loðmundarfjörður hafa verið
styttri en hann er nú. Það er
skemmst frá því að segja að
harmsaga skipbrotsmannanna
var með mörgum eindæmum á
þessum afskekkta og annarlega
stað þó sú saga verði ekki rakin
til neinnar hlítar i þessari
grein. Loðmundarfjöróurinn og
fjailhryggirnir umhverfis voru
þeirra fyrstu heimkynni og þar
mun sennilega ýmislegt finnast
síðar sem heimfæra má upp á
þessa frásögn. Leifar skipsins
mun sennilega, samkvæmt
draumnum, vera að finna utar-
lega í miðjum firðinum. Leifar
skipbrotsmanna munu senni-
lega vera jarðsettar i
Loðmundarfirðinum og nálæg-
um fjörðum. Leifar farangurs
þeirra mun einnig vera að
finna á svipuðum slóðum. En
það verðmætasta og auðfundn-
asta af því sem þeir höfðu með-
ferðis er forláta kista úr völd-
um viði, sem mun hafa verið
með málmgjörðum og málm-
bryddingum. Innihald kist-
unnar eru geislavirkir málmar
og til marks um stærð hennar
og þyngd má geta þess að
12—14 menn munu hafa borið
hana hverju sinni.
Öhætt ætti að vera að slá því
fram að fornleifar þessar verða
ómetanlegar landsmönnum
öllum og þeim sem þær finna.
— Þannig lýstu draumar hins
draumspaka manns þessum at-
burðum.
Bjarni Th. Rögnvaldsson
kennari.