Lesbók Morgunblaðsins - 13.04.1941, Síða 4

124
LESBOK MORGUNBLAÐrtlNS
f\ alclarafmæli
Hailgrims biskaps Svcinssonar
Eftir Dr. theol. Jón Heigason, biskup
Pann 5. apríl síðastliðinn voru
liðin nákvæmlega 100 ár
síðan Hallgrímur biskup Sveins-
son fædd^st norður í Blöndu-
dalshólum, sem þá var prests-
setur í samnefndu prestakalli.
Þó ekki væri annað en
það eitt, að Hallgrímur Sveins-
son lifði öll starfsár sín í
embætti hjer í bæ og að 18
fyrstu árin af þeim alls 37 ár-
um, sem hann starfaði hjer, voru
alveg sjerstaklega helguð
Reykjavíkur-dómkirkjusókn, er
þar naut þjónustu hans sem vel
metins sóknarprests síns, þá
væri það eitt nægileg ástæða til
að minnast þessa afmælis hans
í stærsta dagblaði höfuðstaðar-
ins. En í sambandi við æfistarf
Hallgríms biskups er vissulega
fleira, sem ástæða er til að
minnast, en nú virðist grafið
í gleymsku með þeirri kynslóð,
sem nú er uppi, þótt ekki sje
nema rúmlega mannsaldur síð-
an er hann hvarf af sjónarsvið-
inu.
Hjer skal þó ekki rakinn æfi-
ferill Hallgríms biskups, enda
ætti þess ekki að gerast þörf.
Þær minningar, sem jeg vildi
dvelja við í þessari stuttu blaða-
grein í tilefni aldarafmælisins,
snerta aðallega prests- og biskups
starf hans.
Aðeins 30 ára að aldri — ár-
ið 1871 — settist hann að hjer
í bæ, þá nýskipaður og ný-
vígður dómkirkjuprestur. En
Dómkirkjuprestakallið var í þá
daga orðið fjölmennasta presta-
kall landsins og um leið hið
þýðingarmesta sem prestakall
höfuðstaðarins. Fyrir því reið á,
að það væri sem best skip-
að. Blaðið „Þjóðólfur" reyndi
að vísu að gera „hvell“
Hallgrímur Sveinsson, biskup.
út af veitingunni, aðal-
lega vegna eins af umsækjend-
unum, sem blaðinu þótti rang-
lega hafa verið gengið fram hjá
við veitingu embættisins. Þessi
umsækjandi var að vísu 20 ár-
um eldri kandidat frá háskól-
anum og að auki með hærri
prófseinkunn en sá, er veitingu
fekk, en hann hafði cll þessi 20
ár verið latínu- og dönsku-kenn-
ari við lærða skólann, sem vit-
anlega gat ekki gefið honum
sjerstakan aldursrjett til prests-
skapar hjer fram yfir hinn. En
blaðinu tókst ekki að gera sókn-
armenn fráhverfa hinum unga
presti. Mörgum hjer í bæ
var enn í minni, með
hve miklum heiðri Hall-
grímur Sveinsson hafði, átta
árum áður, verið brautskráður
úr skóla 'sem fyrsti ágætiseink-
unnarstúdent (,,præisti“) lærða
skólans þau 63 ár, sem liðin
voru af öldinni, og þá ekki síður
hinn glæsilegi vitnisburður, sem
Bjerni rektor hafði gefið stúdent
inum unga við það tækifæri
(sbr.Skólaskýrsluna fyrir skóla-
árið 1862—63, bls. 136). Þeir
hinir sömu gátu ekki annað en
gert sjer hinar bestu vonir um
hann sem dómkirkjuprest og tal-
ið það happ fyrir söfnuðir.n, að
fá hann í þá stöðu. Og þeir, sem
ekki þektu hann áður, gengu
þegar við fyrstu kynningu úr
skugga um, að síst væri ástæða
til að amast við hinum unga
dómkirkjupresti. Dagfarið alt,
yfirlætisleysið og prúðmenskan
var með þeim ágætum þegar frá
upphafi veru hans hjer, að menn
gátu ekki annað en fengið mæt-
ur á manninum, enda varð það
brátt almannarómur um sjera
Hallgrím, að leit mundi vera á
,,prestlegri“ manni en honum,
hvort heldur væri í kirkju eða
utan kirkju. Hann þótti frá
fyrstu byrjun prestskapar síns
góður kennimaður í prjedikun-
arstól.
Prjedikanir hans voru hvað
framsetninguna snerti, ávalt
samdar af sýnilegri vandvirkni
hins samviskusama og gáfaða
kennimanns, og /itnisburðurinn
ómengaður kristindóms-vitnis-
burður manns, sem „veit á hvern
hann trúir“. Þó fór enn meira
orð af sjera Hallgrími sem ung-
mennafræðara. Alúð hans við
það þýðingarmikla starf var
svo frábær, að mjer er geði
næst að halda, að í þeirri grein
tæki enginn samtíðarpresta hjer
á landi honum fram, enda hefi
jeg aldrei heyrt annan dóm
iagðan á það starf hans af nein-
um þeirra, sem áttu fræðslu
hans að njóta, en sjálfur var jeg
einn af þeim. Einnig var sjera
Hallgrími viðbrugðið sem sálu-
sorgara af öllum, sem til hans
leituðu með vanhagi sína eða
sem hann leitaði upp óbeðið, til
þess að ljetta þeim byrðar mót-
lætis og rauna, enda urðu spor-