Lesbók Morgunblaðsins - 03.05.1931, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 03.05.1931, Blaðsíða 2
ÍSÖ •3f LESBOK MOKQaNBLADtíiNÍÍ var í stuttu máli þetta: 1. Þjóð- nýtingu framleiðslutækjanna verð- ur ekki komið á, nema á lönguni tíma með hægfara breytingu at- vinnulífsins. 2. Fyrst um sihn'vérð u: núverandi skipulag að haldast, hvað snertir iðnaðarvörur til út- flutnings og verslun. 3. Eignar- rjett bænda má ekki skerða að svo komnu, en fjelagsbúskapverð- ur að örva og styrkja. 4. Alþjóð verður um fram alt að fá umráð yfir mikilsverðustu hráefuum, kol- um og járni. 5. Við þjóðnýtingu ræður eðli atvinnugreinarinnar, hvort sveitarfjelög, samvinnufje- lög (Genossenschaften) eða ríkið taka við rekstri hennars — Arang- ui tilrauua þessara til þjóðnýting- ingar varð minni en í fyrstu var til stofnað. Andstæðingar ,sósíal- demokrata" benda þeim því ó- spart á, að enn sje þjóðnýtingin þeirra lítt framkvæmd, hún sje þann dag í dag að mestu á pappírn um. „Sósíaldemokratar" hafa þó komið fram 3 mikilsverðum laga- bálkum, er fara í þjóðnýtingarátt: 1. Lög um kolavinslu. 2. Lög um kalivinslu og 3. lög um raforku- stöðvar. Lögin um kolavinslu mæla svo fyrir, að kolahjeruðunum þýsku skuli skift í 11 umdæmi. Mynda kolaframleiðendur í hverju einstbku umdæmi síðan með sjer fjelagsskap. Fjelög hinna einstöku umdæma mynda síðan eitt alls- herjar samband, er nefnist „Reichs kohlenrat" (Ráð kolasambands rík isins) Ráð þetta skipa 60 meðlimir. Hafa verkamenn og atvinnurekend ur hvorir um sig 15 fulltrúa, hina fulltrúana velja útgerðarmenn, kaupmenn o. s. frv. Ráð þetta hefir eftirlit með öllum rekstri kolavinslunnar, ákveður verð kola og verð annara efna, sem úr kolum eru unnin. Ríkið, þ. e. atvinnumála ráðherra hefir yfirumsjón með kolavinslunni og málum þeim öll- um, sem hana snerta. — Lögin um kaliiðnaðinn eru svipuð og lög þau um kolavinslu, sem að framan hef- ir verið lýst í aðaldráttum. Lögin um raforku veita ríkinu rjett til að taka meiriháttar rafveitur og orkustöðvar eignarnámi gegn skaðabótum, vatnsorku hefir ríkið og fengið heimild til að taka eign- arnámi. — Það er hvort tveggja. að sósíaldemokratar hafa setið við völd á miklum þrengingartímum fyrir Þjóðverja, enda hefir þeim þótt verða lítið ágengt. Hafa þeir því orðið fyrir miklu aðkasti and- stæðinganna, eins og áður er sagt. Áköfustu þjóðernisflokkarnir bera þeim jafnvel á brýn, að hafa geng- ið að harðari friðarkostum fyrir hönd þjóðarinnar en nauðsyn krafði. Þeir hafi hnept þjóðina undir þrældomsokið í þeim eigin- gjarna -tilgangi að komast sem fyrst í valdasessinn. Tæplega mun þó þessi ásökun eiga við rök að styðjast. •— A umliðnum árum hafa „sósíaldemokratar'' þráfald- lega verið nauðbeygðir til að víkja fiá stefnuskrá sinni, sjerstaklega í utanríkismálunum, þar sem þeir komu fram fyrir hönd allrar þjóð-- arinnar. Þykir kommúnistum sem þar hafi þeir einatt verið íhalds- samari og þjóðernissinnaðri en stefnuskrá þeirra mælir fyrir. Hjer við bætist andbyr í fjármálastjórn ilini. Var svo komið í mars mánuði 1929, að ríkissjóður var gersam- lega þurausinn, svo