Sunnudagur fylgirit Þjóðviljans - 29.11.1964, Blaðsíða 4

393
DAGAR
an ég tóri, kemst niður eftir
og vinn.
Við skyggnumst í bækurnar
hans, sem eru skrifaðar með
mjög skýrri rithönd, og spyrj-
um:
— Hver kenndi þér að
slkrifa?
— 1 raun og veru kenndi
mér enginn sérstakur að
skrifa, svarar Páll.
— Það var skrítið!
— Já. Fyrsti kennari minn
i barnaskólanum fyrir austan
hét Jón og mér fannst hann
skrifa betur en gert var í for-
skriftabók Mortens Hansens,
sem þá var kennd, svo églíkti
eftir honum. Svo hvarf hann
af sviðinu og við tók ólafur
Gíslason (faðir Gísla ritstjóra
og Daviðs fiskimálastjóra) og
mér fannst ólafur skrifa enn
betur — og þá stældi ég hann.
J>egar Ólafur fór burt kom
Jón Stefánsson í hans stað og
nú stældi ég hann.
— Einhvern veginn hefur
þú samt öðlazt persónuleg
einkenni í rithöndina.
— Já, jafnframt þessum
stælingum fór ég að leggja
svolítið til sjálfur í rithand-
areinkenni, — og þannig lærði
ég að skrifa.
— Þú hefur viljað skrifa
vel — Já, mér var metnaður
í þvi að skrifa læsilega rit-
hönd. Það geta allir kennt
sér að skrifa vel, aðeins ef
þeir vilja. En þegar maður
vinnur erfiðisvinnu er maður
misjafnlega fyrirkallaður og
stundum skjálfhentur eftir
langan vinnudag.
— Hversvegna fórstu að
austan?
— Ég hef aldrei getað
fellt mig við landbúnað; ég
var strax sem strákur á sjó
fyrir austan og síðan auk þess
á vertíðum bæði í Vestmanna-
eyjum og á Suðurnesjum. Það
var líka fiskileysi fyrir aust-
an á þessum árum og því enn
minna við að vera af þeim
sökum. Einu sinni átti ég
kost á því að flytjast af landi
burt.
— Nú, hvernig stóð á því?
—Þá var ég á vertíð á
Djúpavogi. Einhverntíma kom
í blaði, erlendu að mig minn-
ir, ósk um að menn skrifuðu
vísu og sendu tilteknum að-
ila í Belgíu, utanáskrift var
í blaðinu. Dóttir mannsins er
ég var þá hjá og ég sendum
bæði vísu. Eftir ekki mjög
448 — SUNNUDAGUR
langan tíma fékk ég bréf frá
þessum mönnum, þar semþeir
báðu mig að koma til Belgíu,
en ég sinnti því ekki. Þeir
margskrifuðu, en ég fór
hvergi.
— I hvaða augnamiði var
þetta gert?
— Ég man ekki lengur
neibt i hvaða augnamiði þetta
var.
— Og þú veizt ekki hvað
hefði gerzt ef þú hefðir far-
ið?
— Nei, ég veit ekki hvað
hefði gerzt, — líklega hefðu
þessar bækur þá aldrei verið
skrifaðar.
— Eitthvað hafa þessir
menn séð við skriftina þína.
— Já, líklega hafa þeir séð
eitbhvað sem þeir töldu ein-
hvers virðl.
—Þú ert vitanlega giftur?
— Nei.
— Kvenhatari?
— Nei, síður en svo. Og nú
er það orðið of seint! Maður
er góður ef maður er sjálf-
bjarga og getur framfleytt
lífinu.
— Víkjum aftur að vinnu-
dagbókinni. Var efnilegt að
koma til Reykjavíkur árið
1934?
— Nei, það var ekkert
glæsilegt að koma hingað til
Reykjavíkur þá. Það gekk illa
að fá vinnu. Ég arkaði niður
að höfninni á morgnana og
var þar alla daga.
— Komstu aldrei í atvinnu-
bótavinnu ?
— Nei, aldrei.
— En græddirðu ekki á
brezka setuliðinu á sínum
tíma?
— Nei, ég græddi aldrei á
hernum. Get þó ekki sagt að
ég hafi ekkert unnið hjá
þeim; ég vann hjá Bretum
fyrir 233 kr. árið 1940.
— Hvemig voru þessir at-
vinnuleysisdagar „á eyrinni",
eins og það var kallað.
— Já, uppúr kl. 6 þurfti
maður að vakna til þess að
vera kominn niður að höfn
vel fyrir kl. 7 á morgnana,
þvl þá var byrjað að vinna
kl. 7. Ýmist var maður á aust-
urbakkanum eða vesturbakk-
anum og þess á milli í verka-
mannaskýlinu og yljaði sér.
Hópamir eltu verkstjórann
hvert sem hann fór.
— Hvemig vom verkstjór-
amir, gáfu þeir góðan tíma
þegar þið fenguð vinnu?
— Einstaka verkstjóri gaf
góðan tíma, sumir voru naum-
ir á tíma eða skrifuðu „klippt
og skorið".
— Fenguð þið ekki oftast
einhverja vinnu?
— Það kom ekki sá dagnr
að ekki yrðu margir afgangs
við þá vinnu sem fáanleg var,
venjulega meirihluti þeirra
manna sem hímdu við höfn-
ina. Verkamannaskýlið mátti
alltaf heita troðfullt af at-
vinnulausum mönnum. Og svo
vom menn að tínast út til að
abhuga hvort nokkra vinnu
væri a,ð fá einhversstaðar við
höfnina.
