Lesbók Morgunblaðsins - 14.09.1952, Blaðsíða 5
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
433
gangnamannakofinn, eða hinn svo-
kallaði fjallaskáli er.
Hér fyllir hraunið dalinn fjall-
anna milli og er bæði úíið og grett.
Hraunstraúmarnir hafa komið að
austan og hafa flæmt ána vestur
að fjöllunum. Gömul gata hlykkj-
ast í gegn um hraunið og skáhalt
yfir það, og komum við að ánni
þar sem hún fellur að Klifsandi
nyrzt. Er þar einkennilegt um að
litást. Áin hefur lent þar í úlfa-
kreppu milli hraunsins og fellsins,
en vegna þess hvað sendsteinninn
er linur, hefur henni tekizt að grafa
hann að neðan og svo hefur bergið
fyrir ofan hrunið niður í ána. Eru
þar gríðarmikil sandsteinsbjörg
hvert við annað og seitlar áin fram
undir þeim og milli þeirra. Gatan
liggur svo upp með ánni þangað til
komið er að Hólmi, þar sem fyrrum
var bústaður Bjarnar Hítdæla-
kappa, eins og áður er sagt. Fjalla-
skálinn er úr steinsteypu og hann
stendur í túni Bjarnar. Norðan við
hann er girðing fyrir hesta gangna-
manna og inni í henni vottar fyrir
gömlum mannvirkjum á ofurlitlum
hóli. Er mælt að það sé rústir-'af
Nafnaklettur.
Hinn merkilegi út-
höggni kirkjusteinn í
Ifítardal. Hann þyrfti
nauðsynlega að kom-
ast á Þjóðininjasafn-
ið. — Krossir n er á
leiði séra Þorsteins
Hjálmarsen, eina
leiðinu, sem enn er
óhróflað í Hítardals
kirkjugarði.
bæ Bjarnar. Víðar sést móta fyrir
rústum og gerði Jónas Hallgríms-
son teikningu af þessu þegar hann
var þarna á ferð fyrir rúmum
hundrað árum. Talið er að Hólmur
muni hafa farið í eyði þegar Björn
var falhnn og þar hafi ekki verið
byggð síðan. Er því sízt að kynja
þótt litlar minjar sjáist þar mann-
virkja. Á einum stað má sjá að
garðlag hefur verið milli árinnar
og Hólms, og hafi það verið tún-
garður, þá hefur túnið verið nokk-
uð síórt og túnstæði sæmilegt. Tals-
verðan heyskap hefur auk þess
mátt hafa sunnan í Hólminum, en
þó sérstaklega á Hvítingshjöllum,
handan við ána. Má sjá á sögu
Bjarnar að hann hefur haft tals-
verðan heyskap þar, því að hann
átti þar tvo stakkgarða. í sóknar-
lýsingu 1840 segir: „í Hvítingshjöll-
um nýfallin 58 faðma skriða og af-
tók bezta slægjulandið, sem var í
fjallinu.“ Sést á því að þá hefur
enn verið sóttur heyskapur þangað.
Nú sér hvergi fyrir skriðunni og
eru Hvítingshjallar grænir og grón-
ir yfir að líta. Þarna fell BjÖrn
Hítdælakappi eftir frækilega vörn
gegn oíurefli liðs, og er rétt að rifja
upp þann atþprð, því hér hefur
maður allt svið þessa harmleiks
fyrir augum.
Það var í septembermánuði árið
1024 og voru göngur byrjaðar. —
Björn var fámennur heima í Hólmi,
því að sumir húskarlar hans höfðu
farið til rétta í Langavatnsdal, en
sumir annað. Tveir húskarlar, sem
heima voru, höfðu verið sendir í
skóg, en einn hafði farið í óleyfi
á aðra bæi, og þótti Birni það illt.
Fjandmenn hans höfðu komizt að
því að Björn var íámennur heima
og þótti nú ráð að veita honum að-
för. Ekki vildu þeir þó taka hús á
honum, heldur bíða þess að hann
færi eitthvað að heiman, og gerðu
þeir helzt ráð fyrir því að hann
mundi fara til rétta á Þórarinsdal.
Þeir voru 24 saman og skiftu liði
sínu í fjóra hcpa. Lá einn hópurinn
í leyni við götu þá er lá til Valla,
annar sat við götu þá er lá sunnan
við Hólminn, sá þriðji á götu þeirri
er lá norðan við Hólminn inn með
vatni, en sá fjórði fór upp í Hvít-
ingshjalla. — Björn hafði gefið
Þorsteini Kuggasyni í Ljárskógum