Lesbók Morgunblaðsins - 26.08.1934, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 26.08.1934, Blaðsíða 6
LESBÓK MORGIÍNBLAÐSINS >eir fengu í Englandi eða Frakk- landi. Alt virðist í fullum blóma, Bandaríkjamenn framleiddu feikn af vörum, og seldu til útflutnings. Og til þess að salan gæti haldið áfrani, lánuðu þeir fje til að kaupa fyrir vörur sínar. Bankarnir í Ameríku voru fullir af peningum, nóg' var þar atvinna, hátt kaup, og vellíðan hvar sem litið var. Miklar byggingar, góð hnsakynni. Hver maður átti bil. hús með baðherbergi, útvarps- tœki og kœliskáp. Braskaldan vestra. Almenningur treysti því, að þetta góðæri tækj aldrei enda. Og svo kom „spekulationin" ög kejTrði alt um koll. Menn treystu því, að alt muridi fara síhækkandi í verði. Hluta- brjef iðnfyrirtækja, sem kostuðu þetta mikið í dag, hlytu að hækka á næstunni. Og verðbrjef- in hækkuðu, af því eftirspurnin jókst. En menn, sem höfðu haft fje sitt bundið í iðnaði og ann- ari framleiðslu, tóku fjeð út úr gagnlegri umferð og settu það í „spekulation". Þannig tæmdist alt laust fjár- magn úr iðnaði og fór í braskið. Bankarnir vestra gátu loks ekki fullnægt eftirspurn eftir fje í brask þetta. Þá tóku Evrópu-bankarnir við. Þeir sendu fje vestur í braskið, þar fekst alt að því 12% á ári fyrir það. Enn reis braskaldan hærra og hærra, sogaði til sín meira og meira f je. En þegar fjeð var bundið vestra í braskinu, var ckki lengur hægt sem áður, að lána Þjóðverjum og öðrum til þess að þeir gætu haldið áfram kaup- um á amerískri framleiðslu. Lánsfje þverr. Harðnar í ári. Þá steðjuðu erfiðleikar að Þjóð verjum fyrir alvöru. Þeir gátu ekki staðið í skilum, fengu ekki lán. Og það, sem verra var, þeir höfðu tekið lán til viðreisnar landi sínu, méð það fyrir augum, að þeir þyrftu ekki að greiða lánin fyrst um sinn. * Nú kom verðhrunið í Banda- ríkjunum. Menn sáu að verðbrjef- in voru ekki þess virði sem ætlað var. Og tortrygni í fjármálum fór land úr landi, eins og eldur í sinu. Allir vildu reyna að bjarga því sem þeir gátu af sínu, undan sívaxandi verðhruni, vaxandi hættu af bankahruni. Og mi heimtuou Bandaríkja- menn og aðrir endurgreiðslur ;i lánum með harðri hendi. Af því leiddi hvert bankahrun- ið á fætur öðru í Þýskalandi og Miðevrópu yfirleitt, sem eðlilegt var, er endurheimt voru alt í einu mörg hundruð milj. dollara, af lánum er höfðu veitt verið til langs tíma. Erfiðleikarnir ná til Englands. Loks skall kreppan yfir Eng- land í algleymingi, það var haust- ið 1931. Það var fyrst og fremst kreppa tortryggninnar. í London er altaf mikið af fje, sem erlendir menn eiga. Það er þar vegna þess, hve mikið er þar um viðskifti milli fjölda þjóða. Þetta fje, sem þarna liggur, er handbært til stuttra lána. En alt í einu skall f járflótti yfir Engiand. Erlendir menn vildu ekki lengur eiga fje sitt þar. Þótti það ekki tryggt. Fje var rifið út í Englandi. Englandsbanki ljet það afskifta- laust í bili. En f járflóttinn varð of geigvænlegur. Á stuttum tíma voru fluttar 150 milj. st.pd. í gulli eða gulls virði frá Englandi til Frakklands o. s. frv. Flugvjelar voru í förum með þetta dag og nótt. Gullinnlausn yfirgefin. Laugardag einn í september, er Englandsbanki hafði verið opinn í 2 klukkustundir, höfðu verið teknar út 10 milj. st.pd. í gulli. Þá var ákveðið, að yfirgefa gullinnlausnina. Og sterlingspund lækkaði frá laugardegi til mánu- dags um einn fimta. Þannig lækkaði verðgildi enskra lána um allan heim að sama skapi. Talið er að í þeim svifum hafi Bretar beðið tjón er samsvaraði um 1 miljarð sterlingspunda. Þetta var alvarlegt ástand fyr- ir Bretland. Þá var það ráð tekið, að láta flokkadeilur falla niður í bili og mynda þjóðstjórn. Síðan hefir hagur Breta farið sífelt batnandi. Fríverslun yfirgefin. Viðskiftasamningar. Arangurinn af öllu þessu varð sá, að Bretar yfirgáfu fríversl- unarstefnuna. Þegar aðrar þjóðir heldu uppi innflutningshömlum og verndartollum, gátu Bretar ekki Jengur setið hjá. En það er álit ráðandi manna þar enn í dag, að best farnist þjóðunum, að verslun sje sem frjálsust. Til þess að koma þessu á að svo miklu leyti og hægt er, hafa Bretar innleitt þá aðferð, að gera viðskiftasamninga við hverja þjóð fyrir sig. Fyrst var byrjað með Ottawa ráðstefnunni. Hún bar ekki þann árangur sem skyldi, því þar voru of margir aðilar, með of sundur- leit áhugamál við sama samninga- borð. Aðferðin verður sú, að semja við hverja einstaka þjóð í einu. Við 13 þjóðir hafa Bretan nú samið. Byrjað var á að semja við Norðurlönd. Síðan hafa aðrar þjóðir tekið upp sömu aðferð. En með þessu fyrirkomulagi, og undir þessum kringumstæðum, er ekki altaf hægt að halda uppi sömu samningaaðferð og áður, t. d. hinum svonefndu „bestu kjara"-samningum. Þegar tvær þjóðir semja sín á milli um viðskifti sín, þá geta þær ekki á sama hátt og áður verið bundnar ,,bestu kjara" á- kvæðum við einhverjar alt aðrar þjóðir. Þetta liggur í hlutarins eðli. Því er þetta fyrirkomnlag samninga að verða úrelt. Menn fara í kring um það. Samningarnir eru, sem kunn- ugt er, gerðir á þeim grundvelli. að stefnt er að viðskifta.iöfnuði milli þ.jóða. Ef ein þjóð kaupir mikið af annari, þá er reynt að koma því svo fyrir, að "viðskiftin verði sem hagkvæmust. En oft er viðskiftajöfnuður ó- framkvæmanlegur. Þá er ekki far- ið lengra, en að beina viðskiftun- um, eftir því sem ástæður leyfa, til ákveðinna þjóða.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.