Lesbók Morgunblaðsins - 30.09.1934, Page 6

318
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
Kadíuni á íslandi.
Eftír Dr. G. Claessen.
I»að er stutt síðan sú freg'ri kom
frá l’arís. að frú frá Marie Curie
væri látin. Það var auðsjeð á út-
liti hennar á alþjóða geislalækna-
fumlinum í París, fyrir þrem ár-
um. að frú Curie myndi ekki eiga
langt eftir ólifað. Banamein lienn-
ar var vonlaus blóðsjúkdómur.
eins og ýmsra lækna og eðlisfræð-
inga, sem fást við radíum- o*r
röntgengeisla.
Þau hjónin Pierre og Marie
Curie, skiftu með sjer þeirri frægð,
að liafa fundið ra^íum-málminn.
og einangrað hann, frá öðruin
frumefnum. Pierre C. dó stuttu
síðar af slysförum, en frú Cnrie
hélt áfram rannsóknum sínum á
g'eislandi efnum, og starfaði í
mörg ár við Instituf du Radium
í París, og var háskólakennari við
Sorbonne.
í tilefni af fráfalli frú Curie
hefir ritstjóri Morgunblaðsins
mælst til þess, að jeg segði lítið
eitt frá því radíum, sem notað er
til lækninga hjer á Jandi.
Árið 1918, var skotið saman álit-
legri fjárhæð til þess að útvega
hingað radíum til lækninga, og
stofnaður „Radíumsjóður ts-
Iands“, með forgöngti Oddfellowa.
Það var ekki hlaupið að því á
þeim árum, að fá keypt radíum.
En fyrir milligöngu Björns Sig-
urðssonax, sem þá var erindreki
íslands í London, voru fest kaup
á radíum frá Ameríku- Vigtun og
umbúnaður efnisins fór fram á
Radium Institute í London.
Það þykir e. t. v. einkennilegt,
að inargir, líklega flestir, radíum-
læknar sjá aldrei sjálft radíum-
efnið. Orsiikin er sú, að radíum
er venjulega geymt og notað í
platínu- eða g'ullhylkjum, og
alcírei úr þeim tekið. Geislarnir
fara í gegnum málminu. Radíum-
læknarnir hafa með höndum, og
nota þessi hylki, án þess að sjá
innihald þeirra. — ðljer var falið
að veita radíumforða okkar við-
töku í London, og segja fyrir um
skifting hans í mörg hylki. Mjer
verður lerfgi minnisstætt, þegar
jeg liafði alt radíumduftið fyrir
mjer, í ofurlitlu glerhylki. Jeg
hafði margt um radíum lesið, og
stundað radíumlækningar um
nokkurt skeið á spítölum ytra.
En nú sá jeg þetta undraefni í
fyrsta skifti.
Radíumduftið var brennisteins-
súrt radíum eða radíumsúlfat. og
þyngdin 205 Tnilligrömm. Það var
vegið sundur í 23 skamta og látið
í platínu-umbúðir sem aldrei eru
opnaðar. Jeg hefi þessvegna aldrei
sjeð sjálft radíum-duftið, Jiessi 15
ár, sem jeg hefi haft radíum-
lækning'ar um hönd hjer á landi.
Það er hægur vandi fyrir radíum-
geislana að fara í gegnum þessi
lokuðu platínuhylki. (Þess má
geta. að sumstaðar erlendis, þar
sem mjög mikið radíum er fyrir
liendi — í gramma — en ekki milli
grammatali — er notuð til lækn-
inganna gufan eða loftið frá radí-
umsaltinu, svonefnd „emanati n“.
Það kemur ekki til mála lijer á
landi).
Sjálfur radíumforðinn lcostaði
ujjphaflega tæplega 4 þúsund sterl
ingspund. En auk þess lagðist á
allmikill aukakostnaður við sund-
urvigtun, og ýmislegan útbúnað í
London. Jeg hafði |iað með mjer
frá London í inaímán. 1919, og
tók mjer far í Leith á „Selt'ossi“,
sem þá lijet „Willemoes“, ti!
Rvíkur. í Home Ot'fice í London
liafði feugist sjerstakt leyfi til að
mega stíga á skipsfjöl í Leith,
þrátt fyrir gildaiuli ófriðarhöinl-
ur. Allar ívilnanir af slíku tagi
fengust með hjálp Björns heitins
Sigurðssonar, er vann íslandi ómet
anlegt gagn í Bretlandi á þeim
árum sem erindreki Islands. Það
var bágur skilningur hjá íslensk-
um stjórnmálamönnum, að leg'gja
niður það embætti-
Radíum er notað bæði útvortis
og innvortis. Það er lagt á krabba-
mein í hörundinu, en líka við
meinsemdir í innvortis líffærum.
t. d. í legið og endaþarminn. Til
þess að gefa nokkra hugmynd um
hve tilbreytileg notkunin er, má
nefna, að í vikunni sem leið lágu
einn dag á Landspítalanuin þrír
sjúklingar með radíum samtímis.
Roskinn karlmaður með krabba-
mein í augnalokinu, hafði radíum
við augað. Miðaldra kona hafði
radíum í leginu, vegna blóðmissis.
Loks var samtímis geislað 11
mánaða gainalt barn, með feikna-
Krabbamein.
Eftir radíumlækninguna.