Lesbók Morgunblaðsins - 19.10.1947, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 19.10.1947, Blaðsíða 1
béh 36. tölublað. Sunnudagur 19. október 1947. XXII. árg. Arni Óla: ELLIÐAÁRMÁLIN SAGA ELLIÐAÁNNA er ekki ó- rnerkur þáttur úr sögu Reykjavíkur. Árnar voru í landnámi Ingólfs Arnar- sonar og Vík hefur upphaflega átt allan veiðirjett þar. En þegar sjálf- stæðar jarðir byggjast upp með án- um, fá þær veiðirjett fyrir sínu landi. ÞÓ eru nokkrar likur til þess að af- komendur Ingólfs hafi haldiö nokkru itaki í veiðinni, þvi að í máklaga frá 1235, er seinna verður getið, er sagt að ..Víkurmenn" eigi veiðírjettindi í ánum og ennfremur Þormóður Svarts- son, bóndi í Gufunesi. En hann mun kominn af Ingólfi Arnarsyni og hygg- ur Klcmer.s Jómson að þessi veiði- rjettur Gufunesinga, sje kominn að erfðum frá IngóJfi. Veiðirjetturinn í ánum varð mörg- um öldum seinna hið mc;ta þrætu- epli og hófust út af því 8 ára mála- ferli, þras og svo að segja borgara- styrjöld á Seltjarnarnesi. Verður aðal- lega dvalist við þann kafla sögunnar í þessari grein, eða hin svo nefndu og alræmdu ,,Elliðaármál". ELSTU HEIMILDIR í MÁLDAGA frá árínu 1231 scgíi að Viðeyjarklaustur eigi Elliðavatns- land hálft og allt land að Vatnsenda með þeim veiðum og gæðum, er þeim LaxakisUi i ElliÖaánum 18i6 (mynd úr bók Gaimards > hafa fylgt að íornu. Þar segir einnig að klaustrið eigi Kleppsland allt og laxveiði í Elliðaám að helmingi við Laugarnesinga. Samkvæmt máldaga frá 1235 á svo klaustrið í Viðey, Laugarneskirkja, Nesmenn og Víkurmenn veiði í Elliða- ánum og er nánar ákveðið hvern hluta hver þessara aðila eigi. Þar er og sagt fyrir uin það hvernig megi veiða og eru leyfðar tvær veiðiað- ferðir. Önnur er sú að draga á viö ár- ósana, en það má ekki gera nema með fjöru eða útfalli. Hin aðíerðin er sú, að stííla aðra kvíslina og veita hcnni í hina op var það kallað að „gera í ár". Með því móti mátti taka laxinn svo að segja á þurru landi í þeirri kvísl- inni, sem stífluð var. Með siðaskiptunum (1550) varð sú breyting á, að konungur sölsaði undir sig klaustrin og allar eignir þeirra og jarðagóss. Varð konungur þá ,,eig- andi" að laxveiðinni í Elliðaánum og þeim klausturjörðum, sem að ánum lágu. Konungur notaði fyrst veiðina fyrir eigin reikning, en er stundír liðu fram, þótti honum þac" ekki til-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.