Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 26.05.1929, Blaðsíða 6
166 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS Kosningar í Bretlanði. Þi'ngkosningarnar í Bretlandi fara fram niina um mánaðamótin, og er þess biðið með óþreyju um allan hehn. liver úrslit þeirra verða. í eítirfarandi grein gefur Gustav Sjösteen, frjettaritari „Göteborgs Handels log Sjöfartstidning" yfirlit um horfur kosn- injíanna oa undirbúning þeirra. Kosningar þau', sem nú eiga fram að fara í Bretlandi munu skera íir um það hvert stefnir í hinu mikla heimsveldi. Það þarf þó ekki að búast við neinni bráðri umturnan hvernig svo sem kosningarnar fara. Að vísu hafa kosningarrjett margir óþroskaðir, lítilsigldir menn og lausir við ábyrgðartil- finningu, en þegar á alt er litið, þá er [>að vitvasta þjóðin í stjórn- nialuiii og sú, sem mesta reynslu hefir í sjálfstjórn, sem nú gengur til kosninga. Gangi ofsi einhvers fiokks fram úr hófi, þá hefnir það sín undir eins. Allir flokkar vita það, hversu stór loforð sem þeir gefa fyrir kosningar, að jafn gamalt og grunnmúrað ríki og Bretland er, getur ekki farið út í neinar öfigar, heldur verður að fara hinn gullna meðalveg. Sjálfstjórnarfyrirkomu- Jag ríkisins getur ekki til lengdar sveigt langt frá því, sem er þunga- miðjan í öllum þeim stefnum, sem uppi eru. Hinir ýmsu flokkar geta teygt stefnuskrá sína langt út fyr- ir hana. En hvar er þá þessi þunga miðja.' Hvar greinast stefnurnar? Það munu kosning;irnar sýna. Og það eru miklar líkur til þess, að þungamiðjan liafi færst allmikið síðan um seinustu kosningar. Nú sem stendur hafa margir horn í síðu þingræðisms. Það er ekki að furða, því að þingræðið hefir marga galla, seni koma æ betur í ljós. Meðan a'ðri stjett- irnar stjórnuðu í þingræðislöndun- um. sköruðu þær eld að sinni köku, en þær gættu þess þó jafn- fraint, að takmarka ríkisgjöld sem allra mest. því að þær kærðu sig ekki um að þurfa að sjá fyrir al- þýðunni. En nú er þetta breytt þannig. að meira er hugsað fyrir ])örfum lægri stjettanna, og ment,- á almannafje, og hvötin til sjálfs- bjargar hefir dol'nað. Þeim pen- ingum, sein þannig er varið, er illa varið, og þetta spillir siðgæðis- meðvitund ])jóðanna. Þessi til- hiieiging, að lifa á öðrum, hefir gert allmjög Vart við sig meðal jafnaðarmannanna í Englandi og hefir kveðið svo ramt að því, að það hefir vakið eftirtekt um allan heim. Stanley Baldwin. Þess ber þó að gæta, að það er tæplega meíra en 1% af þjóðar- tekjum Breta, sem' varið er til þessara manna, eða með öðrum orð um til þess að auka leti manna. Og talsverð andúð er fram komin hjá ])jóðinni gegn atvinnuleysis- styrknum. eins og best sjest á því, hve vel hefir verið tekið stefnuskrá frjálslyndra, að láta alla atvinnulausa menn fá vinnu. Það eru ekki miklar æsingar samfara kosningum í Bretlandi. En róseini ])jóðai-iimar má ekki skoða svo, sem áhugiim sje lítill. heldur ber rósemin vott um glögga íhuguii. Mikill hluti kjósenda af- ræður ekki fyr sa á seinustu stundu, hverjum þeir eiga að fylgja, og við allar kosningar eru ]>að „hlutleysingjarnir" sem ráða un, menning og heilbrigðisástand íirslitum. Og við þessar kosningar þeirra hefir verið bætt að miklum virðist svo seiu þeíp ,,hlutlausu" mun. Þetta kostar f je. en þvi er sje fleiri en nokkuru sinni áður. vel varið. En .jafnhliða hafa vinnu- Pjöldinn allur yfirvegar stefnu- i'ærir niejiu tekið upp á því að lifa skrá Lloyd George uin að bæta úr atvinnuleysinu, þannig, að eftir tvö ár verði ekki fleiri atvinnu- kyisingjar en góðu hófi gegnir, án þess þó að auka nokkuð skatta til ríkis eða sveita. Hann gerir ráð fyrir ])ví að veita 586,000 manns atvinnu þegar á fyrsta ári. Þar af eiga 350 þi'is. að vinna að vega- og brúagerðum, 35 þús. að húsa- smíðum, 122 þús. við að leggja síma og rafleiðslur, og 24 þús. við aukningu ueðanjarðarbrauta í Lundúnum. Auglýsingu um þetta hafa frjálslyndir fest upp víðs- vegar, en við hliðina er ávarp hægri manna og er það fáort. Yfir því er mynd af Baldwin forsætisráð- herra, og undir því stendur ekk- ert annað en „Safety first" (Or- yggi fyrst og fremst). Það er einkeiinilegt við þessar kosningar, hvað íhaldsmenn eru sparir á lofoið. Þeir gera það af ásettu ráði. Þe,gar frjálslyndir komu með stefnuskrá sína um að ba'ta úr atvinnuleysinu, komu þeir öllum a óvart, Jafnaðarmenn hafa ekki sjeð sjer fært að ganga lengra á þeirri braut, nema hvað þeir vilja greiða fyrir mannflutningi til annara ríkishluta. Er nú eftir að vita, hvort meira má, mikil lof- orð, eða engin loforð um neitt ann að en það að fara gætilega. íhalds- menn vilja bæta úr atvinnuleys- iuu með verndartolluni. Það má vera að yfirlætisleysi þeirra beri ávöxt í kosnínguiiuin, en það get- ur orðið þeim að falli. í flestuiii kjördæinum hafa nú þessir þrír flokkar frainbjóðend- ur, og þess vegna er ómögulegt að segja hverjir sigra muni. Einn öf foringjum frjálslyndra, Sir Her- bert Samuel, het'ir sagt í útvarps- ræðu, að ekki væri hægt að spá neinu um úrslitin, en alt benti til ]>ess, að íhaldsmenn mundu bíða jafn algeran ósigur eins og 1906 (en ]>á voru tollaiuálin einniitt sett á oddinn líka) og að þedr muni fá fa'st ])ingsæti af þessum ]>remur flokkum. Þetta sýnir að ininsta kosti, hvað frjálslyndir eru von- góðir. Það er enginn efi á því að hvort sem frjálslyndir eða jafnaðarmenn taka við stjórn, \rÁ verður ráðist í miklar ríkisframkvæmdir, en sigri íhaldsmenn. þá er lyft undir þá stefnu, að ríkið eigi fremur að

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.