Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1961, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1961, Blaðsíða 4
520 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS hætta fyrir heilsu manria. Rök- færsla þessi er ekki rétt. Úr einni megatonn sprengju kemur ein smálest af geislavirk- um efnum. Tuttugu og fimm hundraðshlutar af efnum þessum falla til jarðar á sprengjustað. Reiknað hefur verið út, að á 25.000 ferkm. svæði út frá sprengjustað gæti maður orðið fyrir banvæn- um geislaskammti innan tuttugu og fjögra stunda. Hið geislavirka ský, sem myndast við sprenging- una, berst með veðri og vindum á svipaðri breiddargráðu og sprengingin fór fram, og það get- ur borizt umhverfis jörðina, og það jafnvel oftar en einu sinni, og altaf dreifast úr því geisla- virk efni. Af þessu sést, að hel- skýið dreifist ekki jafnt um há- loftin, heldur getur það hringsól- að um jörðina langan tíma, og getur það farið eftir veðurfari á hverjum stað, hversu mikið úrfall- ið er, enda þótt heildar geisla- magnið fari minkandi. Þess vegna er bráðnauðsynlegt að fylgjast með úrfallinu á öllum tímum árs. Og enda þótt geislamagnið fari ekki yfir ákveðið hámark að með- altali, þá er ekki þar með sagt, að engin hætta sé á ferðum. Við megum í þessu máli ekki bara reikna með heildinni. Við verðum að reikna með einstaklingunum, og ekki aðeins í dag, heldur einn- ig á morgun. Það er vitað, að sumir einstaklingar eru næmari fyrir geislavirkum áhrifum en aðr- ir, og þess vegna kunna þessir menn að vera dæmdir til þján- inga og dauða, þótt geislavirkni sé ekki talin komin á hættustig. Geislavirknin þarf sjálfsagt ekki að komast á hættustig til þess að geta valdið skaða á erfðafrjóum manna, er valdið getur því, að tala vangefinna eykst, og ekki heldur til að valda hvítblæði. Jarðskjálftar og húsbyggingar JARÐSKJÁLFTAR geta komið hvar sem er á jörðinni. En þó eru þeir tíðastir á vissum stöðum og eru þar kölluð jarðskjálftabelti. Stærsta jarðskjálftabeltið er Kyrrahafið og strendur þess. Nær það frá Alaska eftir endilangri vesturströnd Ameríku suður í Chile. Á hinn bóginn liggur það um Aljúteyar, Kamsjatka, Japan og teygir sig alla leið til Nýa Sjálands. Annað jarðskjálftabelti er um sunnanverða Asíu og nær til Miðjarðarhafsins og landanna þar um kring. En svo eru til mörg minni jarðskjálftasvæði, svo sem Vestindíur og ísland. Annars er enginn blettur á jörð- inni öruggur fyrir jarðskjálftum. Má þar nefna tvö dæmi frá Banda- ríkjunum. Árið 1886 varð ógur- legur jarðskjálfti í Suður-Karolina og hrundi þá borgin Charleston. Þarna vissu menn engin dæmi Hættan úr háloftunum er hér í dag, og hún verður hér á morg- un og næstu árin. Við, sem erum nú fullorðnir, þurfum ekki að vera í neinni verulegri hættu, hvað heilsuna snertir, en við verðum miklu fremur að hugsa um líf og framtíð barna vorra, þeirra, sem nú eru fædd, og þeirra, sem óborn- ir eru. Þess vegna megum við ekki sofna á verðinum, og loka aug- unum fyrir hættunni. (í næstu greinum er rætt um hin skaðvænlegu áhrif geislavirkra efna iikamann). jarðskjálfta áður. Annar jarð- skjálfti ,og hinn mesti er komið hefir í Norður-Ameríku, kom fyr- ir hálfri annari öld í Mississippi- dalnum. Þar varð þá jarðfall þannig að stór landspilda sökk 10—15 fet. Er þar nú síðan stórt vatn, sem heitir Reelfoot. Síðan farið var að mæla jarð- skjálfta, hafa menn getað gert sér nokkra grein fyrir mismun- andi ofurmagni þeirra. Orka þeirra er mæld í stigum á svonefndan Gutenberg-Richter mæli og 62- faldast orkan við hvert stig. Tví- vegis hafa komið svo öflugir jarð- skjálftar að orka þeirra hefir mælzt .8,9 stig. Báðir áttu þeir upptök sín úti í hafi. Varð annar þeirra 31. janúar 1906 úti fyrir norðurströnd Ekvador, en hinn varð 2. marz 1933 í hafinu austur af Japan. Jarðskjálftinn mikli í Assam 15. ágúst 1950 reyndist að orku 8,7 stig. Þá rifnuðu Himalaja- fjöllin, skriður stífluðu ár og mynduðust þar mikil vötn, sem ollu ógurlegu tjóni þegar skriðu- stíflurnar sprungu. Jarðskjálftinn í Chile 21. og 22. maí í vor, mældist 8,5 stig í hörð- ustu kippunum. Jarðskjálftinn, sem lagði San Fransisco í rústir 1906, mældist 8,2 stig að styrk- leika. Þessir miklu jarðskjálftar eru að orkumagni á við 12.000 kjarnasprengjur eins og þá, sem varpað var á Hiroshima. Minnisstæðastir verða þeir jarð- skjálftar, sem mannskæðastir eru og vaida mestu tjóni á eignum

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.