ekki var einu sinuu fje fyrir hendi, til þess að greiða opinberum embættismönn- um laún sín. Var þá tekið það ör- þrifaráð að fá stórlán hjá eld- spýtnahringnum sænska. Um lán þetta hefir mikið verið rætt ,og mun mönnum hjer á íslandi vera það kunnugt í aðalatriðum af blaðafregnum. „Sósíaldemokratar'' gáfus't nú með öllu upp að reyna að koma fjármálunum á rjettan kjöl aftur, enda þótt þeir væru fjölmennasti flokkur ríkisþingsins. — Skipaði Hindenburg forseti þá stjórn þá er við hann er kend og enn situr við völd. Forsætisráð- herra eða ríkiskanslari er maður ao nafni Briining. Telst hann til flokks þess er „Miðflokkur" (Zentrum) nefnist. „Miðflokkur- inn" á aðalítök sín meðal kaþ- ólskra manna í Þýskalandi og þá einkum í Suður-Þýskalandi, þar sem flestir íbúarnir eru kaþólskir. Flokknrinu er sá 4. fjölmennasti í ríkisþinginu, á 69 fulltrúa. „Mið- flokkur" hefir löngum haft orð á sjer fyrir kæna flokksstjórn. Hefir hann jafnan forðast að binda sig kenníngum öfgaflokkanna, er standa honum til hægri og vinstri, eu fylgt jafnan því, er honum í hvert sinn virtist hágkvæmast. í trúmálum og uppeldismálum fylg- ii flokkurinn auðvitað kenniugum kaþólsku kirkjunnar. Nokkrir ráð- hcrrar í ráðuneyti Briinings eru úr flokki „sósíaldemokrata". Brún ing tók brátt til óspiltra málanna að koma fjárhag rikisius úr því öngþveiti, er fyrirrennarar hans höíöu skilið við hann í. Flestar af tilraunum hans í þessa átt hafa komið fram í mynd bráðabirgða- laga og neyðarráðstafana ser margs konar tollahækkanir, launt liekkanir. Framan af kom hann þtssum bráðabirgðalögum í gildi með undirskrift forsetans einni, án þess að bera þau undir ríkisþing- ið. Varð hann brátt illa þokkaður fyrir þetta af andstæðingunum, sem nefndu hann öllum illum nöfn um t. d. sultarharðstjóraun (Hun- gerdiktator) o. s. frv. í utanríkis- málum hjelt Briining sömu stefnu og hið fyrra ráðuneyti, enda var og er utanríkisráðherrann hinn sami, Dr. Curtius, samverkamaður og lærisveinn Stresemanns. — Því hærri kröfur sem Brúning gerði til sparsemi og fórnfýsi þjóðarinn- ar, því meir óx ólga andúðar öfgaflokkanna, kommúnista og þjóðernissinna dag frá degi. Um stefnuskrá kommúnista þarf ekki að fjölyrða hjer. Öllum almenningi mun hún kunn í aðaldráttum, en lýsa verður þjóðerninsinnum með nokkrum orðum. Þeir skiftast í 2 aðalflokka: ,Þýska þjóðernissinna' (Deutschnationale) og „Þjóðernis- sinnaða sósíalista" (Nationsozial- itten, oft stytt í Nazis, er jeg ætla að nefna Nazista til hægðarauka). Flokkur „þýskra þjóðernissinna'' á nú 41 fulltrúa í ríkisþinginu. Foringi þeirra er maður að nafni Hugenberg. Hann var fyrir ófrið- inn starfsmaður í fjármálaráðu- neyti alríkisins. Eftir ófriðinn hef- ir hann haft á hendi stjórn nokk- urra mikilshattar iðnaðarfyrir- tækja. Kjarnann í flokki Hugen- bergs mynda liðsforingjar gamla keisarahersins, aðalsmenn og stór- iðjuhöldar. — Stefna flokksins er mjög íhaldssöm og ákaflega and- víg öllu því, sem sver sig í ætt við kenningar Marx og Lenins. Að alhugsjónir hennar eru frá keisara

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.