Það var hangið þama til
kl. 6 að kvöldi. Það var heil
vísindagrein að fylgjast með
togurunum, hvenær þeir
kæmu inn, og hvar flutninga-
skipin væru stödd og hvenær
þeirra væri von. Stundum á
síðustu áranum tóku verk-
etjóramir heila hópa manna
þegar þeir áttu von á skipum
og geymdu þá inni í húsi
þangað til vinnan byrjaði. Það
gerðist þegar komið var fram
á stríðsár og atvinnuleysi lok-
ið.
— En svo hefur þetta smá-
breytzt.
— Þetta breyttist 1940. Ég
var þá á næturvakt i lýsi og
þá gat ég farið niður að höfn
að lokinni vaktinni og fengið
strax vinnu þar, — og þá
vann ég stundum 20 tíma á
sólarhríng . . . Nei, ég vann
ekki þannig alla daga, það er
ekki hægt.
— Áður var vinnutíminn of
stuttur, svo hefur hann orð-
ið of langur!
— Já, á ámnum 1960—
1963 kom fyrir að ég ynni
30 daga af 31 í mánuði — og
aldrei minna en 10 tíma á
dag. Við getum séð þetta
héma . . . Árið 1960 vann ég
28 daga í júní, 30 í júli og
29 í ágúst og hef þannig haft
5 hvíldardaga á þremur mán-
uðum. Arið 1963 vann ég í
3141 klst., en það gerir 393
átta stunda vinnudaga á ár-
inu.
— Hvernig verður saman-
burðurinn við fyrsta árið þitt
hér?
— Fyrsta vinnuvika mín við
höfnina var léleg. Ég fékk
vinnu á tveimur dögum, í
annað skiptið vann ég einn og
hálfan tíma en I hitt skiptið
í tvo og hálfan og hálfan í
eftirvinnu. Það era samtals
4(4 tími og vikutekjurnar
samtals kr. 6,44.
Vinnan mín fyrsta árið i
Reykjavík var þessi: 5% dag-
ur í febrúar, 17y3 í marz, 24
dagar og níu stundir í apríl,
16 dagar og 1 st. í maí, 10
dagar í júní, 11 d. og 1% st.
í júlí, 8 d. og 6V2 st. í ágúst,
17 d. Vi st. I september, 11
d. og 8 st. í okt., 7 d. 4% st.
í nóv. og 10 dagar og %st.
í desember.
Þannig var þetta atvinnu-
leysisárin meira og minna,
þótt fremur færi það batn-
andi.
— En svo urðu snögg um-
gkipti 1940. Getur þú séð hve
marga vinnudaga á ári þú
hefur unnið síðan?
— Já, sá listi lítur þann*
ig út:
Árið 1941 unnir 372 10 st. vd.
— 1942 — 381
— 1943 — 482 8 — —
— 1944 — 435 —<
— 1945 — 444 —•
— 1946 — 348 —«
— 1947 — 419 —«
— 1948 — 442 —
— 1949 — 363 —
— 1950 343 —
— 1951 — 3221/2 —•
— 1952 — 300 —
— 1953 — 319
— 1954 — 330 —
— 1956 — 300 — 1«
— 1957 — 303 —
— 1958 — 314 —
— 1959 — 314 —
— 1960 — 326 —.
—- 1961 — 340 —
— 1962 — 384 —
— 1963 — 393 —.
— Hvenær telur þú að af-
koman hafi verið bezt?
— Ég held ,að maður hafl
fengið einna bezta afkomu á
árunum 1943—1946. En nú
fer þetta allt versnandi. Ef
maður skiptir 100 kr. veit
maður varla hvað hefur orðið
um þær né hvað maður hefur
fengið fyrir þær.
— En nú segja stjórnar-
völdin að skattamir hafi stór-
lækkað á þessu ári?
— Já, sú skattalækkun
birtist mér í 10 þús. króna
skattahækkun. Að vísu hafa
tekjurnar hækkað, en mér
finnst hækkun skattsins of
mikil miðað við það hvað
tekjumar hafa aukizt.
Tekjur mínar árið 1962
voru 91 þús. 114,47 kr. og út-
svar af þeim kr. 16 þús. og
800, eða rúm 17% af tekjun-
uTn.
Tekjur minar árið 1963
urðu 115 þús. 246,28 kr. og
útsvar af þeim 25 þús. 490
kr. eða rúm 20% af tekjun-
um.
— Segðu mér svo að síð-
ustu, hvað kom þér til að
fara að halda nákvæma dag-
bók um vinnustundir?
— Einhver innri hvöt. Ég
hef haft gaman af að stinga
niður penna. Og þegar ég var
byrjaður á þessu gat ég ekki
hætt. Dunda við þetta á
kvöldin . . . færi þetta inn I
vikulok, síðan mánuðinn, og
loks allt árið . . . Já, það era
margar klukkustundir sem
hafa farið i þetta allt.
Ég vildi átta mig á þvl
hvemig ég stæði. Og nú get
ég séð í bókunum hve lengi
ég hef unnið og hvað kaupið
var á hverjum tima og þarf
ekki að spyrja Pétur og Pál
um kaupbreytingar og afkom-
una. J-