Dagblaðið - 17.12.1979, Side 43

DAGBLAÐIÐ. MÁNUDAGUR 17. DESEMBER 1979.
f-———————
NEMA EF ÞAÐ VÆRIEG
söguna — sem að visu er til happs og
heilla ef lesandi vill halda til streitu
táknlegri útleggingu eða ráðningu
hennar. Það er allténd til prýði á
skáldskap ef lesanda er boðið að
halda honum áfram og yrkja sjálfur
el'tir að bókinni sleppir. Aftur á móti
er málið i bókinni, stillinn og orð-
l'ærió. liin málfarslega imvudun sem
ber hana uppi. þauNa" ið. <)g sjálft
þetta mál gesmii evnsluvit og
hugsunarmáta >i>wannar, svo
öldungis ólíkt öðrurn sögum.
Senn mun koma að þvi að reynt
verði að finna Málfriði Einarsdóttur
og rilum hennar stað í sögu
bókmenntanna og þróunar þeirra á
öldinni. Fyrir mína parta finnst mér
að hún semji sig i ættir til Gröndals
og Þórbergs, og heyri þar nteð lil
hinni óspilunarsömu og ósettlegu
málhefð sem jafnan hefur gætt á-
lengdar við hina epísku meginhefð
bókmentanna og öll er upp á ráðdeild
og skynsemi. Þessi lausamálsstíll á
sér ugglaust margs konar undirrætur,
hliðargreinar og vaxtarsprota i alls
konar munnlegum frásögnum og
kveðskap bæði fyrr og siðar. bréfum
og öðrum privat-teMim og "
einatt orðið til að liressa. hæla,
kæta skáldsagnastil i oidinm, lnoii
heldur er hjá Halldóri Laxness eða
Guðbergi. En sjaldgæfur er hann
hreinn og beinn i heilum skáldsögum,
eins og nú i Auðnuleysingja og
Tötrughypju. Enda kunna bækur
Mállriðar á ýmsa lund að reynast
örðugar viðskiptis, svo nýstárlegar
sem þær eru og ólíkar öðrum frá-
sögnum. En með öllu þeirra aga- og
stöðvunarleysi held ég lika að þær
séu til marks unt framvindu,
nýsköpun i máli og hugsun og
höfundur þeirra eins gegn lalsmaður
sinnar tíðar og margur alvörugefinn
raunsæismaður — atómskáld i
pcysufötum, fornkona i framúrstil.
Ég segi fyrir mig; eins og margur
annar lesandi varð ég hugfanginn al'
fvrstu bók Málfriðar, Samastað i
mverunni. En þá var eins og nóg
komið í bili, ég hef ekki enn i dag hert
mig upp i að lesa seinni bókina, Úr
sálarkirnunni, þótt nú muni brátt úr
þvi bætt, eftir Auðnuleysingja og
Tötrughypju. Þessar bækur eru dá-
litið eins og vel kryddað, vandað og
sterkt brennivin: best að meðtaka
þær í hóflegum skömmtum cf mcnn
vilja viðhalda skynsemisglóru sinni.
En sé maður á annað borð kominn á
bragðið. . . Skál, bræður og systur!
kjarni máls og niðurstaðan af þeirri
skringilegu frásögn af Þorvaldi Jóna-
tanssyni sem aldrei komst i manna-
tölu og var haldinn jafn hundum. Þó
er það hann sem um siðir ber uppi
þjóðskáldsheiður hins ístöðulitla
skáldmennis og fyrrurn umgangs-
kennara til sveita sem penna veldur í
sögunni. ,,Og í rúminu mínu sefur
hann enn. Ég losna aldrei við hann,"
og segir þar síðast af Hvutta.
Það má, sem sé, ef vill, ráða i
samband þeirra Auðna og Tötru sin i
milli, og sögunnar af þeim og þjóðar-
sögunnar, eftir einhverjum slíkum
hætti — sem dæmi upp á samhengið
á milli mannaláta og mannagreinar,
skáldlegs belgings og upptaka skáld-
skaparins sjálfs i þjóðlífi og sögu,
eða hvernig maður kýs að ráða i
málið. Ef manni finnst að sagan
batni við það. En ég held ég láti við
svo búið kyrrt liggja.
