Lesbók Morgunblaðsins - 24.07.1927, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 24.07.1927, Blaðsíða 6
230 LESBOK MORGUNBLAfiSlNS þorskar! Hærra, hærra, allar ýsur og upsar! Hvað cr þetta grunn? Þaí er allbreiður. aflíðandi pall- ur alt í kringum landið, og hallar honum nokkuð jafnt út á 100 faðma dýpi, en þaf tekur við grunnbrún og snardýpkar niður á 200—250 fáfima' dýpi. I»ar neðan við tekur við nokkuð breiðar! hryggur, sem landið stendar á og sem liggur þvcrs cftir hafbotnin- um milli Gramlands og Englands. En sitt hvoru megin við hrygginn er hyldýpishaf 800—1000 faðma djúpt. Eimi siiini í fyrndinni var a!l- ur þessi nryggur upp úr sjó og vei landgengt um hann allan þurrum fótum frá Grænlandi til Englands, segja jarðfræðingar. Efst upp úr fjallhryggnum gnæfði þá landið okkar á sínum snarbratta palli eins og veglegur bergkastali. Svo liðu tímar og allur hryggurinn sökk í sjó og seinna skolaði sjón- nm einnig yfir pallinn, þennan fót- stall, sem vor „töframynd í At- lantsál", Fjallkonan, stendur á. Landið varð að eyju og pallurinn varð að grunnsævipallinum eða landgrunninu. — En landgrunnið varð aftuf að okkar auðugu fiski- miðum. Telur höfnndurinn að alt grunnsævið muni vera álíka stórt og landið sjálft. Svona er einn þáttur af sköpun- arsögu lands vors sagður af jarð- fræðingum og öðrum vísindamönn- um. „En er þá ekki landið ennþá að sökkva ?" mundi einhver spyrja. Því kann enginn að svara, en vera má að svo sje. Líklega getum við ])ó sem nú lifum sagt með Loðvík 15. „syndaflóðið kemur eftir okk- ar daga, og ekki fyr". Svo mikið er víst, að eins og nú stendur, er landgrunnið okkar hreinasta Gós- enland fyrir fiskana. Upp á þann pall sækja ]>eir með mestu áfergju, í milljóna og biljóna tali, einkum vor og sumar, því þar er gott að vera — bæði ylur og ljós og æti nóg. Kemur það sjer einkum vel fyrir alt fiskaungviðið, sem hjcr klekst út og uppfóstrast. Golx- strauniui-inn vermir sjóinn við strendur vorar, einkum suður- og vestnrströndina, og gefur einmitt mátulegan yl til þess að hrogn fiskanna klekist út og að alt það plöntu- og smádýralíf þrífist vel, sem fiskaseiðin þnrfa sjer til nær- ingar. Dýpið á grunninu er einnig liið liaganlegasta til þess, að sólarbirtu geti notið fyrir allan smærri líf- gróður hal'sin.s. Og síðast en ekki síst á SiL'vargrunnið að l>akka frjó- semi sína iillum jiikulánum og lækjum vorum í vorleysingum, sem bera fram öll lcyuistur al' irjóvgandi fosforsýru- og köimin- arefnissambiindum til neringar frumgróðri hafsins. — I>að er gam an til þess að vita, að auk ])ess sem okkar slvínandi jökla-þrenn- ing: Eyjafjalla-, Vatna- og Öræfa- jiikull virðast seiða að sjer fisk- ana með fegurð sinni og birtu upp nr dimniu sjávardjúpinu, þá hafa þeir annað afarmikilsvert lilut- verk á hendi, n.fl. það, að „fjörga lieilsulyfjum löður" með efnum þeim sem jökulár þeirra flytja sjónum. Því þessi dýrmætu efni verða fyrir áhrif sólaryls og sól- arbirtu að lífefnum eða vitamin- efnum frumlífsins, sem aftur nær- ir ótal sækindur og síðan sjálfa mennina. Þaimig hjálpast margt að til þess að bjóða fiskinum heim að striindum vorum. Það er eins og hvíslað sje að honum, að leita landsins og Ijóssins og komast sem lengst. Þess vegna færir þorsk urinn sig nær og nær landinu, uns liann stundum rotast í briminu við í'læðarinál. En síldin og upsinn og silungurinn sækist eftir sólskininu og stekkur upp úr sjó og vötnum. Og laxinn lætur sjer ekki þar með na'gja, heldur leitar upp árnar, alla leið upp til fjalla „móti straumi sterklega og stiklar fossa." En állinn er kominn þa8 lengst, að liann getur jafnvel leyft sjer að skríða langar leiðir eins og hiiggormur yfir hálf þurrar mýrar. Einu sinni lifðu allar lifandi verur í sjó og vötnum — segja jarðfræðingar, Smámsaman komus." sumar þeirra úr álögunum og kom- ust upp á þurt land. Frá þeim degi eiga iill landdýr ætt sína að rekja. Forfeður okkar mannanna voru einu sinni lagardýr og þess berum vjer menjar enn þann dag í dag, ]>ví í fósturlífi höfum við öll, menn og konur, tálknop á hálsinum. „011 skepnan stynur og hefir fæðingar- liríðir." Alt sem lífsanda dregur þféir að komast á æðra stig og fa^ðast í 1 jós, annað og betra." Svo er það með fiskana eins og okkur mennina. Þess vegna sækjast þeir eftir að komast upp á pallinn og helst „yfir Um." Þess vegna eru fiskimiðin okkar jafnauðug og þau eru. Frh. íslenskir frumbyggjar í flmeríku bölva þeim degi, er þeir yfirgáfu ísland. Úr brjefi frá Vestur-íslending. Jeg var í 5i/2 mánuð úti á Point Roberts, sem er 150 mílur frá Seattlev Það er dálítill höfði, sem skagar út frá meginlandi Kanada og er þar laxveiðistöð. Höfðinn e.' 4 enskar ferhyrningsmílur og búa þar 64 fjölskyldur, aðallega fs- lendingar, nokkrir Norðmenn og Svíar og ein Indíánafjölskylda. Jeg kunni þar mjög vel við mig. Þar er útsýni framúrskarandi fag- urt. Fimm borgir sjást þaðan og afarmikil fjöll, snævi þakin, og ekki ósvipuð Snæfellsjökli. Það er fögur sjón á kvöldin, að sjá allar borgirnar uppljómaðar, og bregð- ur svo miklum bjarma á loftið, að ekki er nema hálfrökkur. Veiðin var 400 þiis. laxar í D veiðigildrur. Þarna veiðist skata, spraka, silungur, koli, karfi, há- karl, háfur, þorskur, kúfiski, sel- ur, hnýsa og háhyrnur, en á landi kanínur, íkoraar og þefdýr. — Stúlkunum þykir ekki gott þegar þau dríta í kjólana þeirra, því að þá verða þær að grafa þá í mold og láta þá Hggja þar í 4 daga til að ná úr þeim lyktinni. Fuglar eru þarna margir, einkum mávar, ernir, krákur, villihænsn og urmull af önduni,

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.