Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 2
162 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS tímans. þótt ekki sje það þar í fremstu röð fremur eo próvenskaii. Avlega kemur í\t fjöldi bóka á kntaJónsku, skáJdsögur, Ijóð, fræði rit, reyfarar, almanök, blöð o. s. frv. En sennilega er það mikið af sjervisku og yfirdrifinni átthaga • elsku höfundanna, því að flestir Jærðir menn í Katalóníu tala nii pg skrifa spœnsku jafn leikandi vel Og móðurinállýskuna. Og það nwi segja, að leit sje að þeim Katalana, sem ekki skilur spamsku. Vinsældir katalónskunnar fara stöðugt þverranni. Að vísu er híiii nú töluð af lijer um bil 4 miljón- um manna. en skiftist í ótal marg- ar méllýskur innbyrðis óltkar. í Jijeraðinu mnliverfis Valeneia sk-i]ja nieiin illa þá, sem búa í IJobregat-dalnum. í Baleares-eyj- um er töluð sjerstök mállýska. í Rosellón á Suðnr-Frakklnndi er talað annað afbrigði katalónskunn- ar, en frönskublendingur aftur í sumum spænskmn dölum í Pýre- neafjöllum. Margar aðrar mál- lýslíur mætti npp telja. Mestu rithöfundar Katalóníu skrifa nú á spænsku. Sumir leggj.i Jvatalónsltuna alveg á hilluna, eins og fagurfræðingurinn Eugenio d'Ors, sem jeg nefni sjerstaklega af því að hann er einn af mes'u andans mönnum í Suður-Evrópu, sem nú eru uppi. Yfir 100 miljón- ir manna tala og lesa spænskv. Í heiminmn. Þótt Katalónar Jitu ekki á annað en hagnaðarhliðina — og sú hlið hlutanna er öllmn s])arsömum og auragjörnum mönn- um fyrir mestu. — ]'á hlytu ]>eir «ð freistast til þess að t'aka app s])ænskuna sem talmál og ritmál og láta heldur móðurmállýskuna sitja á hakanum. Bnda virðist nú • Jíta út fyrir, nð spænskan útrými katalónskunni alveg, ])egar fram líða stundir. íbúar Gömlu og Nýju Kastilíu og fylkjanna þar fyrir vestan og sunnan, eru hinir eiginlegu Spán- verjar („castellanos"). Þeir hafa gegn um alla söguna borið höfuð og herðar yfir aðra íbúa Pýrenea- skagans bæði í bókmentum og list- , um og vísindmn. En í einu hafa þeir ekki getað jafnast á við hina ötulu og þrautseigu Katalóna. — Og það er í verklegri framför. Hvergi nokkurstaðar á Spáui hef- ir iðnaður og verslun 'náð jafn glæailegri framþróun og í Kata- lóníu. livergi liefir iðnmenning nú- tímans, með öllum hennar kostum og göllum, skotið dýpri rótvim. íðnaðurinn ])ar á langa og merki lega scigu að baki. A miðöklum var Tarrasa, Sobadell og fleiri borgir fr«gár fyrir vefnaðarvörur sínar. Og síðan hef'ir vefnaðurinn haldist ]tar við og verið arðsamari en ann- arstaðar. enda jafnan notaðar í ]).jónustu hennar nýjustu aðferðir og fullkomnustu vjelar. í Barce- lóna einni og nágrenni hennar („I^Iano") eru alt að 2 milj. baðm- i;llar-s])unavjela, seifi ganga flest- ;i; eða allar fyrir rafafli. Pyrir iitan Iniðmullina er og niikið ofið úr liör, hampi, ull og silki. — Sparisjölia frægu — mantones de Manila —sem ungfrúrnar S])ænsku nota á tyllidögum og breiða á ])alJhandriðin, þegar þær eru við- staddar nauta-at, koma elcld öll frá Kína eða Pilippseyjum, Jieldur i'i'u ])fiu einnig Jn'iin til í