Lesbók Morgunblaðsins - 05.01.1936, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 05.01.1936, Blaðsíða 2
i.ESBÓK MORGTJNBLAÐSINS tkki 1>«ÍS að kynnast landinu sem ferðamaður. heldiir hafði luiiin hugsað sjer að ger- ast stórbóndi á íslandi. — Frjetti liann nú að jörðin Hvítár- vellir í Borgarfirði mundi föl, og fór liann þá þangað upp eftir um vorið. Keypti hann jörðina og búið af Andrjesi Fjeldsted fyrir 36 þús. kr. Var kaupsamningur- inn gerður 21. maí og tók hann þá þegar við búi og búslóð. Samkvæmt kaupsamningnum íylgdi þessi kvikfjenaður: 7 kýr mylkar, 2 kvígur, 1 naut, 1 ung- neyti, 5 hestar, 4 hryssur, 2 folar (2. og 3. vetra), 3 tryppi vetur- gömul. 109 ær, 93 gemlingar, 13 lirútar veturgamlir og 4 eldri. Það varð og að samningum að Sigurður, sonur Andrjesar Fjeld- sted. nú bóndi í Ferjukoti, yrði ráðsmaður barónsins og gengdi Sigurður því starfi í tvö ár. En vinnufólk það, sem fyrir var, fylgdi búinu. A sumrin var þar margt kaupa- fólk, og var Gísli Þorbjarnarson búfræðingur verkstjóri þar. um sláttinn. Munu þá hafa verið þar í heimili um 30 manns. Það er mælt, að baróninn hafi jafnan sjálfnr viljað sjá það fólk, sem ætlaði að ráðast til hans. Þóttist hann vera svo mikill mannþekkj- ari að hann gæti sjeð á því hvort það mundi vinna sjer trúlega. Annars ljet hann verkafólkið alveg afskiftalaust, og talaði aðeins við ráðKinaini sinn eða verkstjóra, er hann vihli hafa einhver afskifti af búskapnum. og voru þá margar tillögur hans þannig. að vel var hægt að taka þær til greina, þótt ókunnur væri hann ölluin búnað- arháttum hjer og íslenskri veðr- áttu. Tel jeg sennilegt að hann hafi opnað augu ýmissa manna fyrir því að vjer íslejidingar gæt- um lært þó nokkuð af búskapar- lagi annara þjóða, að breyttu breytanda. enda þótt það yrði hon- um.sjálfum ekki til gengis. Eins og áður er sagt var hann ljúfmannlegur í umgengni, en af verkafólki sínu krafðist hann fullr ar virðingar, og heimtaði það t. d. að karlmenn tæki ofan. þegar þeir sæi sig, við hvaða verk sem þeir van'i. Tlla var honum við alla hnýsni. Einu sinui gerðu pi Itai' það að ganini sínu að senda til hans tinfalda en framhleypna Uaupakonu að spyrja hann um það hverra inanna hann væri. \egna þess að þeir þóttust ekki vitn nein deiii á þessum einkoimilegi mtnni. Haróninn teit aðeins við henni o'.r ma'lti: ..Yitið þjer ekki að þftC ei ljótt að spyrja ?" iiús bygði liann handa sjálfum sjer á Hvítárvöllum og hafðist þar aðallega við þegar liann var heiina, en það var sjaidan lengur en' hálfan mánuð í senn, því að hann virtist eirðarlatts og vildi altaf vera á ferðalagi. A veturna dvaldist hann laug- dvölum í Reykjavík, en heimtaði að liann væri sóttui' þangað hvern- ig sem á stóð. Varð þá að flytja hann á skipi upp á Akranes, og haf'a þar til hesta, er iiaun gæti farið á heim að Hvítárvöllum. \'oru þessi ferðalög hans dýr, og báru meir vott um að í honum byggi eirðarlaus sál. heldur en í'járaflaniaður og framsýnismaður. í fylgd nieð lionum var iniglings piltur, sem hjet Richard Ijechner og var talinn fóstursonur hans og rifari. Þciv voru oftast saman. — Ftkk baróninn sjerstaka ráðs- komi l'yrir þá að Hvítárvöllum. ÞaA var Flísabet Árnadóttir. sem seiima gil'tisf Sig- uiði Fjeldsted og (r nú hús- fivyja í Ferjtikoti. \'ar baróniiin hinn mesti sælkeri og helt sig vel í mat og drykk. Atti hann jafnan .ærnar birgðir af' áfengi, sem liann pantaði frá útliindum. Kvaðst hann ekki geta borðað nema því aðeins að hmm hefði vín með mat. Stofnandi fyrsta mjólkur- bús á fslandi. Uta þes.sar mundir fekk bar- óninn þá hugmynd að setja á stofn kúabú í Reykjavík. Bygði liaim þá fjós hjer fyrir 40 kýr, og gekk það undir nafninu Barónsfjósið, og út af því fekk Barónsstígur nafn- sitt. Til þess að fá kýr í þetta fjós, seidi hann sauðfje á Hvítárvöil- um og Ijet svo kaupa kýr hingað og þangað, austan við fjall, í Mos- fcllssveit og víðar, en fekk aldrei nenia -20. .Etlaði hann svo ao græða á því að seija mjólk í bæ- inn. En nijólkurpotturinn kostaði l)á ekki nema 15 aura, kýrnar voin vísf mestu gallagripir og dýrar á fóðrunum. Hugmynd barónsins var sú, að hafa þær uppi á Hvítárvöllum á sumrin og gera smjör, skyr og osta úr mjólkinni, og flytja svo hey á sumrin hingað suður. Til þess að annast þessa flutninga keypti hann lítinn gufubát, sem nefndur var Hvítá, og ennfremur stóran flutningabát til að hafa í eftirdragi. Segja Borgfirðingar að allur búskapurinn á Hvítárvöllum hafi gengið ævintýri næst, en þó hafi þeim fátt þótt ævintýralegra og skemtilegra, heldur en þegar gufti báturinn kom öslandi upp eftir allri Hvítá. \'akti þetta og þá von í brjóstum margra, að sumar af stóru ánum á íslandi myndi \rera skipgengar á köflum og yrði að því stórkostlegar samgöngu- bætur þegar slíkir bátar kæmi á fleiri ár. Fjósið kostaði 16—20 þús- iind krónur. ..Hvítá" 12 þús. og flutniiigabáturnm 3000 kr., svo að stofnkostnaður varð ærinn. Við það bættisf að kaupavarð hey hjer í kring handa kúnum, og auk þess var þeim gefinn ttiikill niatur. Mtin |iví altaf liafa verið tap á kúabúi'iu. En þetta var f'yrsta ki'iahú. sem sett var á stofn hjer ;i iandi í því skyni að selja mjólk, »g varð barótiiim því brautryðj- andi á því sviði. Ævintýramaður. Baróninn imm hafa verið fje- íítill fi' hann kom hingað. Hafði haim eytt aleigu sinni í einhverja konu vestanhafs. Þó átti hann eitt- hvað af' hhitabrjefum í .iárnbraut- nm þar vestra, og var bróðir hans, sem átti heima í Baltimore að selja ]>au fyrir hann. Þessi bróðir ávítaði hann harðlega í brjefum sínttm fyrir það uppátæki að fara til íslands, og sagðisf ætla að hann ætti nú að vera orðinn svo veraldarvanur, að hann gerði ekki fleiri skyssurnar. Ljet hann þess

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.