Auðnuleysingi og Tötrughypja er
annars saga sem örðugt er að lýsa svo
vel fari. Fráleitt að brúka almenn
lýsingarorð eins og góður, verri, grá-
kollóltur, til að auðkenna söguna. En
hitt er vist að hún er öðruvisi en
aðrar sögur — á meðal annars að því
leyti til að hún virðist í senn bæði
ósamin og þaulsamin. Ósamin sýnist
hún af því hve litil skipan, röð og
regla er á hugarflugi sögunnar, efnis-
atriðum frásagnarinnar, þar sem
margvislegum hugdeltum og
lilfyndni ægir saman i kynlegri bendu
og persónur ganga inn og út. Á
meðal annars vantar endi eða botn í
Málfríður Einaradóttlr:
AUÐNULEYSINGI OG TÖTRUGHYHJA
að viðbœttri sögu
Af Hvotta vesalingi og mór
Ljóöhús 1979.167 bls.
„Enginn veit, nema ef það væri
ég, hvílíkt mannval var saman
komið, en háfði einhvern veginn
gleymst eða orðið út undan hjá Jóni
Sigurðssyni þegar hann bjargaði
landinu og var hagur þess fólks litlu
bættur.”
Þannig tekur Málfriður Einars-
dóttir til orða á einum stað í nýju
bók sinni og er að lýsa mannskapnum
i sögunni samankomnum i
brúðkaupsveislu hjá söguhctjunum,
Auðna og Tölru. Það mætti sjálfsagt
laka höfundinn á orðinu og söguna
fyrir einhvers lags tákndæmi eða
líkingu. Þá væri fólkið í sögunni,
ekki bara þau skötuhjú scm giftu
sig, heldur líka annað stórskrýiið
fólk eins og Þórður á þaki og Sáli
draugur, Agnes gamla sem gimbar og
Ebeneser guðsmaður og aðrir, að
sinu leyti igildi einna eða annarra
algildra og eilífra þátta i „íslenskri
þjóðarsál" cða þvilikt. Og sagan sjáll'
ævi- og örlagadrama þeirrar auntu
sálar sem æ mun vara við.
Frá þessum bæjardyrum má þá lika
laka bókaraukann, söguna af Hvotta
vesalingi sem fylgir sögu þeirra
Auðna og Tötru, sem itrekun og á-
réttingu hins sama meginþema i
miklu einfaldara máli. „Steinninn,
sem húsameistarinn hafnaði.hannvar
orðinn að hyrningarsteini.” Þetta er
Bók
menntir
HEIMILISORGELUM OG SKEMMTURUM
Fimm áttunda hljómborð C-C
Fullkomið sjálfspilarakerfi, sjálfvirkur bassi og
trommuheili. Sjö raddir: Flauta, Horn, Tromp-
ett, Wa Wa, Fiöla, Píanó og Hapsicord. Inni-
byggður 20W magnari og tveir hátalarar. Inn-
stunga fyrir heyrnartól. A þetta hljóðfæri er
hægt að læra líka eins og venjulegt orgel og
nota venjulegar orgelnótur. Ótrúlega lágt verð.
Raf magns og kassa-
gítarar í úrvali
í gíturum framleiðir engin ein verksmiðja það
besta á öllum sviðum svo við flytjum inn og
seljum gítara frá sex verksmiðjum: Ibanez,
Columbus, Lorenzo, Kimbara, Eko og Ovation.
Vegna hagstæðs gengis dollaranns eru þessir
Rolls Roycar orgelana nú á mjög hagstæðu
verði. Þau eru með mjög fullkomnu sjálfvirku
kerfi, „heil hljómsveit með einum fingri“ og
hinn frábæra Hammondhljóm þekkja allir.
HUÓÐFÆRAVER2UJN FRAKKASTÍG16 SÍMI 17692
Fullkomiö sjálfsspilkerfi, eins fingurs spila-
kerfi m.m. Strengjasveit, rafmagnsplanó og
hapsicord. Mjög góður orgelhljómur. Ein
bestu kaup á markaönum.
Bjóðum nú á lækkuöu verði Kimball píanó
og flygla. Amerlsk gæðavara.