kata- lúnslui verksmiðjunum. Hvað verslun snertir hefir Kata- Jónía staðið mjog framarlega. — Þegar á miðöld var Barcelona skæður ke])pinautur Peneyja, Mar- seille og Genóva. Og þá átti hún sjer einhver merkilegustu og full- komnustu siglingaliig, sein til voru á þeim tímum (Libro del Consu- lado de Mar, þ. e. sjórjettarbók- in), og verslunarrjett, Usa'tg'es, og hafði erindreka í helstu liafnar- borgum erlendis til að gæta hags- muna sinna og hafa vakandi auga á markaðinum. Árlega voru haldn- ar k;iu|)stefnur, sem fjöldi kau])- manna streymdi til úr nærliggj- andi löndum. Aður en Jengra verður farið út í þessa sálma, skal örlítið minst á annan atvinnuveg, sem Katalónar stunda af miklu kappi og alúð, en ]>að er jarðrækt, og er Katalónía eitt af þeim hjeruðum Spánar, sem fremst standa í akuryrkju. Leggi maður leið sína um Bayonne — sem er borg í Frakklandi við At- lantshafið, — inn í Spán, finst manni gróður jarðarinnar alt af fara þverrandi, en náttúrufegurðin verða æ meiri og meiri. Þvert á móti, þegar farið er um Perpignan (borg í Frakklandi Miðjarðarhafs- megin), ])á liverfur að baki töfr- andi sýn •. stafandi saltviitn með grmiiiskreiðiun seglbátum, græn eiði og sendnir taugar, hreinleg sveitaþorp í grösugum dölum og lirikalegir fjallatindar á hægri hiind (Oanigou). Pyrir sunnan landamærin er alt öðru vísi um- horfs; þar ekki lengur neina til- takanlega náttúrufegurð að sjá; landið er tilkomulítið, bæiniir ó- reglulegir og sóðalegir,. en alstað- ar gettir að líta merki starfsemi, dugnaðar og nytþekkingar íbú- anna. 1 sveitunum umhverfis Figneras og (íerona skiftast á víngarðar og hveitiakrar, þar sem eklvi eru verksmiðjuhverfi. Jafnvel hrís- grjón og suðrænir ávextir ná þar fullum ]>roska. I fjóllunum vaxa dýrar trjátegundir í víðáttumikl- mn skógum, þar á meðal kork- eikin. Ströndin niður af Gerona hefir hlotið nafnið ,,costa brava", vegna ])ess Jivað hún er viðsjál sjófar- endum; hiin er hiimrótt og brima- siim, en vogskorin og óvíða annars- staðar er að finna jafn góðar hafn- ir og sjóbaðalægi eins og þar, t. d. við Rosas-fjörðinn. San Feliu de Guilxols og Blanes eru einliverjir bestu baðstaðirnir um þessar slóð- ir, sem seiða til sín þúsundir fit- lendinga á ári hverju. En margir vogar og víkur, sem fult eins vel eru útbúin af nátt- úrunnar tiendi, eru ennþá fyrirlitin ;;f baðgestastraumnum, vegna vönt unar á þægilegum gistiluisum, dansknæpum, spilavítum og öðr- um nauðsynlegustu skemtistöðum, sem tigið fólk getur ekki án verið. Castelldefels er uppáhaldsbaðstað- ur efnaða fólksins í Barcelona. — I'ar suður af tekur við hrífandi fögur klettastiönd, sem Katalonar nefna Onsta de Garraf. Upp af henni liggur vel ræktað hjerað ,fl Panadés', þar er framleitt mik- ið vín, einkum kampavín. En frjósamasta hjeraðið í allri Kataloníu er þó strandlengjan fyr- ir norðan og sunnan Tarragona. Það er li. u. b. 700 ferkílóm. að flatarmáli og alt ])að svæði er vökvnð n:eð vtninu úr Gaya og Prancolí og ótal mörgnm áveitu-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.